Σαν σήμερα, 17 Φεβρουαρίου 1982, η Ελλάδα κατοχύρωσε θεσμικά τον πολιτικό γάμο ως ισόκυρο του θρησκευτικού, βάζοντας τέλος σε μια εκκρεμότητα που για δεκαετίες προκαλούσε πολιτικές αντιπαραθέσεις και έντονες κοινωνικές αντιδράσεις.
Μέχρι τότε, ακόμη και η φράση «θα κάνουμε πολιτικό» ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει συζητήσεις και να χωρίσει στρατόπεδα μέσα στις ίδιες τις οικογένειες.
Πολιτικός γάμος: μια υπόθεση δεκαετιών
Η Ελλάδα άργησε πολύ σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης ο πολιτικός γάμος είχε ήδη κατοχυρωθεί σε πολλές χώρες. Στην ελληνική πραγματικότητα, όμως, ο μόνος γάμος που αναγνωριζόταν ως νόμιμος ήταν ο θρησκευτικός, μια παράδοση που στηριζόταν ακόμη και στη βυζαντινή νομοθεσία του Λέοντα ΣΤ' του Σοφού από το 893 μ.Χ.
Η πρώτη σοβαρή απόπειρα έγινε το 1926. Ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, Ιωσήφ Κούνδουρος, έφερε το θέμα στο προσκήνιο, αλλά η πρόταση δεν προχώρησε και απορρίφθηκε από τον δικτάτορα Θεόδωρο Πάγκαλο. Και έτσι, το ζήτημα «πάγωσε» πριν καν ανοίξει ουσιαστικά.
Δεύτερη προσπάθεια το 1932. Στο πλαίσιο αναμόρφωσης του οικογενειακού δικαίου, η Αναθεωρητική Επιτροπή υπό τον Κωνσταντίνο Δεμερτζή συζήτησε ξανά την καθιέρωση του πολιτικού γάμου. Η πρόταση μειοψήφησε, ενώ υπέρ τάχθηκαν μόνο οι νομικοί Αλέξανδρος Σβώλος και Κυριάκος Βαρβαρέσος. Παρ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση Βενιζέλου είχε ξεκαθαρίσει δημόσια ότι θεωρούσε αναγκαία τη θεσμοθέτησή του.
Μια ακόμη συζήτηση έγινε το 1972, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, χωρίς όμως να πάρει ποτέ επίσημη μορφή.
Η οριστική τομή ήρθε το 1982, επί κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου. Στο κλίμα των μεγάλων θεσμικών αλλαγών της εποχής, ο πολιτικός γάμος καθιερώθηκε ως ισόκυρος του θρησκευτικού. Μάλιστα, ο πρώτος πολιτικός γάμος δεν έγινε σε κάποιο μεγάλο αστικό κέντρο. Πραγματοποιήθηκε στο Φραντάτο της Ικαρίας, ανάμεσα στον Δημήτρη Μαύρο και τη Σταματούλα Πλακίδα, γράφοντας μια μικρή αλλά ουσιαστική σελίδα στην κοινωνική ιστορία της χώρας.
...και όταν ήρθε η καθιέρωση
Τα πρώτα χρόνια κύλησαν και οι πολιτικοί γάμοι ήταν λίγοι, περίπου ένας στους δέκα. Η μεγάλη μεταστροφή ήρθε δεκαετίες αργότερα, μέσα στην οικονομική πίεση της κρίσης. Το 2012 ήταν η πρώτη χρονιά που οι πολιτικοί γάμοι ξεπέρασαν αριθμητικά τους θρησκευτικούς.
Χρειάστηκαν, λοιπόν, σχεδόν εκατό χρόνια συζητήσεων, απορρίψεων και αντιπαραθέσεων για να θεωρείται σήμερα αυτονόητη μια επιλογή που κάποτε δίχαζε και με αυτή την ημέρα του 1982 να μας θυμίζει την τελική υπογραφή που την οριστικοποίησε.
