Ήταν σαν σήμερα, 30 Δεκεμβρίου 1963, όταν μια γραμμή τραβηγμένη βιαστικά πάνω σ’ έναν χάρτη έμελλε να αλλάξει για πάντα την ιστορία της Κύπρου. Όχι το 1974, όχι με τανκς και αποβατικά. Αλλά έντεκα χρόνια νωρίτερα, με ένα πράσινο μολύβι και την υπογραφή των Βρετανών.
Η Λευκωσία, η μοναδική μέχρι τότε ενιαία πρωτεύουσα της Κύπρου, διχοτομήθηκε για πρώτη φορά. Και η λεγόμενη Πράσινη Γραμμή γεννήθηκε όχι ως σύνορο, αλλά ως «προσωρινή λύση» για να σταματήσει το αίμα.
Τα γεγονότα που οδήγησαν εκεί είχαν ξεκινήσει λίγες ημέρες πριν, τα Χριστούγεννα του 1963. Η ένταση ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, που σιγόβραζε από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960, ξέφυγε από κάθε έλεγχο. Οι συγκρούσεις στους δρόμους της πρωτεύουσας ήταν σφοδρές, με νεκρούς και τραυματίες και από τις δύο πλευρές. Εκείνα τα Χριστούγεννα θα έμεναν γνωστά ως τα «ματωμένα Χριστούγεννα».
Μπροστά στον κίνδυνο γενικευμένης σύρραξης και με τον φόβο άμεσης εμπλοκής Ελλάδας και Τουρκίας, οι Βρετανοί, που διατηρούσαν ακόμη στρατιωτική παρουσία στο νησί, ανέλαβαν ρόλο πυροσβέστη. Οι διαπραγματεύσεις κράτησαν ώρες. Η πόλη έβραζε και η κατάσταση απειλούσε να ξεφύγει ολοκληρωτικά.
Τελικά, τις πρώτες ώρες της 30ής Δεκεμβρίου, ο Βρετανός στρατηγός Peter Young πήρε έναν χάρτη της Λευκωσίας και, με ένα πράσινο μολύβι -ούτε μπλε, ούτε κόκκινο- χάραξε μια γραμμή που χώριζε τις δύο κοινότητες. Έτσι απλά. Έτσι πρόχειρα. Έτσι μοιραία.
Η γραμμή αυτή παρουσιάστηκε ως προσωρινή εκεχειρία. Στην πράξη, όμως, έβαλε για πρώτη φορά φυσικό διαχωρισμό μέσα στην καρδιά της πόλης. Δρόμοι κόπηκαν στη μέση, σπίτια έμειναν στη «λάθος» πλευρά, γειτονιές ερήμωσαν μέσα σε λίγες ώρες.
Τους επόμενους μήνες η κατάσταση δεν εξομαλύνθηκε. Τον Μάρτιο του 1964, ο ΟΗΕ ανέπτυξε στην Κύπρο την ειρηνευτική δύναμη UNFICYP, αναλαμβάνοντας την επιτήρηση της Πράσινης Γραμμής. Αυτό που αρχικά είχε σχεδιαστεί ως προσωρινό μέτρο, άρχισε να παγιώνεται.
Η ιστορία θα ολοκλήρωνε το σκοτεινό της κεφάλαιο το 1974, όταν η τουρκική εισβολή μετέτρεψε την Πράσινη Γραμμή από ένα εσωτερικό όριο της Λευκωσίας σε νεκρή ζώνη που διατρέχει ολόκληρο το νησί.
Όμως όλα ξεκίνησαν σαν σήμερα...
«Με ένα μολύβι.
Μια γραμμή.
Και μια πόλη που έπαψε να είναι μία.»
