Προετοιμάζεται η Άγκυρα να επαναφέρει την ένταση στα Ελληνοτουρκικά;
Αυτό το ερώτημα καλούνται να απαντήσουν οι αρμόδιοι επιτελείς στο τρίγωνο Μεγάρου Μαξίμου, υπουργείου Εξωτερικών και υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Τα σήματα, πάντως, που εκπέμπονται από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, τόσο επί του πεδίου όσο και ρητορικά, δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση.
Μετά τη λεγόμενη «διπλωματία των σεισμών» που ακολούθησε τους καταστροφικούς σεισμούς που έπληξαν την Τουρκία τον Φεβρουάριο του 2023, επικράτησε ένα άτυπο μορατόριουμ στο Αιγαίο. Η Άγκυρα μείωσε σημαντικά, σε ορισμένες περιόδους μάλιστα μηδενίζοντας, τις παραβιάσεις του ελληνικού Εθνικού Εναέριου Χώρου.
Η πολιτική αυτή επισφραγίστηκε με τη συνάντηση των Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Ιούλιο του 2023 στη Λιθουανία και σηματοδότησε την ελληνοτουρκική επαναπροσέγγιση που βασίστηκε σε τρεις πυλώνες: τον Πολιτικό Διάλογο, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) και τη Θετική Ατζέντα.
Ωστόσο, τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» που προέκυψαν από αυτή τη δυναμική, αποδείχθηκαν ένα ρητορικό σχήμα από πλευράς Τουρκίας, η οποία ουδέποτε εγκατέλειψε την αναθεωρητική και επεκτατική της πολιτική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό κατέστη σαφές τον Ιούλιο του 2024 στην Κάσο, όταν πέντε πλοία του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού διέκοψαν τις εργασίες ιταλικού ερευνητικού πλοίου, λίγα μόλις μίλια νοτίως του νησιού, στο πλαίσιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, την οποία η Αθήνα επιχειρεί να επανενεργοποιήσει με τη συμμετοχή του Παρισιού.
Αλλά και πιο πρόσφατα με την πλήρη επιστροφή της τουρκικής παραβατικότητας στον εναέριο χώρο του Αιγαίου, η οποία παρουσιάζει έξαρση τις τελευταίες ημέρες και εμφανίζει ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά που αξίζει να προσεχθούν.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, η Τουρκία πραγματοποίησε 88 παραβιάσεις τις πρώτες 11 ημέρες του Αυγούστου. Μάλιστα, την Πέμπτη 6 Αυγούστου -μια ημέρα μετά την υπογραφή των δύο συμφωνιών για την επανεκκίνηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης- η Άγκυρα προέβη σε 17 παραβιάσεις με οκτώ αεροσκάφη, δύο εκ των οποίων ήταν οπλισμένα ενώ σημειώθηκε και μια εμπλοκή.
Τον Ιούλιο, η Άγκυρα προέβη σε 49 παραβιάσεις, ενώ στις 30 του μηνός ένα τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος έκανε υπέρπτηση άνωθεν του Φαρμακονησίου. Ήταν η πρώτη υπέρπτηση μετά τον Ιανουάριο του 2023, δηλαδή μετά από 3,5 χρόνια. Σημειωτέων ότι το πρώτο εξάμηνο του έτους η Τουρκία πραγματοποίησε 247 παραβιάσεις.
Πέραν των μη επανδρωμένων αεροσκαφών όπως Bayraktar TB2, Akıncı, Anka και Aksungur και των αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας τύπου ATR-72 και CN-235, η Τουρκία χρησιμοποιεί εκ νέου και μαχητικά αεροσκάφη F-16 στις παραβιάσεις της, γεγονός που αύξησε τις εμπλοκές αλλά και τους κινδύνους.
Σε όλες τις περιπτώσεις, τα τουρκικά αεροσκάφη αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν από μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, κατά πάγια πρακτική.
«Έχουμε τους ανθρώπους, έχουμε τα συστήματα. Δεν ανησυχούμε», υπογράμμιζαν ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτό δεν σημαίνει πως αψηφούν ή υποβαθμίζουν την κατάσταση.
Οι ίδιες πηγές ερωτηθείσες για το ότι τα ελληνικά F-16 καλούνται να αναχαιτίζουν τουρκικά drones, με δυσανάλογο οικονομικό κόστος για την Αθήνα και απειροελάχιστο για την Άγκυρα, ξεκαθάριζαν: «Εφόσον θέλουμε να ισχύουν τα επιχειρήματά μας, ό,τι εισέρχεται στον εναέριο χώρο μας θα αναχαιτίζεται».
«Γκρίζες ζώνες»
Επιπλέον, η Τουρκία δεν χάνει ευκαιρία να υπερτονίζει τις αναθεωρητικές και ανυπόστατες θέσεις της. Το ίδιο έπραξε και με αφορμή την ανακοίνωση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, την οποία έκανε η Αθήνα στις 7 Αυγούστου.
Απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου, ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, αναφέρθηκε στις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», κάνοντας λόγο για «ορισμένα γεωγραφικά χαρακτηριστικά των οποίων η κυριαρχία δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών». Υπό αυτό το πρίσμα, υποστήριξε ότι η ελληνική ενέργεια δεν έχει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία, καλώντας σε αποφυγή των «μονομερών ενεργειών».
Θερμό φθινόπωρο
Οπωσδήποτε, στην Αθήνα γνωρίζουν ότι το φθινόπωρο θα είναι δύσκολο στα ελληνοτουρκικά.
Αφενός λόγω ηλεκτρικής διασύνδεσης, τα έργα της οποίας αναμένεται να ξεκινήσουν εκ νέου τον Σεπτέμβριο. Θα παρεμποδίσει η Άγκυρα ξανά τις έρευνες όπως στην Κάσο; Θεωρητικώς πρόκειται για ερώτημα του ενός εκατομμυρίου, αν και έμπειροι παρατηρητές προεξοφλούν την αντίδραση της γείτονος.
Επιπλέον, η Αθήνα αναμένει τις εξελίξεις με το νόμο για τις τουρκικές θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας, δηλαδή την επίσημη νομοθέτηση του επεκτατικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η τουρκική Εθνοσυνέλευση έκλεισε στις 10 Αυγούστου και θα επαναλειτουργήσει την 1η Οκτωβρίου. Η Ελλάδα θα παρακολουθεί στενά τις διεργασίες, καθώς μια πιθανή νομοθέτηση του δόγματος θα επιβάρυνε τις διμερείς σχέσεις.
Αυτό δεν αφορά μόνο την τρέχουσα συγκυρία, αλλά το σύνολο των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Όπως και με το casus belli (αν και δεν ήταν νόμος), με την πιθανή ενσωμάτωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην τουρκική νομοθεσία, οποιαδήποτε κυβέρνηση στην Άγκυρα θα μπορεί να επικαλείται το εσωτερικό της δίκαιο, προκειμένου να προσδώσει θεσμική υπόσταση στον αναθεωρητισμό της και να υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να αποκλίνει από τις σχετικές προβλέψεις.
