Αγωνία τόσο στο στρατόπεδο του Αλέξη Τσίπρα όσο και στην Αριστερά λόγω της έλλειψης σαφούς κατεύθυνσης.
Οι τελευταίες εξελίξεις στον χώρο της πολύπαθης ελληνικής Αριστεράς αποτυπώνουν μια περίοδο έντονης ρευστότητας, εσωτερικής αγωνίας και στρατηγικής αβεβαιότητας.
Στο επίκεντρο αυτών των διεργασιών βρίσκεται όλο το τελευταίο διάστημα ο πρώην πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, γύρω από τον οποίο αναπτύσσεται ένα σύνθετο πλέγμα προσδοκιών, αμφισβητήσεων αλλά και υπόγειων συγκρούσεων. Πολιτικοί παρατηρητές κάνουν λόγο για τεράστια αγωνία που διαπερνά τόσο τον ίδιο όσο και τον ευρύτερο χώρο που κάποτε κυριάρχησε υπό την ηγεσία του.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν είναι μονοδιάστατη. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν εκείνοι που εξακολουθούν να βλέπουν στον Τσίπρα τον φυσικό ηγέτη μιας εν δυνάμει ανασυγκρότησης της αριστερής παράταξης. Από την άλλη, δεν λείπουν οι φωνές –και μάλιστα από πρώην συντρόφους– που αντιμετωπίζουν με ειρωνεία και σκεπτικισμό κάθε του κίνηση.
Χαρακτηριστική ήταν η φράση που ακούστηκε στη γνωστή ομήγυρη της Πλατείας Χαλανδρίου από «άσπονδους φίλους» του, οι οποίοι σχολίασαν σκωπτικά ότι το περιβάλλον του κινείται με το μότο: «Παιδιά, αυτοοργανωθείτε γιατί... χανόμαστε». Ίσως όμως πίσω από αυτήν την ειρωνεία κρύβεται μια βαθύτερη ανησυχία για την έλλειψη σαφούς κατεύθυνσης.
Η πρόσφατη δημόσια παρέμβαση του Α. Τσίπρα, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου «Ιθάκη» στην Αλεξανδρούπολη, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την τρέχουσα συγκυρία.
Στην ομιλία του, επιχείρησε να δώσει ένα στίγμα κινητοποίησης, μιλώντας για την ανάγκη δημιουργίας ενός νέου κινήματος. Ένα κίνημα που, όπως τόνισε, «γεννιέται μέσα από τις διεργασίες ανασύνθεσης της προοδευτικής παράταξης». Δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει ότι «η επόμενη μέρα δεν θα έρθει από μόνη της, αλλά θα έρθει μόνο αν τη φέρουμε μαζί», στέλνοντας μήνυμα συλλογικής ευθύνης.
Ωστόσο, η παρέμβασή του αυτή δεν έμεινε αναπάντητη, έστω και εμμέσως. Λίγο νωρίτερα, στη συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας του ΣΥΡΙΖΑ, ο πρόεδρος του κόμματος, Σωκράτης Φάμελλος, φρόντισε να τοποθετηθεί με τρόπο που προκάλεσε συζητήσεις. Αν και αναγνώρισε για πρώτη φορά τόσο ανοιχτά ότι ο ρόλος του Τσίπρα είναι καθοριστικός και ότι οι κινήσεις του έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα στον προοδευτικό χώρο, έσπευσε να επισημάνει ότι «δεν αποτελούν λύση οι μοναχικές πορείες».
Η φράση αυτή εκλήφθηκε ευρέως ως έμμεσο καρφί προς τον πρώην πρωθυπουργό, υποδηλώνοντας την ανάγκη για συλλογικότητα και συντονισμό.
Η τοποθέτηση Φάμελλου φέρνει στο προσκήνιο μία από τις βασικές αντιθέσεις που διατρέχουν τον ΣΥΡΙΖΑ σήμερα, δηλαδή τη σύγκρουση ανάμεσα στη λογική της προσωπικής πρωτοβουλίας και εκείνη της οργανωμένης, συλλογικής δράσης. Είναι μια σύγκρουση που δεν αφορά μόνο πρόσωπα, αλλά και στρατηγικές επιλογές για το μέλλον του κόμματος.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναμονή για τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του Σαββάτου, η οποία αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Εκεί θα αποτυπωθούν πιο καθαρά οι συσχετισμοί δυνάμεων και οι διαφορετικές γραμμές που διαμορφώνονται στο εσωτερικό της Κουμουνδούρου.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ομάδα που συνδέεται με τον Παύλο Πολάκη, η οποία φέρεται να τάσσεται υπέρ μιας πιο αυτόνομης πορείας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει απομάκρυνση από ευρύτερες συνεργασίες. Από την άλλη, η πλευρά Φάμελλου προκρίνει τη συγκρότηση ενός «προοδευτικού μετώπου», επενδύοντας στη συνεργασία δυνάμεων και στην ενότητα του χώρου.
Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς τακτική. Αντανακλά δύο διαφορετικές αναγνώσεις της πολιτικής πραγματικότητας. Η πρώτη θεωρεί ότι η σαφής ιδεολογική ταυτότητα και η αυτονομία μπορούν να επανασυσπειρώσουν το όποιο εναπομείναν ακροατήριο. Η δεύτερη εκτιμά ότι χωρίς ευρύτερες συμμαχίες ο χώρος της Κεντροαριστεράς δεν μπορεί να διεκδικήσει με αξιώσεις την εξουσία.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Α. Τσίπρας φαίνεται να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς ή, για κάποιους, ως «αριστερός μεσσίας» που θα δώσει τη λύση. Η προσδοκία αυτή, ωστόσο, ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Από τη μία, μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική προσωποποίηση της πολιτικής, περιορίζοντας τη συλλογική λειτουργία. Από την άλλη, δημιουργεί υψηλές προσδοκίες που δύσκολα μπορούν να ικανοποιηθούν, όπως διαφαίνεται ήδη από τις δημοσκοπήσεις.
Οι πολιτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η «αγωνία» που αποδίδεται στον Τσίπρα δεν αφορά μόνο τη δική του πολιτική πορεία, αλλά και το μέλλον ενός ολόκληρου χώρου που αναζητά ταυτότητα και προσανατολισμό.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί και η ευρύτερη πολιτική συγκυρία. Η κοινωνία εμφανίζεται κουρασμένη από τις συνεχείς κρίσεις και αναζητά πειστικές προτάσεις για το μέλλον. Σε αυτό το περιβάλλον, ο χώρος της αριστερής παράταξης καλείται να επαναπροσδιορίσει το αφήγημά του και να απαντήσει σε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα πολιτικής, όταν μάλιστα δεν έχει κάνει στο ελάχιστο ουσιαστική αυτοκριτική για τη διακυβέρνησή του.
Πάντως, πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι η επόμενη μέρα για τον ΣΥΡΙΖΑ και τον ευρύτερο χώρο δεν θα κριθεί μόνο σε συνεδριάσεις οργάνων ή σε δημόσιες παρεμβάσεις. Θα κριθεί στην ικανότητα των δυνάμεων αυτών να υπερβούν τις εσωτερικές τους αντιθέσεις και να παρουσιάσουν μια πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
Μέχρι τότε, η «αγωνία» θα παραμένει. Και μαζί της, η αβεβαιότητα για το αν ο χώρος αυτός μπορεί να βρει κάποιο βηματισμό, είτε με Τσίπρα, είτε χωρίς, είτε με... αυτοοργάνωση για να εμφανίσει τον Αλέξη Τσίπρα σαν νέο αρχηγό.
