Στην προκήρυξη πρόωρων γενικών εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου προχώρησε ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, βάζοντας πρόωρο τέλος στη 15η νομοθετική περίοδο της χώρας.
Η απόφαση αυτή δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία, αλλά τη νομοτελειακή κατάληξη μιας βαθιάς και παρατεταμένης πολιτικής κρίσης, η οποία κορυφώθηκε με την ιστορική κοινοβουλευτική ήττα της κυβέρνησης στο κατεξοχήν φλέγον κοινωνικό μέτωπο: τη στεγαστική πολιτική.
Από την εύθραυστη συμμαχία στο αδιέξοδο
Για να αποτυπωθεί το μέγεθος του πολιτικού εγκλωβισμού της Μαδρίτης, είναι απαραίτητη η αναδρομή στις κομβικές καμπές που οδήγησαν στις κάλπες:
- Η εύθραυστη αριθμητική του 2023: Μετά τις κάλπες του Ιουλίου 2023, όπου το Λαϊκό Κόμμα (PP) του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο αναδείχθηκε πρώτο με 137 έδρες έναντι 121 του PSOE, ο Σάντσεθ εξασφάλισε την πρωθυπουργία τον Νοέμβριο με 179 ψήφους. Για να το πετύχει, συνασπίστηκε με το Sumar (31 έδρες) και μια ετερόκλητη ομάδα περιφερειακών κομμάτων, με καθοριστικότερο το καταλανικό Junts του Κάρλες Πουτζδεμόν (7 έδρες), με αντάλλαγμα την πολυσυζητημένη αμνηστία.
- Το «διαζύγιο» με το Junts και η παράλυση: Από «κλειδί» της διακυβέρνησης, το κόμμα του Πουτζδεμόν μετατράπηκε σε μόνιμο παράγοντα αστάθειας. Τον Οκτώβριο του 2025 απέσυρε την κοινοβουλευτική στήριξη, καταγγέλλοντας αθέτηση δεσμεύσεων. Έκτοτε, η Ισπανία λειτουργούσε χωρίς νέο προϋπολογισμό από το 2023, ενώ τον Ιούλιο του 2026 απορρίφθηκε ακόμη και το δημοσιονομικό πλαίσιο του 2027. Τον Ιούνιο του 2026, PP, Vox και Junts υπερψήφισαν μη δεσμευτικό ψήφισμα (177 έναντι 171) που καλούσε τον Σάντσεθ σε παραίτηση.
- Σκάνδαλα διαφθοράς και η κρίση στη Θέουτα: Τον Μάιο του 2026, η αστυνομική έρευνα στα κεντρικά γραφεία του PSOE για υποθέσεις διαφθοράς που άγγιξαν πρώην κορυφαία στελέχη (Άμπαλος, Θερντάν) επέφερε βαρύ πλήγμα στο ηθικό πλεονέκτημα των Σοσιαλιστών. Ακολούθησε στα τέλη Ιουλίου η πρωτοφανής μεταναστευτική εισροή στη Θέουτα, όπου περισσότεροι από 72.000 μετανάστες πέρασαν από το Μαρόκο, πυροδοτώντας σφοδρά πυρά από τη δεξιά αντιπολίτευση για κατάρρευση της συνοριακής πολιτικής.
Η στεγαστική «έκρηξη» και το μοιραίο ραντεβού της 2ας Οκτωβρίου
Η στεγαστική κρίση αποτέλεσε τον καταλύτη που μετέτρεψε την κοινοβουλευτική δυσλειτουργία σε κοινωνική έκρηξη:
- Κοινωνική ασφυξία: Με τα ενοίκια να έχουν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία και το μέσο μηνιαίο μίσθωμα να φτάνει τα 1.176 ευρώ (απορροφώντας το 98,7% του μέσου νεανικού μισθού), η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ λειτούργησε ως σύμβολο αγανάκτησης.
- Μαζικές διαδηλώσεις: Στις 3 Οκτωβρίου διοργανώθηκαν διαδηλώσεις σε περίπου 50 ισπανικές πόλεις, με κατασκηνώσεις στην Puerta del Sol και 70.000 πολίτες στους δρόμους της Μαδρίτης.
- Το κοινοβουλευτικό ναυάγιο της 2ας Οκτωβρίου: Η κυβέρνηση επιχείρησε να αντιδράσει θεσπίζοντας με επείγοντα διατάγματα προστασία ευάλωτων ενοικιαστών έως το 2030, πάγωμα μισθωμάτων και περιορισμούς στο Airbnb. Ωστόσο, το Junts ένωσε τις ψήφους του με το PP και το Vox, καταψηφίζοντας τα διατάγματα με το επιχείρημα ότι οι περιορισμοί στραγγαλίζουν την προσφορά κατοικιών. Η κυβέρνηση μειοψηφίας (147 έδρες PSOE-Sumar) έμεινε πλήρως εκτεθειμένη.
Το πολιτικό παράδοξο και η στρατηγική των δύο στρατοπέδων
Η απόφαση για πρόωρη προσφυγή στις κάλπες εμπεριέχει ένα μοναδικό ευρωπαϊκό παράδοξο: η Ισπανία δεν οδηγείται σε εκλογές λόγω οικονομικής κρίσης. Η οικονομία της καταγράφει ρυθμό ανάπτυξης 2,4% για το 2026 και η ανεργία υποχωρεί στο 9,9%, πέφτοντας κάτω από το 10% για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια.
Στο πεδίο της προεκλογικής σύγκρουσης, οι δύο πλευρές διαμορφώνουν εκ διαμέτρου αντίθετες στρατηγικές:
- Το αφήγημα του Πέδρο Σάντσεθ (PSOE): Προβάλλει τις ισχυρές μακροοικονομικές επιδόσεις της χώρας και ζητά καθαρή, ανανεωμένη λαϊκή εντολή για να περάσουν οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις στη στέγαση. Παράλληλα, θέτει το δίλημμα μιας «προοδευτικής πλειοψηφίας» απέναντι στον κίνδυνο συγκυβέρνησης του Λαϊκού Κόμματος με το ακροδεξιό Vox.
- Η γραμμή της αντιπολίτευσης (PP και Vox): Αντιτείνει ότι, παρά τους θετικούς οικονομικούς δείκτες, η κυβέρνηση απέτυχε παταγωδώς να επιλύσει το πρόβλημα των ενοικίων, έχασε όλους τους συμμάχους της και βύθισε τη χώρα στην αστάθεια, τα σκάνδαλα διαφθοράς και το μεταναστευτικό χάος της Θέουτας.
