Η είδηση του θανάτου της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026, σε ηλικία 99 ετών, κλείνει έναν κύκλο σχεδόν ενός αιώνα πνευματικής παρουσίας που ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας.
Μαζί της δεν φεύγει μόνο μια σπουδαία βυζαντινολόγος, φεύγει μια συνείδηση που επέμενε ότι η Ιστορία δεν είναι καταφύγιο ιδεολογικών ψευδαισθήσεων, αλλά πεδίο ευθύνης.
Γεννημένη στον Βύρωνα το 1926 από Μικρασιάτες γονείς, έζησε την Κατοχή ως ενεργό μέλος της ΕΠΟΝ. Η αφετηρία της ήταν βαθιά πολιτική και στρατευμένη. Όμως η μετέπειτα πορεία της, ιδίως μετά τη μετάβασή της στη Γαλλία το 1953, δεν εγκλωβίστηκε σε κομματικές και ιδεολογικές αγκυλώσεις. Στο πανεπιστήμιο της Σορβόννης έγραψε ιστορία ως η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην 700ετή διαδρομή του ιδρύματος, αποδεικνύοντας στην πράξη ότι η αριστεία δεν έχει φύλο, αλλά έχει πειθαρχία, μέτρο και αποτελεσματικότητα.
Η ίδια περιέγραφε τη διαδρομή της με μια φράση που συμπυκνώνει την ώριμη πολιτική της σύνθεση: «Είμαι Αριστερή, γιατί όλα πρέπει να περάσουν από εκεί, αλλά και Δεξιά, γιατί από εκεί όλα θα φτιάξουν». Δεν ήταν ένα λεκτικό σχήμα εντυπωσιασμού, ήταν η διαπίστωση μιας γυναίκας που είδε ιδεολογίες να υπόσχονται τα πάντα και θεσμούς να καταρρέουν όταν απουσιάζει η σοβαρή διακυβέρνηση. Για την Αρβελέρ, η κοινωνική ευαισθησία χωρίς διοικητική επάρκεια μετατρέπεται σε κενό σύνθημα.
Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, η στήριξή της προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη ήταν σαφής και δημόσια. Τον χαρακτήρισε «δώρο για την Ελλάδα», επιμένοντας ότι «η χώρα έχει ανάγκη από έναν άνθρωπο με άποψη» και ότι «είναι ο μόνος που μπορεί να κάνει μεταρρύθμιση». Δεν δίστασε να συγκρουστεί με παλιούς ιδεολογικούς της συνοδοιπόρους, όταν έκρινε πως η αποτελεσματικότητα και η ευρωπαϊκή συγκρότηση ήταν προτεραιότητες για την πατρίδα.
Η πολιτική της σκέψη δεν αρνήθηκε την Αριστερά των αξιών, αλλά απέρριψε την Αριστερά της άρνησης. «Αριστερός είναι αυτός που κάνει αριστερά πράγματα, όχι αυτός που λέει ότι είναι αριστερός», έλεγε, αποδομώντας τη ρητορική χωρίς αποτέλεσμα. Και υπενθύμιζε διαρκώς ότι «όταν κυβερνούν ανίκανοι, ένοχοι είναι οι ικανοί».
Η παρακαταθήκη της δεν είναι κομματική, είναι βαθιά πολιτική με την ουσιαστική έννοια: ευθύνη, ευρωπαϊκό όραμα, παιδεία, αξιοκρατία. Σε μια εποχή εύκολων βεβαιοτήτων, η Αρβελέρ επέλεξε τη δύσκολη πλευρά της Ιστορίας. Εκεί όπου η Δεξιά της ευθύνης καλείται να μετατρέψει το «αν» σε «να». Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ελπίδα που μας αφήνει.
