Τα πολλαπλά πολιτικά μηνύματα του Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ, η στρατηγική για την Ελλάδα του 2030 και ο οδικός χάρτης μέχρι τις εκλογές του 2027.
Η φετινή παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στη 90ή ΔΕΘ δεν είχε ένα μόνο μήνυμα. Είχε πολλά, διαφορετικά μεταξύ τους, αλλά με έναν κοινό πολιτικό παρονομαστή: τη συνέχεια. Ο πρωθυπουργός δεν επέλεξε να παρουσιάσει απλώς ένα πακέτο οικονομικών μέτρων για το επόμενο έτος, αλλά επιχείρησε να τοποθετήσει τις παρεμβάσεις μέσα σε έναν μεγαλύτερο οδικό χάρτη, από το 2027 έως το 2030 και με ορίζοντα ακόμη πιο μακριά. Άλλωστε, ο ίδιος περιέγραψε την ομιλία του ως ένα «συνολικό όραμα εθνικής προοπτικής», με συγκεκριμένες και κοστολογημένες παρεμβάσεις ενταγμένες σε τετραετές ημερολόγιο.
Και αυτή ακριβώς είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πολιτική ανάγνωση της φετινής ΔΕΘ. Πίσω από τις φορολογικές ελαφρύνσεις, τις παρεμβάσεις σε μισθούς και συντάξεις, τα μέτρα για την οικογένεια, τους ελεύθερους επαγγελματίες, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους αγρότες, υπάρχει μια προσπάθεια να διαμορφωθεί ένα ενιαίο αφήγημα: η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της την περίοδο της σταθεροποίησης και περνά στην περίοδο της ευημερίας και της ισχύος.
Δεν ήταν μόνο ένα πακέτο μέτρων
Η πρώτη ανάγνωση μιας ομιλίας στη ΔΕΘ είναι συνήθως αριθμητική: πόσα χρήματα, ποιοι κερδίζουν, ποιοι φορολογούνται λιγότερο και από πότε εφαρμόζονται τα μέτρα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε να πάει ένα βήμα παραπέρα. Έβαλε τις οικονομικές παρεμβάσεις μέσα σε μια πολιτική ακολουθία τριών κύκλων: την περίοδο 2019-2023 ως φάση σταθεροποίησης, την περίοδο 2023-2027 ως φάση ανάπτυξης, εισοδηματικής βελτίωσης και μεταρρυθμίσεων και, στη συνέχεια, την πορεία προς το 2031 ως το επόμενο μεγάλο άλμα ευημερίας.
Αυτό δεν είναι τυχαία επιλογή αφήγησης.
Ο πρωθυπουργός ουσιαστικά επιχείρησε να παρουσιάσει τη σημερινή κυβέρνηση ως μέρος μιας μεγαλύτερης πολιτικής διαδρομής και όχι ως μια κυβέρνηση που απλώς διαχειρίζεται την καθημερινότητα. Η ΔΕΘ, επομένως, λειτούργησε ως σημείο μετάβασης από τον απολογισμό στον σχεδιασμό.
Το μήνυμα προς την κοινωνία: «η πρόοδος πρέπει να γίνει αισθητή»
Το δεύτερο μήνυμα είναι σαφώς κοινωνικό
Η φετινή ομιλία δεν απευθύνθηκε σε μία μόνο κοινωνική κατηγορία. Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στους ελεύθερους επαγγελματίες, στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στους συνταξιούχους, στους αγρότες, στους δημόσιους υπαλλήλους, στους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, στις οικογένειες, στους τρίτεκνους και πολύτεκνους αλλά και στους ενοικιαστές.
Η επιλογή αυτή έχει τη δική της πολιτική σημασία.
Δεν πρόκειται για ένα μήνυμα που λέει «η κυβέρνηση έκανε μία μεγάλη παρέμβαση». Είναι περισσότερο ένα μήνυμα που λέει ότι η οικονομική βελτίωση πρέπει να διαχέεται σε περισσότερα κοινωνικά στρώματα.
Και αυτό εξηγεί και τη διαφορετικότητα των παρεμβάσεων. Άλλο μέτρο αφορά το διαθέσιμο εισόδημα, άλλο τη φορολογία, άλλο τις επιχειρήσεις, άλλο την οικογένεια και άλλο τη στέγαση.
Το πολιτικό μήνυμα είναι ενιαίο: η ανάπτυξη δεν αρκεί να αποτυπώνεται στους μακροοικονομικούς δείκτες· πρέπει να μεταφράζεται σε χειροπιαστό αποτέλεσμα για τον πολίτη.
Το μήνυμα προς τη μεσαία τάξη και την επιχειρηματικότητα
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στους ελεύθερους επαγγελματίες και στις μικρότερες επιχειρήσεις.
Ο πρωθυπουργός τις χαρακτήρισε «ραχοκοκαλιά της οικονομίας» και ανακοίνωσε, μεταξύ άλλων, δανειοδοτικό σχέδιο 1,1 δισ. ευρώ και εγγυοδοτικό πυλώνα 400 εκατ. ευρώ, με στόχο η συνολική ενίσχυση των μικρομεσαίων, μαζί με τη συμμετοχή των τραπεζών, να φτάσει τα 5 δισ. ευρώ. Παράλληλα, ανακοίνωσε επιτάχυνση των αποσβέσεων για την ανανέωση του εξοπλισμού των επιχειρήσεων.
Εδώ βρίσκεται ένα διαφορετικό μήνυμα: η κυβέρνηση θέλει η επόμενη φάση της οικονομίας να στηριχθεί περισσότερο στην παραγωγή, στις επενδύσεις και στην επιχειρηματικότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη πριν από τη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός είχε θέσει ως στόχο υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης και είχε χαρακτηρίσει τις παραγωγικές επενδύσεις πρώτη προτεραιότητα για την κυβέρνηση και την επόμενη τετραετία.
Άρα, η φετινή ΔΕΘ δεν μιλά μόνο για κατανάλωση και εισόδημα. Μιλά και για το πώς θα δημιουργηθεί το εισόδημα της επόμενης ημέρας.
Το μήνυμα προς τους πολίτες: «ορίζοντας 2030»
Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της ομιλίας βρίσκεται στον χρονικό ορίζοντα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έμεινε στο 2027. Μίλησε για την Ελλάδα του 2030 και, στην ίδια στρατηγική αφήγηση, για την πορεία προς το 2031.
Αυτό μετατρέπει τη ΔΕΘ από ετήσιο σταθμό οικονομικών εξαγγελιών σε πολιτικό ορόσημο ενός μεγαλύτερου σχεδίου.
Με απλά λόγια, το μήνυμα είναι ότι η επόμενη περίοδος δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως διαχείριση μέχρι τις εκλογές. Πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περίοδος κατά την οποία θα κριθεί αν η Ελλάδα μπορεί να κάνει το επόμενο βήμα.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της στρατηγικής: η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει την πολιτική της συνέχεια με έναν συγκεκριμένο μελλοντικό στόχο.
Το μήνυμα της συνέχειας
Η λέξη «συνέχεια» είναι ίσως αυτή που περιγράφει καλύτερα το πολιτικό στίγμα της φετινής ΔΕΘ.
Ο πρωθυπουργός παρουσίασε τρεις διαφορετικούς κύκλους διακυβέρνησης ως μία ενιαία διαδρομή. Σταθεροποίηση, ανάπτυξη και μεταρρυθμίσεις και, στη συνέχεια, νέο άλμα ευημερίας.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να δημιουργήσει μια απλή πολιτική εξίσωση: όσα έγιναν μέχρι σήμερα δημιουργούν τις προϋποθέσεις για όσα πρέπει να γίνουν αύριο.
Επομένως, η επόμενη εκλογική αναμέτρηση δεν παρουσιάζεται μόνο ως επιλογή προσώπων ή κομμάτων. Εντάσσεται σε ένα μεγαλύτερο δίλημμα σχετικά με το αν η χώρα θα συνεχίσει στον ίδιο δρόμο.
Και το πολιτικό μήνυμα ήταν ξεκάθαρο
Η ΔΕΘ είναι πάντοτε οικονομική αλλά ταυτόχρονα είναι και βαθιά πολιτική.
Φέτος αυτό έγινε ακόμη πιο εμφανές. Ο πρωθυπουργός μίλησε ανοιχτά για τις επόμενες εκλογές, για τον κίνδυνο πολιτικής αστάθειας και για την επιλογή μεταξύ «ελπίδας» και «περιπέτειας». Παράλληλα, έθεσε ως κεντρικό στοιχείο τη συνέχεια της κυβερνητικής πορείας.
Το μήνυμα δεν χρειάζεται ιδιαίτερη αποκωδικοποίηση: η κάλπη του 2027 είναι ήδη μέρος του πολιτικού σχεδιασμού, ακόμη κι αν η κυβέρνηση έχει μπροστά της έναν ολόκληρο χρόνο για να υλοποιήσει τον σχεδιασμό που παρουσιάστηκε.
Και αυτό είναι ίσως το σημείο στο οποίο η φετινή ΔΕΘ διαφέρει από μια συνηθισμένη οικονομική ομιλία.
Ο Μητσοτάκης δεν μίλησε μόνο για το τι θα πάρει ο πολίτης. Μίλησε και για το τι θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος της επόμενης πολιτικής περιόδου.
Το μήνυμα προς την αντιπολίτευση: «κοστολόγηση και αξιοπιστία»
Υπήρχε, όμως, και ένα ακόμη μήνυμα, αυτή τη φορά προς την αντιπολίτευση.
Ο πρωθυπουργός επέλεξε να αντιπαραβάλει το κυβερνητικό σχέδιο με προτάσεις που χαρακτήρισε ακοστολόγητες και ανεύθυνες, επαναφέροντας έτσι ένα γνώριμο πολιτικό δίπολο: από τη μία συγκεκριμένες παρεμβάσεις με χρονοδιάγραμμα και από την άλλη προτάσεις χωρίς σαφή δημοσιονομική βάση.
Είναι μια γραμμή που εξυπηρετεί τη συνολική στρατηγική του.
Γιατί εφόσον το βασικό αφήγημα είναι η συνέχεια, τότε η αξιοπιστία γίνεται απαραίτητη προϋπόθεση. Και η αξιοπιστία, στην πολιτική οικονομία, συνδέεται άμεσα με το αν μια εξαγγελία μπορεί να χρηματοδοτηθεί, να νομοθετηθεί και τελικά να εφαρμοστεί.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση ακριβώς σε αυτό το σημείο, παρουσιάζοντας τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις και τις ημερομηνίες υλοποίησης ως «διαβατήριο» αξιοπιστίας. (Ο Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας)
Από την οικονομία στην ισχύ της χώρας
Υπάρχει, τέλος, ένα ακόμη επίπεδο στο αφήγημα της ΔΕΘ: η οικονομική πρόοδος συνδέεται με την εθνική ισχύ.
Ο πρωθυπουργός έβαλε στο ίδιο κάδρο τις οικονομικές εξελίξεις, τη γεωπολιτική αστάθεια, την ενέργεια, την άμυνα, το μεταναστευτικό και την κλιματική κρίση.
Δεν είναι τυχαίο.
Η βασική πολιτική ιδέα είναι ότι μια χώρα με ισχυρότερη οικονομία έχει περισσότερες δυνατότητες να αντιμετωπίσει ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον. Και η Ελλάδα, σύμφωνα με το αφήγημα που παρουσίασε ο πρωθυπουργός, έχει πλέον αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος, φωνή και επιρροή.
Έτσι, η οικονομική πολιτική παύει να παρουσιάζεται ως αυτοσκοπός. Γίνεται μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής εθνικής ισχύος.
Το πραγματικό στοίχημα της ΔΕΘ
Αν κάποιος επιχειρήσει να διαβάσει τη φετινή ΔΕΘ μόνο μέσα από το ύψος των μέτρων, θα χάσει ένα σημαντικό μέρος της πολιτικής εικόνας.
Το πραγματικό στοίχημα του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι να συνδέσει το σήμερα με το αύριο.
Να πει στον πολίτη ότι η οικονομική σταθερότητα επιτρέπει πλέον ελαφρύνσεις. Ότι οι ελαφρύνσεις μπορούν να συνδυαστούν με ανάπτυξη. Ότι η ανάπτυξη πρέπει να μετατραπεί σε εισόδημα. Ότι το εισόδημα πρέπει να συνοδευτεί από καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές. Και ότι όλα αυτά απαιτούν πολιτική συνέχεια και σταθερότητα.
Γι’ αυτό και τα μηνύματα της φετινής ΔΕΘ είναι πολλαπλά, αλλά όχι ασύνδετα.
Το οικονομικό μήνυμα αφορά το εισόδημα. Το κοινωνικό αφορά τη διάχυση της ανάπτυξης. Το επιχειρηματικό αφορά τις επενδύσεις και την παραγωγή. Το πολιτικό αφορά τη συνέχεια. Και το εθνικό αφορά την ισχύ της χώρας.
Στο τέλος, όλα επιστρέφουν στην ίδια κεντρική ιδέα που επέλεξε ο ίδιος ο πρωθυπουργός για να κλείσει την ομιλία του: μια «συμφωνία προόδου και ευημερίας».
Και αυτή είναι η στρατηγική ανάγνωση της φετινής ΔΕΘ: όχι μια παρένθεση εξαγγελιών, αλλά η προσπάθεια να δοθεί από τώρα πολιτικό περιεχόμενο στην επόμενη ημέρα της διακυβέρνησης.
