Σαν σήμερα, στις 6 Φεβρουαρίου 1982, η μέρα δεν ξεχώρισε από όσα έγιναν στο σχολείο, αλλά από όσα άλλαξαν μετά.
Δεν είχε διαγώνισμα, δεν είχε εκδρομή, δεν είχε αργία. Είχε όμως κάτι πολύ πιο δυνατό, την είδηση ότι η μπλε σχολική ποδιά καταργείται.
Με μια εγκύκλιο του τότε υπουργού Παιδείας της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρη Βερυβάκη, έμπαινε τέλος σε ένα σύμβολο που για δεκαετίες ταυτίστηκε με τη μαθητική ζωή. Για άλλους ήταν απλώς ένα ρούχο. Για τα παιδιά και τους εφήβους της εποχής, όμως, ήταν κάτι σαν δεσμά. Μπλε, με άσπρο γιακά, μήκος αυστηρά κάτω από το γόνατο, κονκάρδα με το όνομα του σχολείου στο στήθος. Όλα ίδια και όλοι ίδιοι.
Η μικρή επανάσταση της ποδιάς
Μαθήτριες Β’ Γυμνασίου, Αρσακειάδες και όχι μόνο, θυμούνται ακόμη τον ενθουσιασμό. Την αίσθηση ότι, επιτέλους, κάτι αλλάζει. Ότι η εφηβεία μπορεί να πάρει χρώμα. Ότι το σώμα και η προσωπικότητα παύουν να κρύβονται πίσω από ένα αυστηρό πατρόν.
Κι όμως, η ποδιά είχε ήδη μια μακρά ιστορία....Πριν γίνει μπλε, ήταν μαύρη. Μέχρι το 1965, όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου, από τη θέση του υπουργού Παιδείας, αποφάσισε να τη «φωτίσει», με το μπλε του ουρανού και της θάλασσας, όπως έλεγε, για την ενίσχυση του εθνικού φρονήματος.
Από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, η ποδιά είχε αρχίσει να χαλαρώνει για τα αγόρια, αλλά για τα κορίτσια παρέμενε υποχρεωτική. Μέχρι εκείνη τη μέρα του Φλεβάρη του ’82, που καταργήθηκε οριστικά.
Μαζί της χάθηκε και μια ολόκληρη τελετουργία.
Οι επισκέψεις τα τέλη Αυγούστου στη Cinderella της Φωκίωνος Νέγρη, στο Μινιόν, στους Αδελφούς Λαμπρόπουλου ή στο Δραγώνα. Οι πωλήτριες που ήξεραν καλύτερα απ’ όλους ότι «το καλοκαίρι τα παιδιά ψηλώνουν απότομα» και απέτρεπαν τις μανάδες από το αιώνιο κόλπο με το μεγάλο στρίφωμα «για να την έχουμε και του χρόνου».
Η μέση τιμή μιας σχολικής ποδιάς ήταν περίπου 400 δραχμές, όμως οι επώνυμες, όπως του Γιάννη Τσεκλένη, ήταν ακριβότερες. Οι τιμές αυξάνονταν ανάλογα με τη βαθμίδα εκπαίδευσης, φτάνοντας στο Γυμνάσιο και ξεπερνώντας τις 1.000 δραχμές για τις ποδιές Τσεκλένη.
Η κατάργηση της ποδιάς, όμως, έφερε και νέες, καθημερινές διαπραγματεύσεις στο σπίτι. Το αιώνιο «τι να βάλω;», τα σχόλια της μαμάς για το κρύο, το μήκος, την «ευπρέπεια». Οι άγραφοι κανόνες του σχολείου, ο φόβος της παρατήρησης από τον καθηγητή, η ντροπή μπροστά στην τάξη.
Μικρές συγκρούσεις που αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της ενηλικίωσης.
Μια εποχή γεμάτη γεμάτη αλλαγές
Κι όμως, εκείνη η απόφαση δεν ήταν μεμονωμένη.
Η δεκαετία του ’70 και οι αρχές του ’80 έφεραν μια αλυσίδα αλλαγών στην εκπαίδευση, που όλες μαζί έμοιαζαν να φυσούν έναν αέρα εκσυγχρονισμού.
Η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας το 1976, βάζοντας τέλος στην ταλαιπωρία της καθαρεύουσας. Η κατάργηση των σχολείων αρρένων και θηλέων και η μετάβαση στα μεικτά.
Η εξαφάνιση του πηληκίου με την κουκουβάγια, που ξεχώριζε και στιγμάτιζε κυρίως τα παιδιά της επαρχίας. Η κατάργηση των μαθημάτων του Σαββάτου, το μονοτονικό σύστημα, χρόνια αργότερα το ολοήμερο σχολείο.
Σήμερα, η σχολική ποδιά ζει μόνο στις παλιές φωτογραφίες, στις ασπρόμαυρες αναμνήσεις, και στις ταινίες του Σαββατόβραδου με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, στα «Χτυποκάρδια στο θρανίο» και στο «Ξύλο βγήκε απ’ τον Παράδεισο». Εκεί όπου η ποδιά ήταν μέρος ενός ρομαντικού, αθώου κόσμου που όταν καταργήθηκε στη θέση του μπήκε κάτι πολύ πιο δύσκολο, αλλά και πολύ πιο όμορφο: η επιλογή.
