Η κατάρρευση, η εξαΰλωση του ΣΥΡΙΖΑ δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε συνδυασμό πολιτικών, οργανωτικών και επικοινωνιακών εξελίξεων που συσσωρεύτηκαν μετά την περίοδο διακυβέρνησής του.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε τη συνεχή συρρίκνωση και πλήρη αποσύνθεση του πάλαι ποτέ πανίσχυρου ΣΥΡΙΖΑ, ενός κόμματος που από το 4%-4,5% εκτοξεύτηκε στο 36%, κυβέρνησε τη χώρα και ακόμα και όταν έχανε το 2019 έπαιρνε 32%.
Ιδιαίτερα οι τελευταίες μέρες με την αποχώρηση βουλευτών της Νέας Αριστεράς και μια ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ για γερά νεύρα, βλέπουμε τους τίτλους τέλους με τον πιο δραματικό τρόπο.
Αξίζει να μας απασχολήσει το θέμα γιατί είναι πολύ διδακτικό και δεν αφορά μόνο στον ΣΥΡΙΖΑ. Η Πολιτική Θεωρία διδάσκει ότι ένα πολιτικό κόμμα υπάρχει για να εκπροσωπεί κοινωνικά συμφέροντα και ιδέες, να οργανώνει τη συμμετοχή των πολιτών και να διεκδικεί την πολιτική εξουσία με στόχο την εφαρμογή συγκεκριμένων πολιτικών και τη λειτουργία της δημοκρατίας. Οι κοινωνικοί και πολιτικοί λόγοι ύπαρξης ενός πολιτικού κόμματος συνδέονται με τον ρόλο που παίζει στη δημοκρατική οργάνωση της κοινωνίας.
Όταν αναιρούνται οι ιστορικοί, κοινωνικοί, πολιτικοί λόγοι για την ύπαρξη ενός κόμματος, αυτό οδεύει στην εξαφάνιση. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως αυτό συνέβη με σειρά κομμάτων που ιδρύθηκαν στα ταραγμένα χρόνια των μνημονίων και τώρα έχουμε ξεχάσει και ότι υπήρχαν.
Η κατάρρευση, η εξαΰλωση επομένως του ΣΥΡΙΖΑ δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε συνδυασμό πολιτικών, οργανωτικών και επικοινωνιακών εξελίξεων που συσσωρεύτηκαν μετά την περίοδο διακυβέρνησής του (2015-2019).
Οι βασικότεροι λόγοι είναι: 1ον) Η απώλεια της αντισυστημικής ταυτότητας. Ο ΣΥΡΙΖΑ αναδείχθηκε ως κόμμα διαμαρτυρίας, έντονου λαϊκισμού και εύκολων υποσχέσεων κατά των μνημονίων.
Όλοι θυμόμαστε τα «θα σκίσω τα μνημόνια» κ.λπ., το κλείσιμο των τραπεζών, το δημοψήφισμα. Στις δε πλατείες πραγματοποιήθηκε επί της ουσίας μια αδιανόητη ιδεολογική και πολιτική ώσμωση ανάμεσα σε ριζοσπάστες, αριστερούς μέχρι και ακροδεξιούς.
Δεν είναι τυχαίο πόσο ανώδυνα πέρασε η συγκρότηση της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, όπως και το 36% που συγκέντρωσε ο ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο του 2015, που δεν έδειχνε βέβαια ότι αυγάτισαν οι ριζοσπάστες αριστεροί. Η φάση αυτή έκλεισε με μια μεγάλη απογοήτευση για τα αγανακτισμένα ακροατήρια.
Η υπογραφή του τρίτου μνημονίου το 2015 από την κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα απογοήτευσε μέρος των ψηφοφόρων που τον είχαν στηρίξει ως δύναμη ρήξης.
2ον) Η θητεία της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ: μεγάλα τμήματα περίμεναν άλλα από μια κυβερνώσα Αριστερά.
Υπήρξε μια τεράστια φθορά από την κυβερνητική θητεία, αλλά πριν απ’ όλα για το τι μπορεί να σημαίνει Αριστερά στην εξουσία.
3ον) Έλλειψη σαφούς εναλλακτικής πρότασης μετά το 2019, αδυναμία ανάγνωσης της νέας πραγματικότητας που διαμορφωνόταν.
Μετά την ήττα από τη Νέα Δημοκρατία το 2019, ο ΣΥΡΙΖΑ έδειξε αδυναμία να διαμορφώσει ένα πειστικό αφήγημα για το πώς θα κυβερνούσε διαφορετικά. Άλλωστε επιβαρυνόταν από τον «χαρακτήρα» που έδειξε ως κυβέρνηση. Η αντιπολιτευτική στρατηγική του ήταν μηδενιστική, μακριά από την πραγματικότητα και αδιέξοδα καταγγελτική.
Δεν υπήρχαν ούτε τυπικά χαρακτηριστικά προγραμματικής αντιπολίτευσης. Ταυτόχρονα, ο ΣΥΡΙΖΑ έδειχνε την αδυναμία του να μετεξελιχθεί σε έναν σύγχρονο κεντροαριστερό φορέα. Αυτά έφεραν αποτέλεσμα την κατακρήμνιση των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ από το 32% στο 17%-18%.
4ον) Οι εσωκομματικές συγκρούσεις, που πάντα υπήρχαν, γενικεύτηκαν μέσα στο κλίμα αυτής της σκληρής εκλογικής ήττας.
Ακολούθησε η αιφνιδιαστική εκλογή του Στέφανου Κασσελάκη, η σύγκρουση μεταξύ της νέας ηγεσίας και στελεχών του κόμματος οδήγησε σε αποχωρήσεις και βαθύτερη κρίση συνοχής.
Η αποχώρηση ιστορικών στελεχών και η δημιουργία νέων πολιτικών σχηματισμών αποδυνάμωσαν την εικόνα ενότητας. Η εικόνα δε του περίφημου Συνεδρίου εκδίωξης του Σ. Κασσελάκη με εικόνες τεράστιας αντιδημοκρατικότητας τραυμάτισαν ακόμα σοβαρότερα τον ΣΥΡΙΖΑ.
5ον) Η προσωποκεντρική εξάρτηση από τον Τσίπρα διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο στη συνέχιση της πτώσης ΣΥΡΙΖΑ και Νέας Αριστεράς.
Ο Τσίπρας λειτουργούσε ως ενοποιητικός παράγοντας. Μετά την αποχώρησή του από την ηγεσία, αναδείχθηκαν προβλήματα που προηγουμένως καλύπτονταν από την προσωπική του επιρροή. Με την επανεμφάνισή του δε έδωσε τη χαριστική βολή τόσο στον ΣΥΡΙΖΑ όσο και στη Νέα Αριστερά.
Έτσι φτάνουμε σε ένα δραματικό τέλος εποχής. Μιας εποχής λαϊκισμού, πόλωσης, εχθροπάθειας, άσχημης εικόνας κυβερνητικής θητείας, φθοράς κάθε αναφοράς στον ρόλο της Αριστεράς, αδυναμίας να κατανοηθεί η πραγματικότητα και να υπάρχει μετάβαση από ένα κόμμα διαμαρτυρίας σε ένα κόμμα εξουσίας και, στη συνέχεια, η δυσκολία να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του μετά την απώλεια της διακυβέρνησης.
Τις επόμενες μέρες θα παρακολουθήσουμε κόντρες, αποκαλύψεις, πολεμική ανάμεσα σε δυνάμεις που κάποτε συνευρέθηκαν στον ίδιο χώρο. Όμως τίποτα από αυτά πια δεν έχει αξία, τουλάχιστον αξία για την κοινωνία. Ό,τι άρχισε όμορφα, τελειώνει με πόνο. Αυτή είναι η άγρια ομορφιά στην πολιτική. Μικροί, μεσαίοι και μεγάλοι πολιτικοί παίκτες του σήμερα ας μελετήσουν αυτήν την πορεία του ΣΥΡΙΖΑ.
Όποιος δεν κατανοεί την πραγματικότητα, δεν προσαρμόζεται, δεν αλλάζει, δεν εκσυγχρονίζεται, φτάνει συχνά σε απόσταση από τις ανάγκες της κοινωνίας, άρα και σε αναίρεση των λόγων ύπαρξης. Συνέβη σε πολλά κόμματα τα τελευταία είκοσι χρόνια, μπορεί να συμβεί και σε άλλα.
*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο liberal.gr
