Σαν σήμερα, στις 6 Μαρτίου 1994 έσβησε στη Νέα Υόρκη μια από τις πιο ισχυρές προσωπικότητες που γνώρισε ποτέ ο ελληνικός πολιτισμός: η Μελίνα Μερκούρη.
Για το διεθνές κοινό υπήρξε μια εκρηκτική ηθοποιός με σπάνια γοητεία, για τους Έλληνες, μια μορφή που ταύτισε τη ζωή της με τον πολιτισμό, την πολιτική και την ίδια την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό.
Γεννημένη στην Αθήνα στις 18 Οκτωβρίου 1920 ως Μαρία-Αμαλία Μερκούρη, μεγάλωσε σε μια οικογένεια βαθιά συνδεδεμένη με την πολιτική ζωή της χώρας. Πατέρας της ήταν ο στρατιωτικός και πολιτικός Σταμάτης Μερκούρης, ενώ ο παππούς της, ο γιατρός και πολιτικός Σπύρος Μερκούρης, υπήρξε ο μακροβιότερος δήμαρχος της Αθήνας. Από μικρή έδειξε έναν χαρακτήρα ανυπότακτο και έντονο, στοιχεία που θα καθόριζαν ολόκληρη τη διαδρομή της.
Σε νεαρή ηλικία παντρεύτηκε τον εύπορο κτηματία Παναγή Χαροκόπο, όμως ο γάμος τους δεν κράτησε. Κατά τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής η ζωή της βρέθηκε στο επίκεντρο σχολίων και επικρίσεων, γεγονός που η ίδια αντιμετώπισε αργότερα με ειλικρίνεια και αυτοκριτική.
Από τη σκηνή στην παγκόσμια αναγνώριση
Το 1943 πήρε την απόφαση που θα άλλαζε τη ζωή της: μπήκε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και αποφοίτησε το 1946. Λίγα χρόνια αργότερα ξεχώρισε στο θέατρο με το έργο «Λεωφορείον ο Πόθος» του Tennessee Williams στο Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, ερμηνεύοντας τη Μπλανς Ντιμπουά.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’50 η πορεία της πέρασε στον κινηματογράφο. Η ταινία «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη την έφερε στο προσκήνιο διεθνών φεστιβάλ και εκεί γνώρισε τον Αμερικανό σκηνοθέτη Ζιλ Ντασέν, με τον οποίο συνδέθηκε τόσο καλλιτεχνικά όσο και προσωπικά.
Η συνεργασία τους έφερε μια σειρά από σημαντικές ταινίες, με κορυφαία το Ποτέ την Κυριακή. Ο ρόλος της Ίλιας χάρισε στη Μερκούρη το βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ Καννών και υποψηφιότητα για Όσκαρ, ενώ το τραγούδι «Τα Παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι έγινε παγκόσμια επιτυχία.
Μετά το Ελληνικό πραξικόπημα του 1967, η Μελίνα Μερκούρη βρέθηκε στο εξωτερικό και ανέλαβε ενεργό ρόλο στον αγώνα κατά της δικτατορίας. Με ομιλίες, συνεντεύξεις και εμφανίσεις σε διεθνή μέσα ενημέρωσε την παγκόσμια κοινή γνώμη για την κατάσταση στην Ελλάδα. Από εκείνη την περίοδο έμεινε ιστορική η δήλωσή της ότι γεννήθηκε και θα πεθάνει Ελληνίδα.
Και μετά την τέχνη ήρθε η πολιτική
Με την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974 επέστρεψε στην Ελλάδα και εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ. Από το 1977 εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής, ενώ το 1981 ανέλαβε το υπουργείο Πολιτισμού.
Από αυτή τη θέση προώθησε σημαντικές πρωτοβουλίες: τη δημιουργία των Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων, τη θεσμοθέτηση της Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και, κυρίως, τη διεθνή εκστρατεία για την επιστροφή των Γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο.
Το τέλος μιας έντονης διαδρομής
Η Μελίνα Μερκούρη πέθανε στις 6 Μαρτίου 1994 σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο των πνευμόνων. Είχε ήδη αφήσει πίσω της μια πορεία που κινήθηκε ανάμεσα στο θέατρο, τον κινηματογράφο, την πολιτική και τη διεθνή προβολή της ελληνικής κουλτούρας.
Μια γυναίκα με πάθος, ένταση και ισχυρή παρουσία που κατάφερε να συνδέσει το όνομά της με την τέχνη και την πολιτιστική διπλωματία της Ελλάδας.
