Μηχανισμοί παραπληροφόρησης, οργανωμένα συστήματα bots και δίκτυα παραγωγής ποταμών ψευδών ειδήσεων, που ελέγχονται από τη Μόσχα, επενέβησαν δραστικά στη διαδικασία των εκλογών.
Την ώρα που και ο Ντόναλντ Τραμπ, μετά τον Βλαντιμίρ Πούτιν, δεν έκρυψε τη χαρά του για την «αληθινά μεγάλη βραδιά» στις εκλογές στο ομόσπονδο κρατίδιο Σαξονία-Ανχαλντ, έρχεται στο φως η ζοφερή αποκάλυψη ότι μηχανισμοί παραπληροφόρησης, οργανωμένα συστήματα bots και δίκτυα παραγωγής ποταμών fake news, που ελέγχονται από τη Μόσχα και τη ρωσική μυστική υπηρεσία, επενέβησαν δραστικά στη διαδικασία των εκλογών. Ορισμένες πηγές προειδοποιούν ότι κάτι ανάλογο πιθανώς να συμβεί και στην Ελλάδα κατά τις επικείμενες εκλογές του 2027.
Σύμφωνα με έρευνα που έκανε το τμήμα Fact Check του δικτύου της Deutsche Welle, που ελέγχεται και από την επίσημη ακαδημία δημοσιογραφικής εκπαίδευσης του ίδιου ομίλου, εντοπίστηκαν περισσότερες από 180 ψεύτικες αναρτήσεις εν όψει των εκλογών, κυρίως με τη μορφή διαφόρων βίντεο στο X, το Telegram, το Bluesky (πλατφόρμα παρόμοια με το πρώην Twitter) και το TikTok. Ολα, σύμφωνα με τους ερευνητές, αποτελούν μέρος της επιχείρησης ρωσικής επιρροής και παραπληροφόρησης γνωστής ως Matryoshka, η οποία αναφέρεται επίσης ως Operation Overload.
Το δίκτυο Matryoshka
Τα περισσότερα δεδομένα προέρχονται από ένα αρχείο που τηρείται από την ανώνυμη ερευνητική συλλογικότητα Antibot4Navalny, η οποία ιδρύθηκε αρχικά για να αποκαλύψει την παραπληροφόρηση που αφορούσε τον εκλιπόντα ηγέτη της ρωσικής αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι και τώρα παρακολουθεί τις επιχειρήσεις ρωσικής επιρροής στο Διαδίκτυο.
Πολλές από τις αναρτήσεις στόχευαν σε υποψηφίους που συμμετείχαν στις εκλογές στη Σαξονία-Ανχαλντ, στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, στην Κάτω Σαξονία και στο Βερολίνο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το δίκτυο παραπληροφόρησης Matryoshka, που έχει κατακλύσει τα γερμανικά περιφερειακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης με ψευδείς ειδήσεις που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη και στοχεύουν πολιτικούς από κάθε μεγάλο δημοκρατικό κόμμα, άφησε εντελώς ανέγγιχτο το ακροδεξιό κόμμα AfD και το ακροαριστερό BSW.
Η Matryoshka είναι ένας μηχανισμός που παράγει μεγάλο αριθμό ψεύτικων προφίλ, τα οποία παρουσιάζονται ως απλοί άνθρωποι, ανεξάρτητα ειδησεογραφικά πρακτορεία ή ομάδες προβληματισμού (think tanks). Τα προφίλ αυτά δημιουργούν δεκάδες αναρτήσεις την ημέρα, μιμούμενα τα τοπικά πρότυπα ομιλίας, ώστε να δημιουργήσουν την εντύπωση μιας δραστήριας διαδικτυακής κοινής γνώμης.
Μαζί με αυτό το δίκτυο δραστηριοποιείται και ακόμα ένα, το Storm-1516, το οποίο, σύμφωνα με τις δυτικές υπηρεσίες αλλά και μαρτυρίες χρηστών, ελέγχεται απολύτως από τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, την GRU.
Η ελληνική διάσταση
Η διείσδυση των ρωσικών μηχανισμών παραπληροφόρησης σε ελληνικά μέσα ενημέρωσης θεωρείται δεδομένη. Συμπέρασμα που ενισχύεται από έναν αντικειμενικό και έναν υποκειμενικό λόγο.
Ο αντικειμενικός συνίσταται στο ότι και στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχει απαγορευτεί η λειτουργία ρωσικών μέσων ενημέρωσης έπειτα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς λειτουργούσαν αποκλειστικά όχι ως φορείς ενημέρωσης αλλά ως ιμάντες μεταβίβασης της ρωσικής προπαγάνδας στην ελληνική κοινή γνώμη.
Ο υποκειμενικός λόγος της διάχυσης της ρωσικής προπαγάνδας στην Ελλάδα από επίσημα μέσα ενημέρωσης είναι ότι μέρος των ιδιοκτητών των μέσων τάσσεται ανοιχτά υπέρ του Πούτιν, καθώς έχει οικονομικά και επιχειρηματικά συμφέροντα άμεσα συνδεδεμένα με τις δραστηριότητες του Κρεμλίνου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, πριν από περίπου έναν μήνα, στα μέσα του καλοκαιριού: οι ρωσικοί μηχανισμοί παραπληροφόρησης παρήγαγαν ένα σενάριο υπό τη μορφή ρεπορτάζ, σύμφωνα με το οποίο οι γονείς του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ερευνώνται για διαφθορά, καθώς στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς βρέθηκαν 11 εκατομμύρια δολάρια. Το σχετικό βίντεο έφερε, μάλιστα, και λογότυπο του Euronews. Διεθνή μέσα έθεσαν σε λειτουργία τα συστήματα fact check που διαθέτουν και διαπίστωσαν ότι η είδηση είναι fake, ενώ εντόπισαν μέχρι και χρωματικές παραποιήσεις στο λογότυπο του Euronews.
Στην Ελλάδα το θέμα αναπαράχθηκε από σχεδόν όλα τα μεγάλα διαδικτυακά μέσα, αλλά αποσύρθηκε με επανόρθωση πάρα πολύ γρήγορα, εκτός από τα sites ενός ομίλου, ο ιδιοκτήτης του οποίου έχει δηλώσει ανοιχτά ότι υποστηρίζει την πολιτική του Κρεμλίνου.
Ο κίνδυνος των εκλογών
Πηγές που είναι ενήμερες για όλες τις διαδικτυακές εκδοχές του υβριδικού πολέμου που έχει κηρύξει η Ρωσία στην Ευρώπη θεωρούν δεδομένο ότι και η Ελλάδα έχει μπει στο στόχαστρο των δικτύων παραγωγής και διάχυσης φιλορωσικής παραπληροφόρησης.
Ιδίως από την εποχή που η Ελλάδα και η Κύπρος, όπως έχει πει και η ίδια η Ζαχάροβα, έχουν μπει στη λίστα των «μη φιλικών χωρών», θεωρείται βέβαιο ότι στις επερχόμενες εκλογές θα σημειωθεί ένταση των επιθέσεων παραπληροφόρησης και χειραγώγησης της κοινής γνώμης στη χώρα.
Οι ελληνικοί θεσμοί, από την ΕΡΤ έως την Εθνική Αρχή Διαφάνειας και τις ρυθμιστικές αρχές δικτύων, θα κληθούν να ενισχύσουν τα πρωτόκολλα ταυτοποίησης περιεχομένου και συνεργασίας με πλατφόρμες, ώστε να γίνει προσπάθεια περιορισμού της διασποράς του ρωσικού ψεύδους.
