Η συμφωνία ανάμεσα σε ΗΠΑκαι Ιράν φαίνεται να πλησιάζει, όμως τα γεγονότα στο πεδίο δείχνουν ότι η κατάσταση παραμένει εύθραυστη.
Λίγες ώρες μετά τα μηνύματα αισιοδοξίας από τις δύο πλευρές, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι κατέρριψαν ιρανικά drones στα Στενά του Ορμούζ.Σύμφωνα με την CENTCOM, τα εν λόγω drones κινήθηκαν κοντά σε εμπορικά πλοία που περνούσαν από το στρατηγικό πέρασμα, με τις ΗΠΑ να υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για απειλή που έπρεπε να εξουδετερωθεί άμεσα.
Να σημειωθεί πως το νέο περιστατικό εκτυλίχθηκε την ώρα που ΗΠΑ, Ιράν και Πακιστάν εμφανίζονταν αισιόδοξοι για την επίτευξη μνημονίου κατανόησης, το οποίο θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αποκλιμάκωση μετά από τέσσερις μήνες συγκρούσεων και γεωπολιτικής πίεσης.
Σχέδιο συμφωνίας με βαριά ανταλλάγματα
Συγκεκριμένα, ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι οι πιθανότητες συμφωνίας φτάνουν πλέον στο 80%-85%, αν και ξεκαθάρισε πως αρκετά κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Το βασικό πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπει την επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, τον περιορισμό των στρατιωτικών εντάσεων και τη δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ εμφανίζονται διατεθειμένες να εξετάσουν σταδιακή άρση κυρώσεων και επιστροφή της Τεχεράνης στην παγκόσμια οικονομία, υπό αυστηρούς όρους και συνεχή έλεγχο.
Το μνημόνιο θα λειτουργήσει ως πρώτο βήμα. Μετά την υπογραφή του, θα ακολουθήσουν περίπου 60 ημέρες τεχνικών διαπραγματεύσεων για τις λεπτομέρειες εφαρμογής και κυρίως για το ακανθώδες ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος.
Οι διαφορετικές δηλώσεις που προκαλούν νευρικότητα
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι η συμφωνία βρίσκεται «στα τελικά στάδια» και μπορεί να υπογραφεί ακόμη και μέσα στις επόμενες ημέρες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το σχέδιο περιλαμβάνει άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, νέα διαχείριση των Στενών του Ορμούζ και ευρύτερη οικονομική συνεργασία.
Ιρανικά ΜΜΕ έφτασαν μάλιστα να μιλούν για αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα κεφάλαια και χαλάρωση των πετρελαϊκών κυρώσεων.
Η αμερικανική πλευρά αντέδρασε έντονα. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ξεκαθάρισε ότι «δεν προβλέπεται μεταφορά χρημάτων ή αποδέσμευση κεφαλαίων μόνο και μόνο επειδή θα υπάρξει συμφωνία».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κατηγόρησε ιρανικά μέσα ενημέρωσης ότι παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα για εσωτερική κατανάλωση.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η μεγάλη «βόμβα»
Το πιο δύσκολο κομμάτι των συνομιλιών αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Οι ΗΠΑ δέχονται την ύπαρξη πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, όμως απαιτούν αυστηρούς ελέγχους και απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στρατιωτικά.
Η διαδικασία επιθεώρησης των εγκαταστάσεων δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί, γεγονός που κρατά ανοιχτή τη μεγαλύτερη εκκρεμότητα των διαπραγματεύσεων.
Ο Ιρανός ΥΠΕΞ παραδέχθηκε ότι το συγκεκριμένο θέμα μεταφέρεται ουσιαστικά στη δεύτερη φάση των συνομιλιών, μετά την υπογραφή του αρχικού μνημονίου.
Το Ορμούζ κρατά «στα χέρια του» την παγκόσμια οικονομία
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το απόλυτο γεωπολιτικό «χαρτί» της περιοχής καθώς από εκεί περνά σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Μην ξεχνάμε πως οι τελευταίοι μήνες προκάλεσαν σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, με τη διεθνή οικονομία να παρακολουθεί κάθε κίνηση στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ πιέζουν για πλήρη αποκατάσταση της ελεύθερης διέλευσης πλοίων, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι θα συνεχίσει να έχει καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο του περάσματος.
Ο Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε μάλιστα ότι «η κατάσταση δεν θα επιστρέψει στο προπολεμικό καθεστώς», τονίζοντας πως η κυριαρχία στα Στενά ανήκει στο Ιράν και το Ομάν.
Ο παράγοντας Ισραήλ και οι εσωτερικές αντιδράσεις
Παρά τη θετική εικόνα, οι αντιδράσεις παραμένουν ισχυρές και στις δύο πλευρές.
Στην Τεχεράνη, σκληροπυρηνικοί κύκλοι πιέζουν κατά οποιασδήποτε προσέγγισης με τις ΗΠΑ. Στην Ουάσιγκτον, στελέχη που στηρίζουν τον Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε πιθανές παραχωρήσεις.
Καθοριστικός θεωρείται και ο ρόλος του Ισραήλ το οποίο παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις χωρίς να συμμετέχει άμεσα στις συνομιλίες.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να δεχθεί συμφωνία χωρίς πλήρη απομάκρυνση υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη κατηγορεί το Ισραήλ ότι επιχειρεί να δυναμιτίσει τη διαδικασία και να προκαλέσει νέα κλιμάκωση.
Οι επόμενες ημέρες θα κρίνουν τα πάντα
Παρότι το κλίμα δείχνει πιο θετικό από κάθε άλλη φορά τους τελευταίους μήνες, τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο.
Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από την ανώτατη πολιτική και θρησκευτική ηγεσία του Ιράν, αλλά και από το αν οι δύο πλευρές μπορούν πραγματικά να συμφωνήσουν στους ίδιους όρους.
Για πρώτη φορά πάντως μετά από μήνες σύγκρουσης, ΗΠΑ και Ιράν μιλούν ανοιχτά για πιθανότητα συμφωνίας. Τώρα αν το μνημόνιο υπογραφεί μέσα στις επόμενες ημέρες, ίσως η Μέση Ανατολή θα περάσει σε μια εντελώς νέα φάση, με τεράστιες συνέπειες για την ασφάλεια, την ενέργεια και τις διεθνείς ισορροπίες.
