Η απειλή ότι θα γίνουμε «Δανία του Νότου» δεν είναι καινούργια.
Το είχε υποσχεθεί ο Γιώργος Παπανδρέου, αργότερα ο Αντώνης Σαμαράς και τώρα ανακάλυψε τη Δανία -μαζί με την Ολλανδία- ο Αλέξης Τσίπρας. Είναι πλέον περισσότερο από φανερό ότι θέλει μεν να επιστρέψει, αλλά βαριέται να δουλέψει. Και πετάει ό,τι του λένε οι νεόκοποι σύμβουλοί του, που έχουν πια ανοίξει για τα καλά τις θυρίδες της αρλουμπολογίας.
Μιλώντας στη Θεσσαλονίκη, ο κ. Τσίπρας μάς είπε ότι πρότυπο του κόμματός του για τον αγροτοδιατροφικό τομέα είναι οι συνεταιρισμοί της Δανίας και της Ολλανδίας, «που ελέγχουν όλη την αλυσίδα, από το χωράφι ως το ράφι, και παραμένουν ιδιοκτησία των παραγωγών».
Αν κατάλαβα καλά απ’ όσα άκουσα στη συνέντευξη Τύπου της Τετάρτης, απέφυγε την αναφορά. Αλλη μια φορά να εμφανιστεί ο κ. Τσίπρας, πάλι διαφορετικά θα τα πει. Αυτό έχει φανεί απ’ όλη του την πορεία, παλαιά και πρόσφατη. Οπως, για παράδειγμα, το γεγονός ότι άλλα εξήγγειλε στην ομιλία του και άλλα αναφέρει στο πρόγραμμα που, όπως λέει, θα καταθέσει για κοστολόγηση στο Δημοσιονομικό Συμβούλιο.
Επειδή μπορεί πάλι κάποιοι να παρασυρθούν και να πιστέψουν ότι στη Δανία και την Ολλανδία οι συνεταιρισμοί μπορούν να ελέγξουν τις τιμές από το χωράφι στο ράφι, ας αποκαταστήσουμε την αλήθεια -η οποία είναι πάντα πολύ διαφορετική από τις «αλήθειες» του κ. Τσίπρα.
Κατ’ αρχάς, μιλάμε για χώρες με ισχυρή αγροτική παραγωγή. Οι συνεταιρισμοί τους ασχολούνται περισσότερο με τις εξαγωγές, που φέρνουν μεγάλα έσοδα και στις χώρες τους και στα ταμεία τους. Γι’ αυτό και η βασίλισσα της Ολλανδίας φωτογραφήθηκε ανεβασμένη σε τρακτέρ. Οχι σαν τα καραγκιοζιλίκια που είδαμε προσφάτως στην Κρήτη από το ΠΑΣΟΚ, όπου επιστράτευσαν τις πιο καταστροφικές «λύσεις» του πελατειακού παρελθόντος.
Οι συνεταιρισμοί σ’ αυτές τις χώρες δεν ασχολούνται καθόλου με θέματα που όχι μόνο δεν είναι της αρμοδιότητάς τους, αλλά και δεν έχουν τη δυνατότητα να παρέμβουν. Επιπλέον, μάλλον δεν τους ενδιαφέρει. Γι’ αυτό και τα μέσα ενημέρωσης εκεί και οι έρευνες της κοινής γνώμης μιλούν για μεγάλη ακρίβεια, με τους περίφημους συνεταιρισμούς να απαντούν με επιχειρήματα για την αύξηση του κόστους παραγωγής λόγω των πολέμων και της ενεργειακής κρίσης.
Δανία: χάσμα ανάμεσα στο χωράφι και στο ράφι
Στη Δανία, τα αγροτικά προϊόντα καταλαμβάνουν πάνω από το 20% των συνολικών εξαγωγών της χώρας. Οι συνεταιρισμοί και τα μέλη τους λειτουργούν με καθαρά επιχειρηματικά κριτήρια. Ανάμεσα στο χωράφι και στο ράφι υπάρχει και στη Δανία ένα τεράστιο χάσμα, ένα κενό που καταλαμβάνεται από τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τη διαδικασία μεταποίησης, τις μεταφορές και τη φορολογική πολιτική.
Στη Δανία ο ΦΠΑ στα αγροτικά προϊόντα βρίσκεται στο 25% -άρα τι ρόλο να παίξουν οι συνεταιρισμοί; Και τελικά τα περισσότερα προϊόντα φθάνουν πολύ ακριβά στο ράφι, ακόμη και τρεις φορές πάνω από την τιμή εκκίνησης του παραγωγού. Επιπλέον, οι υψηλοί μισθοί των υπαλλήλων στα σουπερμάρκετ -από τους υψηλότερους στην Ευρώπη- υποχρεωτικά ανεβάζουν τις τιμές από το χωράφι στο ράφι.
Προφανώς οι συνεταιρισμοί δεν μπορούν να επέμβουν ούτε στη φορολογική ούτε στη μισθολογική πολιτική. Και επομένως δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το χάσμα από το χωράφι στο ράφι. Οπότε και οι Δανοί αισθάνονται τις αυξήσεις στην τσέπη τους από εβδομάδα σε εβδομάδα. Από το 2021 ως τα τέλη του 2025, οι τιμές των τροφίμων και των μη αλκοολούχων ποτών ανέβηκαν κατά 32%. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις παρατηρήθηκαν στον καφέ, στο κακάο και στο κρέας, τομείς που έχουν επηρεαστεί ιδιαίτερα από την κλιματική κρίση.
Πρόβλεψη για νέες αυξήσεις
Σε σχέση με τον Ιανουάριο του 2022, τον Ιανουάριο του 2023 οι τιμές είχαν αυξηθεί κατά 18%. Τότε, οι Σοσιαλδημοκράτες είχαν κατηγορηθεί, αλλά απάντησαν πως δεν υπάρχει πολιτικό κουμπί που μπορείς να πατήσεις και να πέσουν οι τιμές. Και πως η κυβέρνηση δίνει μάχη με την αισχροκέρδεια.
Και στην Ολλανδία φαίνεται ότι δεν έχει βρεθεί το κουμπί που ανακάλυψε ο κ. Τσίπρας. Οι παραγωγοί εισπράττουν από 15% ως 30% σε σχέση με την τελική τιμή λιανεμπορίου που πληρώνουν οι καταναλωτές. Αυτό σημαίνει πως το 70% ως 85% του κόστους πηγαίνει στη μεταποίηση, στη συσκευασία, στη μεταφορά και στα έξοδα και στο περιθώριο κέρδους των σουπερμάρκετ. Ειδικά ο αγροτοδιατροφικός τομέας ελέγχεται από μεγάλες αλυσίδες που, με τη σειρά τους, ελέγχουν το 60% της αγοράς.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της τράπεζας ABN AMRO, οι τιμές των τροφίμων θα συνεχίσουν να αυξάνονται και το 2027 -ακόμη και κατά 10%- λόγω της ανόδου του ενεργειακού κόστους. Την ίδια πρόβλεψη έκανε και η Ομοσπονδία Ολλανδικής Βιομηχανίας Τροφίμων (FNLI), εξαιτίας της ανόδου των τιμών των πρώτων υλών, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή και τις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Η FNLI, επισήμως τον περασμένο Ιούνιο, προειδοποίησε την κυβέρνηση ότι οι υψηλοί φόροι και η αύξηση του λειτουργικού κόστους θα πλήξουν τους καταναλωτές στα ταμεία των σουπερμάρκετ. Στο μεταξύ, καθώς οι σιτοβολώνες της Ευρώπης, η Ουκρανία και η Ρωσία, βρίσκονται στον πέμπτο χρόνο πολέμου, οι τιμές αυξάνονται κυρίως στα γαλακτοκομικά και στο κρέας, λόγω της αύξησης των τιμών των ζωοτροφών.
Οι Ολλανδοί αγρότες, με τη σειρά τους, προειδοποιούν ότι η μετάβαση στη μείωση των εκπομπών αερίου δεν απειλεί μόνο με αύξηση των τιμών, αλλά απειλεί και την ίδια την επιβίωση του αγροτικού τομέα. Με επείγουσα επιστολή της, στις 8 Ιουνίου 2026, η ολλανδική Ενωση Λιανεμπορίου κάλεσε τους υπουργούς να εγκαταλείψουν την ιδέα για νέους φόρους. Οπως ανέφεραν, οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και η αύξηση του κόστους σε όλη την αλυσίδα θα προκαλέσουν μεγάλο κύμα πληθωρισμού στα τρόφιμα. Προσθέτουν, μάλιστα, πως καθώς τα σουπερμάρκετ βρίσκονται στο τέλος της αλυσίδας, η αύξηση του κόστους παίρνει από 4 έως 12 μήνες για να φανεί στα ράφια τους. Οπότε, πέραν της παρούσας ακρίβειας, είναι σχεδόν βέβαιο ότι ένα νέο κύμα θα κάνει την εμφάνισή του το 2027.
Ανέφεραν επίσης ότι η αύξηση του κατώτατου μισθού, οι αυξήσεις στην ενέργεια, το νέο τέλος για τις μεταφορές και η προγραμματιζόμενη επιβολή ενός φόρου στη ζάχαρη, αργά ή γρήγορα, θα φανούν στο πιάτο του καταναλωτή.
Οι «μετανάστες» των οπωροκηπευτικών
Είναι χαρακτηριστικό ότι η άνοδος των τιμών στην Ολλανδία οδηγεί τους καταναλωτές, ειδικά αυτούς που ζουν κοντά σε σύνορα, να ταξιδεύουν στο Βέλγιο ή στη Γερμανία για να προμηθεύονται τα οπωροκηπευτικά τους ή να γεμίζουν τα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων τους.
Μια νέα συνήθεια που απειλεί τα ολλανδικά καταστήματα των συνοριακών πόλεων, γεγονός που οδήγησε τα συνδικαλιστικά τους όργανα να ζητούν από την κυβέρνηση άμεσες συζητήσεις για την τιθάσευση του πληθωρισμού και την ενίσχυση του εισοδήματος των πολιτών. Εχει υπολογιστεί ότι στο Βέλγιο οι τιμές των οπωροκηπευτικών είναι κατά 12% χαμηλότερες απ’ ό,τι στην Ολλανδία. Στη Γερμανία είναι κατά 25% χαμηλότερες. Σύμφωνα με όλες τις οργανώσεις -συνδικαλιστικές και καταναλωτικές- η Ολλανδία είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη αύξηση στις τιμές των αγροτικών προϊόντων.
Από την άλλη πλευρά, η Ολλανδία είναι μεγάλη εξαγωγική δύναμη όσον αφορά τα αγροτικά προϊόντα. Η αξία των αγροτικών προϊόντων που εξάγονται υπολογίζεται σε 125 δισ. ευρώ τον χρόνο. Και το κέρδος για την οικονομία ξεπερνά τα 50 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι αγρότες-μέλη των συνεταιρισμών
Στο εγχείρημα αποφασιστική είναι η συμβολή του Βασιλικού Αγροτικού Συνεταιρισμού. Με ιστορία 120 χρόνων, αριθμεί 7.500 μέλη, τα οποία πράγματι είναι οι ιδιοκτήτες του συνεταιρισμού. Δουλεύουν, καινοτομούν, επιχειρούν, βοηθούν τα μέλη που αντιμετωπίζουν προβλήματα, προσφέρουν θέσεις εργασίας στις αγροτικές περιοχές, διατηρώντας ζωντανή την ύπαιθρο, και ασκούν μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση.Το τελευταίο πράγμα με το οποίο ασχολούνται είναι οι κοινοτικές επιδοτήσεις.
Πριν από περίπου μία δεκαετία, οι 2.400 ολλανδικοί συνεταιρισμοί συνενώθηκαν σε 200, πετυχαίνοντας μεγαλύτερη οικονομία κλίμακας και περισσότερα κέρδη για τα μέλη τους. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ελέγχουν τις τιμές των προϊόντων από το χωράφι στο ράφι. Και μάλλον δεν τους ενδιαφέρει, διότι κερδίζουν τόσο πολλά από τις εξαγωγές -και από τις εισαγωγές και επανεξαγωγές προϊόντων- που δεν περιμένουν τα σεντ της εσωτερικής αγοράς.
Συμπέρασμα: Οι αναφορές του κ. Τσίπρα στα περί ελέγχου ολόκληρης της αλυσίδας από τους αγροτικούς συνεταιρισμούς είναι απλά παραμύθια του Αντερσεν…
