Τα γερασμένα αυτοκίνητα «απειλούν» ασφάλεια, περιβάλλον και ανάπτυξη

Η ανανέωση του στόλου οχημάτων στην Ελλάδα δεν αποτελεί δευτερεύον τεχνικό ζήτημα της αγοράς αυτοκινήτου αλλά κομβικό σημείο πολιτικής επιλογής.

Τα ευρωπαϊκά δεδομένα δείχνουν καθαρά ότι η χώρα μας διαθέτει τον γηραιότερο στόλο επιβατικών ΙΧ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με μέση ηλικία κατά προσέγγιση τα 18 έτη. Πρόκειται για σημαντική απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που αποτυπώνει τη μακρά περίοδο οικονομικής πίεσης που βίωσε η ελληνική κοινωνία.

Η παράταση ζωής των οχημάτων υπήρξε, για χρόνια, αναγκαστική επιλογή των νοικοκυριών. Σήμερα, όμως, η εικόνα αυτή μεταφράζεται σε πρόβλημα ασφάλειας, περιβάλλοντος και ανταγωνιστικότητας. Η ανανέωση του στόλου δεν είναι ζήτημα κατανάλωσης· είναι ζήτημα ποιότητας ζωής και εθνικού σχεδιασμού.

Θέμα δημόσιας υγείας

Η τεχνολογική εξέλιξη των τελευταίων δεκαετιών έχει αλλάξει ριζικά τα πρότυπα ασφάλειας. Οχήματα ηλικίας 15 ή 20 ετών στερούνται σύγχρονων συστημάτων υποβοήθησης οδηγού, προηγμένων δομών απορρόφησης πρόσκρουσης και τεχνολογιών ενεργητικής ασφάλειας που σήμερα θεωρούνται δεδομένες. Η ανανέωση του στόλου συνδέεται άμεσα με τη μείωση της σοβαρότητας των τροχαίων ατυχημάτων.

Παράλληλα, η περιβαλλοντική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Τα παλαιά οχήματα εκπέμπουν πολύ περισσότερους ρύπους σε σχέση με τα νεότερα, επιβαρύνοντας ιδιαίτερα τα αστικά κέντρα. Η αντικατάσταση ενός οχήματος εικοσαετίας με ένα σύγχρονο μοντέλο –ακόμη και συμβατικής τεχνολογίας– έχει άμεσο και μετρήσιμο περιβαλλοντικό όφελος.

Η πολιτική απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε αποσπασματική ούτε ιδεολογικά μονοδιάστατη. Οφείλει να στηρίζεται στην αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας, στη δημοσιονομική σταθερότητα και στη ρεαλιστική μετάβαση.

Στρατηγικοί πυλώνες

Η ανανέωση του στόλου μπορεί να θεμελιωθεί σε πέντε βασικούς άξονες στρατηγικής:

Ασφάλεια πρώτα: Η μείωση της μέσης ηλικίας των οχημάτων αποτελεί έμμεση αλλά ουσιαστική πολιτική πρόληψης τροχαίων.

Περιβάλλον με ρεαλισμό: Η αντικατάσταση των πλέον ρυπογόνων οχημάτων είναι πιο άμεση και κοινωνικά δίκαιη από τη μονοδιάστατη επιβολή μιας τεχνολογίας.

Δημοσιονομική υπευθυνότητα: Τα κίνητρα πρέπει να είναι στοχευμένα, μετρήσιμα και χρονικά οριοθετημένα.

Παραγωγική διάσταση: Η πολιτική ανανέωσης μπορεί να συνδεθεί με την ενίσχυση της εγχώριας βιομηχανικής βάσης.

Κοινωνική ισορροπία: Η πρόσβαση σε ασφαλέστερα και καθαρότερα οχήματα πρέπει να αφορά τη μεσαία τάξη και τους επαγγελματίες, όχι να περιορίζεται σε υψηλά εισοδήματα.

Συντονισμός υπουργείων

Η επιτυχία της πολιτικής αυτής προϋποθέτει θεσμικό συντονισμό. Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών μπορεί να εντάξει την ανανέωση του στόλου στον σχεδιασμό για την οδική ασφάλεια, συνδέοντας τα κίνητρα με σύγχρονα πρότυπα προστασίας και τεχνικής επάρκειας.

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας μπορεί να αξιοποιήσει την αντικατάσταση παλαιών οχημάτων ως εργαλείο άμεσης μείωσης αστικών ρύπων εντός ενός ρεαλιστικού και κοινωνικά βιώσιμου πλαισίου.

Το υπουργείο Οικονομικών μπορεί να διαμορφώσει ένα σταθερό και προβλέψιμο φορολογικό σύστημα που ενθαρρύνει τη μετάβαση χωρίς δημοσιονομικές εκτροπές.

Το υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων μπορεί να συνδέσει την ανανέωση του στόλου με επενδυτικά κίνητρα και αξιοποίηση του ευρωπαϊκού Automotive Package, ενισχύοντας την εγχώρια παραγωγική βάση.

Η κατεύθυνση δεν είναι επιβολή. Είναι πρόταση συντονισμένης πολιτικής, με σαφή στόχο και μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Μεταρρυθμιστική ευκαιρία

Η τελευταία θέση της Ελλάδας στην ηλικία του στόλου δεν είναι απλώς ένδειξη καθυστέρησης. Μπορεί να μετατραπεί σε αφετηρία μεταρρυθμιστικής πρωτοβουλίας. Η ανανέωση των οχημάτων δεν αποτελεί επιδότηση πολυτελείας. Είναι επένδυση σε ανθρώπινες ζωές, καθαρότερο περιβάλλον και ισχυρότερη οικονομία.

Η πολιτική προτεραιότητα είναι σαφής: λιγότερα γερασμένα αυτοκίνητα, ασφαλέστεροι δρόμοι, καθαρότερος αέρας και ενισχυμένη παραγωγική δυναμική. Με σχέδιο, ρεαλισμό και θεσμικό συντονισμό, η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα σε εθνική ευκαιρία.

ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΚΙΝΗΤΡΑ

Για να μετατραπεί η πολιτική βούληση σε μετρήσιμο αποτέλεσμα, απαιτείται σαφής και σταθερή δομή κινήτρων. Το πλαίσιο μπορεί να οργανωθεί όπως αποτυπώνεται στον πίνακα. Η λογική της παρέμβασης είναι η σταδιακή ανανέωση με ισορροπία ανάμεσα στη δημοσιονομική σταθερότητα και την κοινωνική αποδοχή.