Τα στοιχεία της ΑΔΑΕ για την περίοδο 2015-2019 δείχνουν ότι η κυβέρνηση Τσίπρα είχε κάνει κουρελόχαρτο το απόρρητο των επικοινωνιών.
Σοβαρές αδυναμίες (sic) στον έλεγχο των παρακολουθήσεων και στους μηχανισμούς διασφάλισης του απορρήτου των επικοινωνιών καταγράφονταν την περίοδο 2015-2019, δηλαδή επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Κι όμως, σήμερα, με αυτά τα δεδομένα καταγεγραμμένα, ορισμένοι υποκριτές και φαρισαίοι επιχειρούν να εμφανιστούν ως όψιμοι υπερασπιστές του κράτους δικαίου, την ώρα που –σύμφωνα με επίσημες τοποθετήσεις της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ) και του τότε προέδρου της, Χρήστου Ζαμπίρα– την περίοδο ΣΥΡΙΖΑ επισημαίνονταν σοβαρά κενά και αδυναμίες στον έλεγχο των παρακολουθήσεων.
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν τότε στη Βουλή όσο και σε δημόσιες παρεμβάσεις, αποτυπώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η τεχνολογία των παρακολουθήσεων φαίνεται να εξελισσόταν ταχύτερα από το θεσμικό πλαίσιο που όφειλε να την ελέγχει.
Η πρώτη ηχηρή προειδοποίηση καταγράφεται το 2016, με αφορμή την καταγγελία του ΚΚΕ για ύποπτες συνακροάσεις στο τηλεφωνικό κέντρο του. Κατά τη συζήτηση στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, ο πρόεδρος της ΑΔΑΕ, Χρήστος Ζαμπίρας (διορισμένος από τον ΣΥΡΙΖΑ), φέρεται να σημειώνει ότι «οι πάντες παρακολουθούν τους πάντες», αποτυπώνοντας μια εικόνα γενικευμένης αδυναμίας ελέγχου.
Την ίδια χρονιά, δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου έφεραν την Ελλάδα στο επίκεντρο αναφορών για καταγραφή συνομιλιών στελεχών των θεσμών, μεταξύ των οποίων ο Πολ Τόμσεν και η Ντέλια Βελκουλέσκου. Σύμφωνα με όσα ανέφερε αργότερα ο κ. Ζαμπίρας, η ΑΔΑΕ επιχείρησε να διερευνήσει την υπόθεση ζητώντας στοιχεία από τους εμπλεκόμενους, χωρίς όμως να λάβει απάντηση, γεγονός που δεν επέτρεψε την περαιτέρω εξέταση.
Μάλιστα, το 2017, σε συνέντευξή του στο «Βήμα», ο πρόεδρος της ΑΔΑΕ προχώρησε σε ακόμη πιο συγκεκριμένες επισημάνσεις, κάνοντας λόγο για την ύπαρξη φορητών συσκευών παρακολούθησης – τα λεγόμενα «βαλιτσάκια». Όπως εξηγούσε, η Αρχή δεν είχε τη δυνατότητα να ελέγξει τη χρήση τέτοιων συσκευών από ιδιώτες, ούτε την τεχνική επάρκεια για την ανίχνευσή τους, επισημαίνοντας ότι ο εντοπισμός τους είναι «πολύ δύσκολος, αν όχι αδύνατος». Δηλαδή, κατά το κοινώς λεγόμενο, η χώρα ήταν «σουρωτήρι».
Το ζήτημα επανήλθε το 2018, κατά την ενημέρωση της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής. Ο κ. Ζαμπίρας ανέφερε ότι τα επίσημα συστήματα παρακολούθησης που τελούν υπό έλεγχο είναι τρία – εκείνα που διαθέτουν η ΕΥΠ, η Αντιτρομοκρατική και αρμόδια υπηρεσία της ΕΛ.ΑΣ. Ωστόσο, όπως σημείωσε, «ακούγεται ότι υπάρχουν και ιδιωτικά βαλιτσάκια παρακολουθήσεων», για τα οποία δεν υπάρχει κανένα θεσμικό πλαίσιο ελέγχου.
Στην ίδια συνεδρίαση, ο αντιπρόεδρος της ΑΔΑΕ, Μιχάλης Σακκάς, άφηνε αιχμές για εμπόδια στη λειτουργία της Αρχής, σημειώνοντας ότι «κάποιες δυνάμεις –όχι εξωγήινες– δεν θέλουν να λειτουργήσει η ΑΔΑΕ» και καλώντας τους βουλευτές να παρέμβουν προς την εκτελεστική εξουσία.
Παράλληλα, καταγράφηκαν και σημαντικές ελλείψεις στη συχνότητα των ελέγχων. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι έλεγχοι στα συστήματα συνακροάσεων πραγματοποιήθηκαν μόλις δύο φορές μέσα σε μια τετραετία, το 2013 και το 2017, γεγονός που ενίσχυσε τις ανησυχίες για την επάρκεια της εποπτείας.
Ο ίδιος ο πρόεδρος της ΑΔΑΕ αναγνώρισε, επίσης, ότι η Αρχή ελέγχει μόνο τη διαδικαστική τήρηση του νόμου και όχι την ουσία των αποφάσεων για άρση απορρήτου, γεγονός που περιορίζει την πλήρη αξιολόγηση των παρακολουθήσεων.
Σημαντικές ήταν και οι επισημάνσεις για το νομοθετικό κενό που αφορά τη χρήση τέτοιων τεχνολογιών από ιδιώτες. Όπως τόνισε ο κ. Ζαμπίρας, είχαν κατατεθεί προτάσεις για τη ρύθμιση της προμήθειας και εισαγωγής τέτοιων συσκευών, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ανταπόκριση.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, σχολιάζοντας τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν, σημείωνε ότι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα περιπτώσεων που δεν μπορεί να ελεγχθεί, επισημαίνοντας παράλληλα ότι καταγράφονται και «ελληνικές ιδιαιτερότητες» στο ζήτημα της προστασίας του απορρήτου.
Οι επισημάνσεις αυτές διατυπώθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία δεν υπήρξε ουσιαστική νομοθετική παρέμβαση για την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών ή την κάλυψη των διαπιστωμένων κενών.
Παρά τις προειδοποιήσεις της ΑΔΑΕ για την ανεξέλεγκτη χρήση τεχνολογιών παρακολούθησης και την αδυναμία πλήρους εποπτείας, το ζήτημα δεν αναδείχθηκε σε κεντρικό πολιτικό θέμα εκείνη την περίοδο.
Με λίγα λόγια, ο Αλέξης Τσίπρας και ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος (ως θεματοφύλακας του συντάγματος) πετούσαν… χαρταετό, ακούγοντας τον κ. Ζαμπίρα να προχωρά σε σημαντικές αποκαλύψεις. Κάτι που ουσιαστικά φωτίζει πώς αντιμετωπιζόταν τότε, στην πράξη, το ζήτημα της προστασίας του απορρήτου και του κράτους Δικαίου.
