Ο Άγγελος Συρίγος, καθηγητής και βουλευτής Αˈ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία, μιλά στο «Μανιφέστο» για τα ελληνοτουρκικά, τη Θράκη καθώς και για τον στόχο του στην πολιτική.
«Η Ελλάδα καλείται να αμυνθεί θέτοντας υψηλούς στρατηγικούς στόχους πέραν της παθητικής επιβιώσεώς μας. Απειλούμαστε άμεσα να μεταβληθούμε σε γεωπολιτικό δορυφόρο της Τουρκίας», υπογραμμίζει ο Άγγελος Συρίγος στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» (Εκδόσεις Πατάκη).
Στο ανάγνωσμα των 383 σελίδων, που κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο, αποτυπώνεται η μακρά ενασχόληση του συγγραφέα με το πιο κρίσιμο και συνάμα απαιτητικό πεδίο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Στις σελίδες του συμπυκνώνονται σκληρές αλήθειες, περιλαμβανομένης της αποδόμησης πολλών παγιωμένων μύθων για τις διμερείς σχέσεις.
Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, βουλευτής στην Αˈ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία από το 2019 και με σημαντικό συγγραφικό έργο στα ελληνοτουρκικά, ο κ. Συρίγος έχει διαμορφώσει καθαρές απόψεις –σκληρές για ορισμένους– στα ζητήματα με τα οποία καταπιάνεται. Η προσέγγισή του αποφεύγει τους εξωραϊσμούς καθώς, όπως προκύπτει και από το βιβλίο του, δεν υπάρχουν πλέον περιθώρια για ανακουφιστικές αναγνώσεις ή αδράνεια.
Και τι προτείνει; «Να γίνουμε ζωτικός, γεωπολιτικός παίκτης στην περιοχή. Ενισχύοντας τη στρατιωτική μας ικανότητα, τη διπλωματική μας ικανότητα, την οικονομία μας», απαντά στην εφημερίδα «το Μανιφέστο». «Να καθόμαστε στο τραπέζι με τις μεγάλες δυνάμεις και να συζητάμε για το μέλλον της περιοχής. Γιατί αν δεν καθόμαστε γύρω από το τραπέζι, κινδυνεύουμε να πάθουμε αυτό που είπε ο Καναδός πρωθυπουργός στο Νταβός: να είμαστε το μενού στη μέση του τραπεζιού», λέει.
Η ιστορική πραγματικότητα στο εγγύς γεωστρατηγικό περιβάλλον της χώρας είναι σκληρή. Μεσολάβησαν τέσσερις πόλεμοι μέχρι την εξομάλυνση των σχέσεων Ισραήλ και Αιγύπτου στη Μέση Ανατολή, μια περιοχή που εκ νέου βρίσκεται σε αναταραχή. Ισχύει αυτό και για τα Ελληνοτουρκικά; Ένας απευκταίος πόλεμος θα επανακαθόριζε τις διμερείς σχέσεις;
Αποτροπή
«Ναι, συνήθως έτσι συμβαίνει. Αλλά καλό είναι αυτό να το αποφύγουμε, να μην μπούμε σε μία τέτοια διαδικασία για να το μάθουμε. Καλό είναι να χρησιμοποιούμε την έννοια της αποτροπής. Kαι επειδή υπάρχει αυτή η παρανόηση σε πολλούς συμπατριώτες μας: Γιατί χρειαζόμαστε Rafale, F-35, φρεγάτες τύπου “Κίμων” στο Αιγαίο; Θα τα χρησιμοποιήσουμε; Η απάντηση είναι ότι τα έχεις ως αποτροπή», εξηγεί.
Τι σημαίνει αυτό; «Ότι περνάς το μήνυμα στoν άλλoν πως αν σου επιτεθεί, το κόστος το οποίο θα έχει θα είναι πολύ μεγαλύτερο από το κέρδος. Άρα, αποφεύγεις να σου επιτεθεί. Επομένως, στο ερώτημα που θέτετε, ένα τέτοιο ενδεχόμενο μπορεί να συμβεί σε περίπτωση που δεν λειτουργήσει η αποτροπή», σημειώνει.
Μύθοι
Αναμφίβολα, το φορτίο –λεκτικό και όχι μόνο– του πολέμου είναι βαρύ. Μήπως όμως αυτό συνάπτεται και με ορισμένους εν Αθήναις μύθους ότι η τουρκική ρητορική εναντίον της Ελλάδος γίνεται για εσωτερικούς λόγους; Και όλα αυτά, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί με πράξεις (τουρκολιβυκό σύμφωνο, επιστολές σε ΟΗΕ, εναντίωση στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδος-Κύπρου κ.λπ.) να «κανονικοποιήσει» τις παράνομες αξιώσεις της.
«Υπάρχουν πολλά τέτοια σημεία που σχετίζονται και με ευσεβείς πόθους δικούς μας αλλά και με τη συνομιλία με καλοπροαίρετους Τούρκους πολιτικούς ή διπλωμάτες, οι οποίοι σου λένε ότι “αυτό το έχουμε θέσει για διαπραγματευτικούς λόγους”. Στην πράξη ουδέποτε έχει διαπιστωθεί αυτό το πράγμα. Όταν έρθει η ώρα των συζητήσεων, οι Τούρκοι δεν αποσύρουν κάτι από το τραπέζι. Μπορεί να μην το θίξουν εκείνη την ώρα, αλλά παραμένει πάνω στο τραπέζι», αναφέρει ο κ. Συρίγος.
Ο έτερος μύθος υποστηρίζει ότι τυχόν εκδημοκρατισμός ή εξευρωπαϊσμός της Τουρκίας θα συνεπάγεται πιο λειτουργικές σχέσεις με την Ελλάδα. «Είναι και αυτό ένα από τα θεωρήματα που βγαίνουν κατά καιρούς», σχολιάζει, παραπέμποντας στο αξίωμα του Μίλτον Φρίντμαν ότι οι χώρες που έχουν McDonald’s δεν πολεμούν μεταξύ τους.
Και συνεχίζει: «Η Ρωσία με την Ουκρανία είχαν McDonald’s. Έγινε πόλεμος». Σύμφωνα με τον καθηγητή, η άποψη ότι οι δημοκρατίες δεν κάνουν επεκτατικούς πόλεμους είναι ανεδαφική. «Δεν λειτουργούν αυτοματοποιημένα αυτά τα πράγματα. Όταν έχεις δημοκρατία, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αντιλαμβάνεσαι τα εθνικά σου συμφέροντα με τρόπο μη επιθετικό. Η Βρετανία είναι το παράδειγμα του παρελθόντος. Το Ισραήλ είναι το σημερινό, πρόκειται για χώρα που στο εσωτερικό της είναι δημοκρατία. H Αμερική το ίδιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν έναν επιθετικό τρόπο διεκδικήσεως των συμφερόντων τους», συμπληρώνει.
Παρότι υπάρχουν McDonald’s και στις δύο πλευρές του Αιγαίου, η Ελλάδα επενδύει στην αναβάθμιση των εξοπλιστικών της συστημάτων καθώς και σε συμμαχικές-στρατηγικές σχέσεις με Γαλλία και Ισραήλ. Αυτό της δίνει μια προστιθέμενη αξία στην αποτρεπτική της ικανότητα. Αλλά αν έρθει η πιο «σκοτεινή ώρα», η χώρα δεν θα είναι μόνη της;
«Έτσι ξεκινάς. Ότι ο λύκος έχει χοντρό τον λαιμό του και κάνει τις δουλειές μόνος του. Ξεκινάς με τη λογική ότι θα είσαι εσύ εκεί πέρα. Αν είσαι εσύ εκεί πέρα, μπορεί να έρθουν και άλλοι. Εάν δεν είσαι εσύ εκεί πέρα, σίγουρα οι άλλοι δεν θα έρθουν», τονίζει. Και υπενθυμίζει ότι στην κρίση του «Oruç Reis» το καλοκαίρι του 2020, το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό –προτού ενισχυθεί περαιτέρω– ήταν στη θέση του. «Το μήνυμα προς την άλλη πλευρά είναι ότι εμείς είμαστε εκεί. Σε κάθε κρίση οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις είναι εκεί».
Θράκη
Αν τα ελληνοτουρκικά αποτελούν τον βασικό άξονα της δημόσιας παρουσίας του, η Θράκη και η μουσουλμανική μειονότητα είναι το πεδίο όπου αυτή η ενασχόληση απέκτησε βιωματικό βάθος. Το 1995 ο κ. Συρίγος μετατέθηκε ως στρατιώτης στην περιοχή απ’ όπου απολύθηκε έναν χρόνο αργότερα με έπαινο από το Δˈ Σώμα Στρατού για υπηρεσίες του προς τη μειονότητα και με εύφημο μνεία από το ΓΕΣ για τη συνεισφορά του στη δημιουργία πομακικού-ελληνικού λεξικού.
«Πάντοτε όλη η ιδέα των μειονοτήτων κέντριζε το ενδιαφέρον μου. Οι μειονότητες είναι ψηφίδες της ιστορίας του παρελθόντος που μένουν στο σήμερα, όπου αντανακλούν μια άλλη κατάσταση που υπήρχε παλιότερα. Και αυτό μου άρεσε, να ψάξω να βρω τι γίνεται κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Και το έβλεπα πάντοτε και σε σχέση και με τις ελληνικές μειονότητες που ζουν στο εξωτερικό. Πάντοτε είχα αυτό το ενδιαφέρον. Οπότε, όταν έφτασε η ώρα της θητείας μου, επεδίωξα να πάω στη Θράκη και να υπηρετήσω», θυμάται.
Διαχρονικά, η ελληνική πολιτεία διέπραξε σφάλματα στο μειονοτικό ζήτημα: είτε ως προς τη συμπεριφορά της προς τους μουσουλμάνους πολίτες της είτε ως προς την προστασία της ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία.
«Μόνιμο μέλημα του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών επί πολλές δεκαετίες ήταν πώς θα μπορέσει να σταματήσει την Τουρκία από την εξίσωση της μειονότητας. Δυστυχώς αυτή η προσπάθεια απέτυχε. Ένα τμήμα της πολιτικής μας έναντι των μουσουλμάνων της Θράκης οφείλετο στην αντίληψη περί αμοιβαιότητας μεταξύ των δύο μειονοτήτων, που δεν είναι σωστή. Δεν υπάρχει αμοιβαιότητα στην Συνθήκη της Λωζάννης», λέει ο κ. Συρίγος.
«Έγιναν όλα όσα μπορούσαν να γίνουν;» διερωτάται. «Πιθανότατα όχι», απαντά. Ωστόσο, συνεχίζει λέγοντας ότι κάθε φορά πρέπει να εστιάζουμε και στο εκάστοτε ιστορικό πλαίσιο. «Tην περίοδο που είχε οξυνθεί ο Ψυχρός Πόλεμος πόσο η Ελλάδα θα μπορούσε να έχει παρέμβει πιο αποφασιστικά υπέρ των Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως, της Ίμβρου και της Τενέδου; Δεν είμαι σίγουρος, δεν θέλω να κατηγορήσω ευθέως ότι κάναμε συνειδητά λάθη», προσθέτει.
Κατά τον ίδιο, ένα από τα μεγαλύτερα λάθη ήταν η «ομογενοποίηση» της μουσουλμανικής μειονότητας που έλαβε χώρα κυρίως επί χούντας. «Πάψαμε να βλέπουμε τις εθνοτικές διακρίσεις μεταξύ τουρκόφωνων, Πομάκων και Τσιγγάνων», σημειώνει, χαρακτηρίζοντας ως «μεγάλη τομή» στη Θράκη την ισονομία-ισοπολιτεία που θεμελίωσε το 1991 ο τότε πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης.
Αναφερόμενος στις προσπάθειες της Άγκυρας, του τουρκικού προξενείου στην Κομοτηνή και άλλων εγκάθετών της να ασκήσουν επιρροή και να εργαλειοποιήσουν τη μουσουλμανική μειονότητα, ο Αγγελος Συρίγος εξηγεί ότι μετά το 2016 και το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία, το κυνήγι του καθεστώτος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εναντίον οποιουδήποτε θεωρούνταν, έστω και ως υπόνοια, συνδεδεμένος με το κίνημα του Φετουλάχ Γκιουλέν «έκανε πολλούς μουσουλμάνους της Θράκης να φοβηθούν και να γυρίσουν την πλάτη στην Τουρκία».
«Η πλειοψηφία των μουσουλμάνων συμπολιτών μας», συνεχίζει, «δεν θέλει να πολυανακατεύεται με τα πολιτικά. Θέλει να κάνει τη δουλειά της, αντιλαμβάνεται τα προβλήματα της καθημερινότητας. Έζησε και η μειονότητα την κρίση της προηγουμένης δεκαετίας. Το γεγονός ότι τα χωριά έχουν αδειάσει –και των μουσουλμάνων και των χριστιανών– οφείλεται σε μια αστυφιλία που επηρεάζει το ίδιο και τις δύο θρησκευτικές ομάδες. Το ότι η οικονομική κρίση άδειασε σε μεγάλο βαθμό τη Θράκη είναι επίσης γεγονός που τους επηρέασε όλους».
Απορίες
Ύστερα από δεκαετίες ακαδημαϊκής και συγγραφικής παρουσίας, αλλά και πολιτικής διαδρομής από το 2019, η συζήτηση μετατοπίζεται αναπόφευκτα και στο προσωπικό του αποτύπωμα. Από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Μάιο του 2024 ο κ. Συρίγος διετέλεσε υφυπουργός Παιδείας, ενώ την περίοδο 2012-2015 ήταν γενικός γραμματέας Πληθυσμού και Κοινωνικής Συνοχής στο υπουργείο Εσωτερικών. Τον ρωτάμε αν αισθάνεται κάποια πικρία για τον χρόνο που του δόθηκε ή για το χαρτοφυλάκιο που ανέλαβε. «Μπορεί να σας φανεί περίεργο, αλλά πικρίες δεν έχω. Απορίες έχω», απαντά κοφτά.
Αυτό που τον απασχολεί, όπως λέει, είναι ότι θα έχει εισφέρει στη βελτίωση της κατάστασης της χώρας. «Έχω κάποιες απόψεις για μια σειρά από θέματα και θεωρώ ότι αυτές οδηγούν στην πρόοδο της χώρας μας» σημειώνει, περιγράφοντας ως ζητούμενο το πώς αυτές οι απόψεις θα μετατραπούν σε εφαρμοσμένη πολιτική.
