Σε εκκαθάριση τίθενται 131 επενδυτικά κεφάλαια επτά εταιρειών στην Τουρκία, μετά την αδυναμία ορισμένων να καλύψουν αιτήματα ρευστοποίησης επενδυτών.
Μέσα σε μόλις τρία χρόνια, τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία των συγκεκριμένων funds είχαν ξεπεράσει τα 20 δισ. δολάρια, προσελκύοντας σχεδόν μισό εκατομμύριο επενδυτές, μεταξύ των οποίων πολιτικούς, πρώην αξιωματούχους και διασημότητες που αναζητούσαν υψηλές αποδόσεις απέναντι στον πληθωρισμό και την υποτίμηση της τουρκικής λίρας.
Η ανάπτυξη συνεχίστηκε παρά τις προειδοποιήσεις των αρχών για πιθανή χειραγώγηση της αγοράς, μέχρι που η κρίση μεταφέρθηκε και στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης. Ο βασικός δείκτης κατέγραψε τον Σεπτέμβριο τη χειρότερη μηνιαία επίδοσή του από το 2008.
Η έκρηξη των επενδυτικών κεφαλαίων
Η αυστηρή νομισματική πολιτική που ακολούθησε η Τουρκία για τον περιορισμό του πληθωρισμού και την ενίσχυση των αποταμιεύσεων σε λίρες συνέβαλε στην άνοδο της ζήτησης για επενδυτικά κεφάλαια που υπόσχονταν αποδόσεις υψηλότερες τόσο από τον πληθωρισμό όσο και από τα εγχώρια επιτόκια καταθέσεων.
Ορισμένα funds είχαν ιδιαίτερα μεγάλη έκθεση σε μία μόνο μετοχή ή συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, ενώ άλλα διέθεταν ελάχιστους επενδυτές.
Σε αρκετές περιπτώσεις επένδυαν σε μετοχές μικρής κεφαλαιοποίησης που είχαν εισαχθεί πρόσφατα στο χρηματιστήριο. Η χαμηλή εμπορευσιμότητά τους επέτρεπε μεγάλες μεταβολές στις τιμές, οι οποίες ενίσχυαν αντίστοιχα τις ημερήσιες αποδόσεις των κεφαλαίων που τις κατείχαν.
Οι προειδοποιήσεις για χειραγώγηση
Ήδη από τον Νοέμβριο του 2025, Τούρκοι αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει ότι ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια χρησιμοποιούνταν για χειραγώγηση της αγοράς.
«Γνωρίζουμε ότι αυτές οι πρακτικές χειραγώγησης πραγματοποιούνται ιδιαίτερα μέσω ορισμένων funds», είχε δηλώσει ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, αναφέροντας ότι θα αντιμετωπιστούν τα κενά του ρυθμιστικού πλαισίου.
Ο τότε πρόεδρος της τουρκικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SPK) Ομέρ Γκιονούλ είχε επίσης αναφέρει ότι οι αρχές παρακολουθούσαν κεφάλαια τα οποία φέρονταν να χρησιμοποιούνται για παράκαμψη των κανόνων, προειδοποιώντας ακόμη και με ανάκληση αδειών.
Η εκρηκτική άνοδος Tera και Pusula
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκονται μεταξύ άλλων οι εταιρείες Tera Portfoy και Pusula Portfoy, οι οποίες είχαν καταγράψει εντυπωσιακή ανάπτυξη πριν ξεσπάσει η αναταραχή.
Σύμφωνα με στοιχεία της SPK, τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία υπό διαχείριση στον κλάδο αυξήθηκαν στα 329 δισ. δολάρια τον Αύγουστο του 2026, από 246 δισ. δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα.
Στην ίδια περίοδο, τα κεφάλαια της Tera υπερδεκαπλασιάστηκαν και έφτασαν τα 14,3 δισ. δολάρια, ενώ της Pusula αυξήθηκαν κατά 13 φορές, στα 13,2 δισ. δολάρια.
Στα τέλη Αυγούστου, οι δύο εταιρείες βρίσκονταν αντίστοιχα στην έκτη και όγδοη θέση μεταξύ των εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίου στην Τουρκία. Καθεμία διαχειριζόταν πάνω από το 4% της συνολικής αγοράς, αποτελώντας τις μεγαλύτερες μη τραπεζικές εταιρείες του κλάδου.
Απόδοση άνω του 15.000%
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του hedge fund TLY της Tera, το οποίο κατέγραψε απόδοση 747% σε τουρκικές λίρες από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 2025, όταν αριθμούσε λιγότερους από 200 επενδυτές.
Αφού τον Ιούλιο έγινε διαθέσιμο σε ευρύτερη επενδυτική βάση, η σωρευτική του απόδοση ξεπέρασε το 15.000% έως τον Σεπτέμβριο.
Το TLY συγκέντρωσε 102.616 επενδυτές και περιουσιακά στοιχεία ύψους 5 δισ. δολαρίων, με αποτέλεσμα να γίνει το μεγαλύτερο από τα κεφάλαια που πρόκειται να εκκαθαριστούν.
Ακολουθεί το fund χρηματαγοράς TP2 της Tera, με ενεργητικό 4,6 δισ. δολαρίων και περίπου 167.000 επενδυτές. Στην ίδια περίοδο απέφερε απόδοση 123%, όταν ο πληθωρισμός βρισκόταν στο 60%.
Πολιτικά πρόσωπα και 217 ύποπτοι
Οι τουρκικές αρχές έχουν διευρύνει την έρευνα για ενδεχόμενη χειραγώγηση στις αγορές μετοχών και επενδυτικών κεφαλαίων. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ δήλωσε ότι οι ύποπτοι έχουν φτάσει τους 217, εκ των οποίων 56 έχουν προφυλακιστεί.
Η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, αντιπρόεδρος του κυβερνώντος AKP του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παραιτήθηκε από τις κομματικές της θέσεις μετά από ισχυρισμούς της αντιπολίτευσης ότι η ίδια και ο σύζυγός της είχαν αποκομίσει σημαντικά κέρδη από συναλλαγές στις μετοχές της Ozata Denizcilik πριν από την κρίση.
Οι συγκεκριμένες μετοχές περιλαμβάνονται σε ευρύτερη έρευνα για πιθανή χειραγώγηση. Η Καγιά ανέφερε στο Χ ότι θεωρεί αναγκαίο να αναλάβει την πολιτική ευθύνη όσο εξετάζονται οι καταγγελίες, χωρίς να σχολιάσει περαιτέρω την ουσία τους.
Μεταξύ των προφυλακισμένων βρίσκονται υψηλόβαθμα στελέχη που συνδέονται με τις Tera και Pusula. Σύμφωνα με το NTV, προφυλακίστηκε και ο Ερκάν Κιλιμτζί, πρώην υποδιοικητής της τουρκικής κεντρικής τράπεζας, ο οποίος αργότερα ανέλαβε διευθυντική θέση στην Tera.
Πριν από την προφυλάκισή του, ο Κιλιμτζί είχε γράψει στο LinkedIn ότι ήταν «ατυχές» το γεγονός πως το όνομά του ενεπλάκη στις καταγγελίες λόγω της υψηλόβαθμης θέσης που είχε στην εταιρεία για διάστημα τριών μηνών, χωρίς να τοποθετηθεί ευθέως επί των κατηγοριών.
Εξάμηνη εκκαθάριση και φόβοι για νέες απώλειες
Ο βασικός δείκτης του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης έκλεισε την Πέμπτη με άνοδο 2,5%, καθώς τέθηκαν σε εφαρμογή εκτεταμένες αλλαγές στη σύνθεσή του και αφαιρέθηκαν μετοχές που έχουν εμπλακεί στην κρίση.
Η SPK ανακοίνωσε ότι η εκκαθάριση των funds θα διαρκέσει έξι μήνες. Επενδυτές ορισμένων κεφαλαίων με καθαρή τοποθέτηση μικρότερη του 1 εκατ. λιρών, περίπου 20.396 δολαρίων, προβλέπεται να αποζημιωθούν πλήρως. Όσοι έχουν τοποθετήσει μεγαλύτερα ποσά θα λάβουν σε πρώτη φάση έως 1 εκατ. λίρες.
Το Ταμείο Ασφάλισης Καταθέσεων της Τουρκίας άνοιξε λογαριασμούς για επενδυτές που επιθυμούν να επιστρέψουν ποσά τα οποία οι αρχές χαρακτηρίζουν «υπερβολικά κέρδη» από πωλήσεις των συγκεκριμένων κεφαλαίων.
Αναλυτές της JPMorgan εκτιμούν ότι η αναταραχή δημιουργεί «σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους» για την πρόβλεψη ανάπτυξης 3% της τουρκικής οικονομίας το 2026.
Το τελικό ύψος των απωλειών παραμένει άγνωστο. Καθοριστικό θα είναι το τίμημα στο οποίο θα μπορέσουν να ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία των funds, καθώς πολλά από αυτά διαθέτουν μετοχές περιορισμένης εμπορευσιμότητας, γεγονός που ενδέχεται να δυσκολέψει σημαντικά τη διαδικασία εκκαθάρισης.
