Στην πολιτική, η στρατηγική δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό σχήμα. Είναι η πυξίδα που δείχνει προς τα πού πηγαίνει ένα πρόσωπο, ένα κόμμα, μια παράταξη.
Στην περίπτωση του δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα, όμως, η πυξίδα μοιάζει να γυρίζει διαρκώς προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Και όσο περνά ο χρόνος τόσο περισσότεροι –εντός και εκτός ΠΑΣΟΚ– μιλούν για μια πολιτική παρουσία γεμάτη αντιφάσεις, διπλά μηνύματα και πολλαπλά «πρόσωπα».
Ο δήμαρχος της πρωτεύουσας εμφανίζεται, ανάλογα με το ακροατήριο και τη συγκυρία, να κινείται ταυτόχρονα σε τρία διαφορετικά πολιτικά πεδία: στο κέντρο, στην ευρύτερη κεντροαριστερά και –σε ορισμένες περιπτώσεις– σε έναν χώρο που προσεγγίζει τη ρητορική της ριζοσπαστικής αριστεράς. Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα πολιτικής ασάφειας που προκαλεί αμηχανία ακόμη και σε στελέχη του ίδιου του κόμματός του.
Το παιχνίδι της «προοδευτικής συμμαχίας»
Ο Χάρης Δούκας δεν έχει κρύψει ότι βλέπει θετικά την ιδέα μιας ευρύτερης προοδευτικής συμμαχίας στον χώρο της κεντροαριστεράς. Σε αρκετές δημόσιες παρεμβάσεις του έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο συνεργασιών που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν και δυνάμεις εκτός ΠΑΣΟΚ, ακόμη και πρόσωπα που προέρχονται από τον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ και ειδικότερα λοξοκοιτά προς το εκκολαπτόμενο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα με τις… ευλογίες του Γιώργου Παπανδρέου, άσπονδου εχθρού του Νίκου Ανδρουλάκη.
Αυτή η στάση, ωστόσο, έχει προκαλέσει έντονο εκνευρισμό σε κομματικούς κύκλους της Χαριλάου Τρικούπη, οι οποίοι θεωρούν ότι ο δήμαρχος Αθηναίων επιχειρεί να εμφανιστεί ως «δεκανίκι» μιας ευρύτερης αριστερής σύγκλισης, υπονομεύοντας στην πράξη την αυτόνομη πορεία του κόμματος.
Σε αυτό το παρασκήνιο, στελέχη του ΠΑΣΟΚ σημειώνουν ότι αρκετοί από τους στενούς συνεργάτες του στο δημαρχιακό επιτελείο έχουν σαφείς πολιτικές αναφορές στην Αριστερά. Μάλιστα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που κατηγορούν τον δήμαρχο ότι έχει παραχωρήσει καίριες θέσεις στον Δήμο Αθηναίων σε πρόσωπα που προέρχονται από αυτόν τον πολιτικό χώρο.
Η διπλή γλώσσα απέναντι στον Ανδρουλάκη
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η στάση του Χάρη Δούκα απέναντι στον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Νίκο Ανδρουλάκη.
Από τη μία πλευρά, σε δημόσιες τοποθετήσεις του δηλώνει ότι στηρίζει την ηγεσία του κόμματος και ότι δεν τίθεται θέμα αμφισβήτησης. Από την άλλη, όμως, δεν είναι λίγες οι φορές που έχει αφήσει σαφείς αιχμές για τη λειτουργία της παράταξης και τη στρατηγική της.
Η πιο χαρακτηριστική φράση του ήταν όταν υποστήριξε ότι «οποιαδήποτε θέση εκτός από την πρώτη θα αποτελεί αποτυχία για το ΠΑΣΟΚ». Μια τοποθέτηση που πολλοί ερμήνευσαν ως έμμεση αμφισβήτηση της σημερινής πορείας του κόμματος και της αποτελεσματικότητας της ηγεσίας.
Στελέχη της Χαριλάου Τρικούπη σημειώνουν με νόημα ότι η στάση αυτή δημιουργεί μια μόνιμη αίσθηση πολιτικού «διπλού παιχνιδιού»: δημόσια στήριξη στην ηγεσία, αλλά ταυτόχρονα κριτική για την πορεία της παράταξης.
Το επεισόδιο του συνεδρίου
Η εικόνα αυτή κορυφώθηκε στο πρόσφατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Εκεί ο Χάρης Δούκας εμφανίστηκε να χαμηλώνει αισθητά τους τόνους, δηλώνοντας ότι δεν υπάρχει ζήτημα αμφισβήτησης του Νίκου Ανδρουλάκη.
Η μεταστροφή αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη. Πολιτικοί παρατηρητές σημείωναν ότι ο δήμαρχος Αθηναίων εμφανίστηκε πιο «συμβιβαστικός», σε μια περίοδο κατά την οποία ο πρόεδρος του κόμματος είχε ήδη φροντίσει να τον εντάξει εξ οφίτσιο στην Κεντρική Επιτροπή. Για πολλούς, η χρονική σύμπτωση δεν ήταν τυχαία.
«Ο Δούκας ξέρει πότε να συγκρούεται και πότε να υποχωρεί», σχολιάζει με νόημα στέλεχος της κεντρικής πολιτικής σκηνής. «Το πρόβλημα είναι ότι τελικά δεν ξέρει προς τα πού θέλει να πάει».
Δήμαρχος ή κομματικός παίκτης;
Παράλληλα, ο Χάρης Δούκας δέχεται ολοένα και περισσότερη κριτική και για τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον θεσμικό ρόλο του δημάρχου Αθηναίων.
Σύμφωνα με επικριτές του, ο δήμαρχος της πρωτεύουσας οφείλει να λειτουργεί ως ο «πρώτος δημότης» της πόλης, υπεράνω κομματικών γραμμών. Αντίθετα, όμως, ο Δούκας εμφανίζεται συχνά να παρεμβαίνει με καθαρά πολιτικούς όρους σε ζητήματα της κεντρικής πολιτικής σκηνής.
Αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς δημοτικούς παράγοντες να μιλούν για μια δημαρχία που χρησιμοποιείται περισσότερο ως πολιτικό εφαλτήριο παρά ως πεδίο διοίκησης της πόλης.
Το πρόβλημα της στρατηγικής
Το βασικό πρόβλημα για τον Χάρη Δούκα, σύμφωνα με έμπειρους πολιτικούς αναλυτές, δεν είναι οι διαφορετικές τοποθετήσεις του. Είναι η απουσία ενός σαφούς πολιτικού σχεδίου.
Άλλοτε εμφανίζεται να φλερτάρει με τον χώρο της Αριστεράς. Άλλοτε να κινείται στο παραδοσιακό κέντρο του ΠΑΣΟΚ. Και άλλοτε να επιχειρεί να παίξει ρόλο εσωκομματικού παράγοντα, αφήνοντας αιχμές για την ηγεσία.
Η εικόνα αυτή έχει δημιουργήσει ένα μωσαϊκό πολιτικών μηνυμάτων που πολλές φορές αλληλοαναιρούνται.
Ο δήμαρχος των αντιφάσεων
Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Χάρης Δούκας έχει αρχίσει να θεωρείται από αρκετούς στον χώρο της Κεντροαριστεράς ως ένα πολιτικά αμφίσημο πρόσωπο.
Ένας πολιτικός που άλλοτε εμφανίζεται ως εκφραστής της «προοδευτικής συμμαχίας», άλλοτε ως πιστός στρατιώτης του ΠΑΣΟΚ και άλλοτε ως εσωτερικός επικριτής της ηγεσίας.
Και όσο αυτή η ασάφεια συνεχίζεται, τόσο περισσότερο ενισχύεται η αίσθηση ότι ο δήμαρχος Αθηναίων δεν έχει καταφέρει ακόμη να αποφασίσει ποιος ακριβώς θέλει να είναι στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό.
Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα του Χάρη Δούκα να μην είναι οι αντίπαλοί του, αλλά ο ίδιος ο πολιτικός του καθρέφτης.
Στην πολιτική, όμως, τα πολλά προσωπεία δεν είναι ένδειξη ευελιξίας· είναι ένδειξη σύγχυσης. Και στην περίπτωση του Χάρη Δούκα, η σύγχυση αυτή αρχίζει να γίνεται εμφανής σε όλους. Άλλοτε εμφανίζεται ως δήμαρχος που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί όλους τους Αθηναίους, πέρα από κόμματα και χρώματα. Άλλοτε ως σημαιοφόρος μιας ασαφούς «προοδευτικής συμμαχίας». Άλλοτε ως υποστηρικτής του Νίκου Ανδρουλάκη και άλλοτε ως υπαινικτικός επικριτής της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς πολιτικό. Είναι θεσμικό. Διότι ο δήμαρχος της Αθήνας δεν είναι κομματικός παράγοντας για να δοκιμάζει ρόλους, να ζυγίζει φιλοδοξίες και να στέλνει διπλά μηνύματα προς τη Χαριλάου Τρικούπη. Είναι ο πρώτος δημότης της πόλης, ένας θεσμικός ρόλος που απαιτεί καθαρό λόγο και καθαρές επιλογές.
Όταν όμως ένας πολιτικός εμφανίζεται με τριπλό ή και τετραπλό προσωπείο, το μόνο που τελικά καταφέρνει είναι να θολώνει τα νερά και να μπερδεύει τους πάντες: τους πολίτες της Αθήνας, τα στελέχη του κόμματός του, ακόμη και τους ίδιους του τους συμμάχους.
Και τότε το ερώτημα δεν είναι αν ο Χάρης Δούκας έχει φιλοδοξίες για την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ. Αυτό είναι σχεδόν αυτονόητο. Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: αν μπορεί να αποφασίσει εγκαίρως ποιο πρόσωπο θα κρατήσει τελικά – του δημάρχου της Αθήνας ή του επίδοξου αρχηγού.
