Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ανόδου του στην εξουσία, το ΠΑΣΟΚ συνέδεσε το όνομά του με σκάνδαλα, ρουσφέτια, διαπλοκή και λαϊκισμό.
Ο μαυροπίνακας του διαχρονικού αυριανισμού δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Είναι γεμάτος. Και κάθε τόσο, με αφορμή μια νέα υπόθεση, σβήνεται πρόχειρα για να ξαναγραφτεί από την αρχή – με τα ίδια, σχεδόν, υλικά: σκάνδαλα, ρουσφέτια, διαπλοκή, λαϊκισμός και μια κουλτούρα σιωπής που θυμίζει περισσότερο ομερτά παρά σύγχρονο ευρωπαϊκό κόμμα, το οποίο ευαγγελίζεται ο Νίκος Ανδρουλάκης.
Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της εξουσίας του ΠΑΣΟΚ, τα σκάνδαλα δεν αποτέλεσαν παρένθεση, αλλά σχεδόν ταυτοτικό στοιχείο του τρόπου με τον οποίο ασκήθηκε η διακυβέρνηση. Η υπόθεση του καλαμποκιού, το 1986, ήταν το πρώτο μεγάλο καμπανάκι. Πλαστογραφημένα έγγραφα, ψευδής εμφάνιση γιουγκοσλαβικού φορτίου ως ελληνικού, κοινοτικές επιδοτήσεις, κρατικές εταιρείες και πολιτικές άκρες. Η υπόθεση οδήγησε ακόμη και στη φυλακή υπουργό. Αυτό αποτέλεσε την πρώτη καθαρή ένδειξη ότι το νέο σύστημα εξουσίας δεν θα είχε ιδιαίτερες αναστολές όταν επρόκειτο για το κράτος, το χρήμα και τη νομή.
Στη συνέχεια ήρθε το σκάνδαλο που ταυτίστηκε όσο κανένα άλλο με το ΠΑΣΟΚ: η υπόθεση Κοσκωτά. Η Τράπεζα Κρήτης, οι πολιτικές διασυνδέσεις, ο «Κουτσονόμος», τα εκατομμύρια δολάρια, το Ειδικό Δικαστήριο, η συνολική αίσθηση ότι η χώρα κυβερνιόταν μέσα από ένα πλέγμα εξυπηρετήσεων, οικονομικών ανταλλαγμάτων και θεσμικής παρακμής. Ο Ανδρέας Παπανδρέου μπορεί τελικά να αθωώθηκε, όμως το πολιτικό αποτύπωμα της υπόθεσης δεν σβήστηκε ποτέ. Και πώς να σβήσει, όταν η ίδια η εποχή παρήγαγε φράσεις που έμειναν στην ιστορία ως σύμβολα μιας ολόκληρης νοοτροπίας; «Είπαμε να κάνει κι ένα δωράκι στον εαυτό του, αλλά όχι και 500 εκατομμύρια», είχε πει ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ για στέλεχος που διετέλεσε διοικητής της ΔΕΗ.
Το κράτος-λάφυρο
Και δεν ήταν μόνο τα πολύ μεγάλα σκάνδαλα. Ήταν και η καθημερινή φθορά του κράτους από ένα κόμμα που έμαθε να αντιμετωπίζει τη δημόσια διοίκηση ως λάφυρο. Υποθέσεις όπως της ΠΡΟΜΕΤ, της ΕΤΒΑ, της ΠΥΡΚΑΛ, της Ελληνικής Βιομηχανίας Όπλων, της ΔΕΗ, ακόμη και οι περιβόητες τηλεφωνικές παρακολουθήσεις με πρωταγωνιστή τον Θεοφάνη Τόμπρα, συνέθεταν μια εικόνα πολιτικής εξουσίας που λειτουργούσε χωρίς φραγμούς. Το ΠΑΣΟΚ ουσιαστικά ήταν εκείνο που εξέθρεψε ένα πελατειακό κράτος, το απογείωσε, το εξευγένισε επικοινωνιακά και τελικά το μετέτρεψε σε κανονικότητα.
Η περίοδος Σημίτη παρουσιάστηκε στην αρχή ως δήθεν το αντίθετο αυτού του μοντέλου. Ως ο θρίαμβος του «εκσυγχρονισμού», της σοβαρότητας, της ευρωπαϊκής μετριοπάθειας. Μόνο που κάτω από το περιτύλιγμα, το σύστημα παρέμεινε ίδιο, ίσως –όπως υποστηρίζουν ορισμένοι– και πιο αποτελεσματικό. Το Χρηματιστήριο ήταν η μεγάλη κοινωνική λεηλασία της εποχής. Μια τεχνητή φούσκα, πολιτικά τροφοδοτούμενη, η οποία έσκασε στα χέρια εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών που έχασαν τις οικονομίες τους. Και σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθε και η Siemens να δείξει ότι η διαπλοκή όχι μόνο δεν είχε ηττηθεί, αλλά είχε θεσμοποιηθεί.
Και ύστερα ήρθαν τα μνημόνια. Το ΠΑΣΟΚ δεν χρεώνεται μόνο τη φθορά της μεταπολίτευσης, αλλά και την πλήρη κατάρρευση της μεταπολιτευτικής του αφήγησης. Από το «λεφτά υπάρχουν» του Γιώργου Παπανδρέου (φράση με την οποία κέρδισε τις εκλογές) στην πιο βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή, το κόμμα που δίδαξε τον λαϊκισμό παρέδωσε μαθήματα πολιτικής εξαπάτησης, που πλησιάζουν το περιβόητο πρόγραμμα Θεσσαλονίκης και το «θα σκίσω το μνημόνιο με έναν νόμο κι ένα άρθρο» του Αλέξη Τσίπρα. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η οικονομική χρεοκοπία, αλλά η ουσιαστική ηθική και πολιτική χρεοκοπία ενός μηχανισμού που κυβέρνησε για δεκαετίες, τάζοντας τα πάντα, δημιουργώντας πελατειακές σχέσεις, λειτουργώντας ως κράτος εν κράτει και παριστάνοντας στο τέλος τον ανήξερο.
Καθόλου πειστικοί
Fast forward στο σήμερα, ο Νίκος Ανδρουλάκης και η τωρινή ηγεσία του ΠΑΣΟΚ προσπαθούν να εμφανιστούν ως φορείς μιας «νέας σελίδας», μιας «αλλαγής» λες και το κόμμα ιδρύθηκε χθες. Όμως η μνήμη δεν σβήνει, ειδικά όταν υπάρχουν υποθέσεις που έχουν καταγραφεί σε δικαστικές αποφάσεις. Για παράδειγμα, ο Ανδρουλάκης δεν δείχνει ιδιαίτερη προθυμία να θυμάται ότι ο Χριστοφοράκος της Siemens έστελνε χρήματα στο κομματικό ταμείο επί Σημίτη. Όπως και το γεγονός ότι ακόμα και ο κουμπάρος του εμπλέκεται στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, ενώ ήδη από το κόμμα έχουν αποχωρήσει στελέχη που πήραν παράνομα επιδοτήσεις (και αργότερα τις… επέστρεψαν μήπως και σωθούν).
Αυτός είναι ο διαχρονικός αυριανισμός του ΠΑΣΟΚ. Μια βαθιά ριζωμένη κουλτούρα εξουσίας, με σκάνδαλα, ρουσφέτια, διαφθορά, κρατισμό, διπλή γλώσσα, πολιτικό θράσος και έναν κραταιό μηχανισμό σιωπής κάθε φορά που ανοίγει ο φάκελος του παρελθόντος…
