Για νομοσχέδιο που θα «ρυθμίζει συνολικά τις ζώνες θαλάσσιας δικαιοδοσίας» της Τουρκίας, κάνουν λόγο δημοσιεύματα του πρακτορείου Bloomberg και της εφημερίδας «Milliyet».
Το 2006 ο Τζεμ Γκιουρντενίζ, τότε διευθυντής Σχεδιασμού Πολιτικής στο αρχηγείο του τουρκικού πολεμικού ναυτικού, επινόησε τον όρο «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan). Όπως εξήγησε ο ναύαρχος ε.α., χρόνια αργότερα (εφημερίδα «Το Βήμα», 9-6-2020), επρόκειτο για ένα δόγμα με δύο πυλώνες: αφενός την υπόδειξη των τουρκικών περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας (εθνική κυριαρχία, χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ) και αφετέρου τη δημιουργία μιας θαλάσσιας κοσμοθεωρίας για την Άγκυρα.
Το αναθεωρητικό-επεκτατικό δόγμα, βάσει του οποίου η γειτονική χώρα διεκδικεί θαλάσσια δικαιοδοσία 462.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων σε Αιγαίο,Ανατολική Μεσόγειο, Κύπρο και Εύξεινο Πόντο, έγινε κρατική πολιτική τον Οκτώβριο του 2018. Τότε, μιλώντας στο Anadolu, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Χουλουσί Ακάρ, παρουσίασε επισήμως τον χάρτη της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Δεκατρείς μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του 2019, εκκίνησε η εφαρμογή του δόγματος, ύστερα από τη συμφωνία κατανόησης περί «θαλάσσιων δικαιοδοσιών» που υπέγραψε η Άγκυρα με την κυβέρνηση της Τρίπολης (μία εκ των δύο στη Λιβύη), το γνωστό τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Αρκετά χρόνια πριν ξεδιπλώσει το θαλάσσιο δόγμα της, η τουρκική πλευρά επιχείρησε να προκαταβάλει τις ενέργειες της Ελλάδας. Τον Ιούνιο του 1995, μία εβδομάδα μετά την κύρωση της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) από την ελληνική Βουλή, η τουρκική Εθνοσυνέλευση έδωσε το πράσινο φως στην τουρκική κυβέρνηση να θεωρεί αιτία πολέμου την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των έξι ναυτικών μιλίων.
Παράνομες αξιώσεις
Υπό το πρίσμα της διαχρονικής αναθεωρητικής στρατηγικής της Άγκυρας και την προσπάθειά της να «κανονικοποιήσει» τις παράνομες αξιώσεις της, τα δημοσιεύματα του πρακτορείου Bloomberg και της εφημερίδας «Milliyet» για νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στην τουρκική Βουλή και θα «ρυθμίζει συνολικά τις ζώνες θαλάσσιας δικαιοδοσίας της» δεν προξενούν εντύπωση.
«Η Τουρκία ετοιμάζεται να κάνει ένα νέο βήμα για να ενισχύσει τη θέση της στις θάλασσες, που η σημασία τους ολοένα αυξάνεται, και να εδραιώσει τη νομική της βάση. Η κυβέρνηση, με τη συμμετοχή αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και ειδικών, εργάζεται πάνω σε ένα νομοσχέδιο που αποσκοπεί στη συνεκτική ρύθμιση των τουρκικών ζωνών θαλάσσιας δικαιοδοσίας», έγραψε η «Milliyet», υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο επιχειρεί τη δημιουργία μιας νομικής βάσης σχετικά με τις τουρκικές ζώνες θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Για νομοσχέδιο με το οποίο η Άγκυρα θα διεκδικήσει θαλάσσια δικαιοδοσία «σε αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου και της Μεσογείου», έκανε λόγο το Bloomberg, σημειώνοντας ωστόσο ότι με αυτόν τον τρόπο «διακυβεύεται η αύξηση των εντάσεων σε μια περιοχή με πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου».
Στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, φιλοκυβερνητικά και αντιπολιτευόμενα, υποστηρίχθηκε ότι πρόκειται για απόφαση που μεταξύ άλλων επιχειρεί να δώσει στην Άγκυρα διαπραγματευτικό πλεονέκτημα σε πιθανές οριοθετήσεις με γειτονικές χώρες και ως εκ τούτου ο νόμος αφότου ψηφιστεί θα υποβληθεί και στον ΟΗΕ, ενώ δεν παραλείφθηκε και το ενδεχόμενο ελληνικής αντίδρασης.
Μέχρι στιγμής το νομοσχέδιο δεν έχει κατατεθεί στην τουρκική Βουλή, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι η Τουρκία είναι μία εκ των χωρών που δεν έχουν κυρώσει την UNCLOS (άλλες είναι οι ΗΠΑ, το Ισραήλ κ.λπ.).
Σε εγρήγορση η Αθήνα
Πέραν από το timing της τουρκικής απόφασης, το μείζον ερώτημα για την Αθήνα είναι εάν αυτή η ενέργεια θα συνοδευτεί και με μεγαλύτερη κλιμάκωση επί του πεδίου από την Άγκυρα. Κάτι που άλλωστε καταγράφεται το τελευταίο διάστημα αυξητικά (παραβιάσεις, παρενόχληση πλοίου που εκτελούσε εργασίες νοτίως της Κρήτης, έγερση δήθεν θεμάτων για τη μειονότητα, ευθείες απειλές κ.λπ.).
Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα έχει προβεί σε δυναμικές ενέργειες από την πλευρά της στη σκακιέρα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Τον Απρίλιο του 2025, η Αθήνα ανακοίνωσε τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) της και δύο μήνες αργότερα χωροθέτησε δύο θαλάσσια πάρκα: ένα στο Ιόνιο και ένα στο Νότιο Αιγαίο (Νότιες Κυκλάδες).
Στη συνέχεια, τον περασμένο Οκτώβριο, υπογράφηκαν οι συμφωνίες για έρευνα και εκμετάλλευση σε θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Πελοποννήσου και της Κρήτης, κοινοπραξία Chevron και Helleniq Energy. Ειδικά, οι έρευνες στα θαλασσοτεμάχια νοτίως της Κρήτης αποτελούν μεταξύ άλλων αναγνώριση της ελληνικής ΑΟΖ και ακύρωση εν τοις πράγμασι του τουρκολιβυκού συμφώνου. Ενώ δεν πρέπει να λησμονούνται οι οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών με Ιταλία και Αίγυπτο.
