Σαν σήμερα, η 26η Δεκεμβρίου είναι για τους περισσότερους μια ήσυχη ημέρα ανάμεσα στα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.
Μια μέρα ξεκούρασης, οικογενειακών τραπεζιών, ταξιδιών και επιστροφών. Όμως η Ιστορία έχει φροντίσει να φορτίσει αυτή την ημερομηνία με γεγονότα που ξεπερνούν την ανθρώπινη καθημερινότητα και χαράσσονται βαθιά στη συλλογική μνήμη.
Σαν σήμερα, το 2004, ο πλανήτης έγινε μάρτυρας μιας από τις πιο φονικές φυσικές καταστροφές όλων των εποχών. Ένα τσουνάμι τέτοιας έντασης που άλλαξε ζωές, χάρτες, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα αντιλαμβάνεται την προετοιμασία απέναντι στις φυσικές απειλές.
Το πρωινό που όλα άλλαξαν
Ήταν πρωινές ώρες της 26ης Δεκεμβρίου 2004 όταν ένας γιγαντιαίος υποθαλάσσιος σεισμός, μεγέθους 9,1 έως 9,3 Ρίχτερ, σημειώθηκε ανοιχτά της βόρειας Σουμάτρας στην Ινδονησία. Η σεισμική δόνηση, από τις ισχυρότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ, διήρκεσε αρκετά λεπτά και προκάλεσε τεράστια μετατόπιση του ωκεάνιου πυθμένα.
Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, η θάλασσα άρχισε να μεταμορφώνεται σε φονικό όπλο. Γιγαντιαία κύματα, ύψους δεκάδων μέτρων σε ορισμένες περιοχές, ξεκίνησαν ένα αθόρυβο αλλά ασταμάτητο ταξίδι καταστροφής. Οι ακτές του Ινδικού Ωκεανού χτυπήθηκαν η μία μετά την άλλη, χωρίς καμία ουσιαστική προειδοποίηση.
Το πιο φονικό τσουνάμι στην ανθρώπινη ιστορία
Οι εικόνες που ακολούθησαν έμοιαζαν βγαλμένες από εφιάλτη. Ολόκληρες πόλεις εξαφανίστηκαν. Σπίτια, σχολεία, νοσοκομεία και υποδομές παρασύρθηκαν σαν χάρτινες κατασκευές. Περισσότεροι από 230.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ή δηλώθηκαν αγνοούμενοι, σε περισσότερες από 14 χώρες.
Η Ινδονησία πλήρωσε το βαρύτερο τίμημα, με την επαρχία Άτσεχ να μετατρέπεται σε απέραντο νεκροταφείο. Σρι Λάνκα, Ινδία και Ταϊλάνδη βίωσαν ανείπωτες απώλειες, ενώ τα κύματα έφτασαν μέχρι τις Μαλδίβες και τις ακτές της ανατολικής Αφρικής, αποδεικνύοντας πως η δύναμη της φύσης δεν γνωρίζει σύνορα.
Τραγική ειρωνεία της ιστορίας αποτέλεσε το γεγονός ότι την ίδια ημέρα, χιλιάδες τουρίστες βρίσκονταν σε παραθαλάσσια θέρετρα για τις χριστουγεννιάτικες διακοπές τους, ανυποψίαστοι για το τι επρόκειτο να ακολουθήσει.
Η απουσία προειδοποίησης και τα διδάγματα
Την εποχή εκείνη, στον Ινδικό Ωκεανό δεν υπήρχε οργανωμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τσουνάμι, σε αντίθεση με τον Ειρηνικό. Πολλοί άνθρωποι είδαν τη θάλασσα να υποχωρεί απότομα και, αγνοώντας τον κίνδυνο, πλησίασαν από περιέργεια, λίγα λεπτά πριν τα κύματα τους καταπιούν.
Η παγκόσμια κοινότητα κινητοποιήθηκε άμεσα. Ανθρωπιστική βοήθεια, αποστολές διάσωσης και τεράστια χρηματικά ποσά συγκεντρώθηκαν σε χρόνο-ρεκόρ. Όμως το σημαντικότερο αποτέλεσμα αυτής της τραγωδίας ήταν η δημιουργία διεθνών μηχανισμών πρόληψης και ενημέρωσης. Το Σύστημα Προειδοποίησης Τσουνάμι στον Ινδικό Ωκεανό αποτελεί σήμερα άμεση συνέπεια εκείνης της καταστροφής.
Μια ημερομηνία γεμάτη Ιστορία
Η 26η Δεκεμβρίου, ωστόσο, δεν συνδέεται μόνο με τη μανία της φύσης. Είναι μια ημέρα που, σε διαφορετικές εποχές, σημάδεψε καθοριστικές καμπές της ανθρώπινης πορείας.
Το 1991, σαν σήμερα, η Σοβιετική Ένωση έπαψε και επίσημα να υπάρχει, κλείνοντας οριστικά το κεφάλαιο του Ψυχρού Πολέμου και αλλάζοντας τις γεωπολιτικές ισορροπίες σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Αιώνες νωρίτερα, το 1606, ανέβηκε για πρώτη φορά η τραγωδία «Βασιλιάς Λιρ» του Ουίλιαμ Σέξπιρ, ένα από τα πιο σκοτεινά και βαθιά έργα της παγκόσμιας δραματουργίας, που συνεχίζει μέχρι σήμερα να συγκλονίζει θεατές και αναγνώστες.
Ακόμη και ο αθλητισμός έχει τη θέση του σε αυτή την ημερομηνία, καθώς το 1860 καταγράφεται ένας από τους πρώτους επίσημους ποδοσφαιρικούς αγώνες, σε μια εποχή που το άθλημα μόλις άρχιζε να αποκτά τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.
26η Δεκεμβρίου: ευθραυστότητα και συλλογική δύναμη
Το τσουνάμι του 2004 δεν άφησε πίσω του μόνο ερείπια, άφησε μαθήματα, αλλαγές και μια παγκόσμια υπόσχεση πως τέτοιες τραγωδίες δεν πρέπει να μας βρουν ξανά απροετοίμαστους.
Σαν σήμερα, θυμόμαστε όχι μόνο αυτούς που χάθηκαν, αλλά και την ανάγκη να σεβόμαστε τις δυνάμεις που παρότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε, μπορούμε να τις προβλέψουμε και να τις αντιμετωπίσουμε με γνώση και συνεργασία.
