Εν όψει των επόμενων εθνικών εκλογών, τα γνωστά ρωσικά bots στήνουν δίκτυα διοχέτευσης fake news με τελικό στόχο την αποσταθεροποίηση.
Καθώς η χώρα μπαίνει σταδιακά σε προεκλογική τροχιά, επανέρχεται με ένταση ένα φαινόμενο που δεν είναι ούτε καινούργιο ούτε αθώο. Η συστηματική δραστηριότητα οργανωμένων ψηφιακών δικτύων, τα γνωστά bots και οι στρατοί trolls, αρχίζει ξανά να καταγράφεται με αυξανόμενη συχνότητα, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον θολής πληροφόρησης και τεχνητής έντασης.
Δεν πρόκειται για αυθόρμητες αντιδράσεις πολιτών. Η ταχύτητα, η ομοιομορφία και ο συγχρονισμός των μηνυμάτων δείχνουν ξεκάθαρα οργανωμένη δράση. Λογαριασμοί που ενεργοποιούνται μαζικά, αναπαράγουν τα ίδια συνθήματα, ενισχύουν συγκεκριμένες αφηγήσεις και επιχειρούν να διαμορφώσουν κλίμα αμφισβήτησης απέναντι σε θεσμούς και διαδικασίες.
Η εμπειρία από άλλες χώρες έχει δείξει ότι τέτοιες πρακτικές συνδέονται συχνά με εξωτερικά κέντρα επιρροής. Και στην ελληνική περίπτωση, τα σημάδια είναι αρκετά για να προκαλούν προβληματισμό.
Καθόλου τυχαίο
Το ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η ύπαρξη αυτών των μηχανισμών. Είναι η πολιτική τους αξιοποίηση στο εσωτερικό. Ο ΣΥΡΙΖΑ συνεχίζει να επενδύει σε μια ρητορική έντασης και διαρκούς αμφισβήτησης, ενισχύοντας το κλίμα δυσπιστίας. Το ΠΑΣΟΚ, σε μια εμφανή αμηχανία στρατηγικής, συχνά ακολουθεί την ίδια γραμμή, χωρίς σαφή διαφοροποίηση.
Την ίδια ώρα, η Πλεύση Ελευθερίας οικοδομεί πολιτική παρουσία πάνω στην καταγγελία και τη σύγκρουση, ενώ η Ελληνική Λύση κινείται διαχρονικά σε πεδία που ευνοούν θεωρίες και εύκολες εξηγήσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα κοινό έδαφος όπου η υπερβολή και η παραπληροφόρηση βρίσκουν πρόσφορο χώρο.
Δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα συντονισμός. Σημαίνει όμως ότι δημιουργείται ένα περιβάλλον όπου τέτοιες πρακτικές όχι μόνο δεν αποδοκιμάζονται, αλλά συχνά ενισχύονται έμμεσα. Και αυτό αρκεί.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, εμφανίζονται και νέες πολιτικές πρωτοβουλίες που επιχειρούν να εκφράσουν την οργή της κοινωνίας. Ωστόσο, πίσω από ορισμένες απ’ αυτές διακρίνεται μια ιδιότυπη σύμπτωση επιρροών. Δίκτυα που έχουν συνδεθεί με φιλορωσικές καμπάνιες, κύκλοι με έντονη παρουσία σε εκκλησιαστικούς χώρους και ένα αφήγημα που επενδύει στον συναισθηματισμό και στην ηθική καταγγελία.
Δεν χρειάζονται ονομαστικές αναφορές για να καταλάβει κανείς το μοτίβο. Η επανάληψη συγκεκριμένων θέσεων, η ταύτιση με διεθνή αφηγήματα και η ταχύτητα διάχυσής τους δημιουργούν εύλογα ερωτήματα.
Η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες «συμπτώσεις» σπάνια είναι τυχαίες.
Εκλογικό διακύβευμα
Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι βαθιά πολιτικό. Όσο ενισχύεται η σύγχυση, όσο καλλιεργείται η δυσπιστία και όσο η δημόσια συζήτηση μετατρέπεται σε πεδίο κραυγών, τόσο αποδυναμώνεται η ίδια η δημοκρατική διαδικασία.
Οι επόμενες εκλογές δεν θα κριθούν μόνο από τα προγράμματα και τις πολιτικές προτάσεις. Θα κριθούν και από την ικανότητα της κοινωνίας να ξεχωρίσει την πραγματικότητα από την κατασκευή, την κριτική από την προπαγάνδα.
Και εδώ δεν υπάρχει περιθώριο για αφέλεια. Οι μηχανισμοί υπάρχουν, λειτουργούν και θα ενταθούν. Το ερώτημα είναι αν το πολιτικό σύστημα θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων ή αν θα συνεχίσει να παίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα, σε ένα παιχνίδι που άλλοι σχεδιάζουν.
