Η καταστολή στο Ιράν εντείνει τη ριζοσπαστικοποίηση και εγείρει φόβους για κρατική αποσταθεροποίηση.
Η σκληρή καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν δεν εκτόνωσε την κοινωνική ένταση, αντίθετα, σύμφωνα με ανάλυση του The Economist, οδήγησε σε ανοιχτή ριζοσπαστικοποίηση ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων. Το ερώτημα, πλέον, δεν αφορά μόνο το αν θα υπάρξει πολιτική αλλαγή, αλλά αν η χώρα μπορεί να διατηρήσει τη συνοχή της ως κράτος.
Καθώς η πολύμηνη διακοπή του διαδικτύου υποχωρεί, οι εικόνες που αναδύονται είναι δραματικές. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για πάνω από 6.500 νεκρούς, ενώ 17.000 ακόμη περιπτώσεις εξετάζονται. Αντιπολιτευόμενα μέσα ανεβάζουν τον απολογισμό σε δεκάδες χιλιάδες. Οικογένειες αναζητούν συγγενείς σε πρόχειρα νεκροτομεία, πληρώνοντας – όπως καταγγέλλεται – ακόμη και για τις σφαίρες που χρησιμοποιήθηκαν.
«Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος»
Μαρτυρίες από την Τεχεράνη και το Μασχάντ περιγράφουν σκηνές γενικευμένης βίας: καμένες υποδομές, αναποδογυρισμένα οχήματα ασφαλείας, οδοφράγματα και συγκρούσεις. Σε ορισμένες συνοικίες, διαδηλωτές φέρονται να ανέλαβαν προσωρινά τον έλεγχο. «Ήταν όλα καταστροφή, αλλά και μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας», αναφέρει διαδηλωτής, ενώ άλλοι μιλούν για επιθέσεις κατά των παραστρατιωτικών Μπασίτζ. «Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος… Απλώς δεν το παραδεχόμαστε», δηλώνει νεαρή γυναίκα.
Οι διαιρέσεις βαθαίνουν σε μια πολυεθνική και πολυθρησκευτική κοινωνία. Το καθεστώς καταγγέλλει ξένη υποκίνηση, ενώ η αντιπολίτευση μιλά για εισαγόμενους μισθοφόρους. Ο εξόριστος Ρεζά Παχλάβι, γιος του τελευταίου σάχη, έχει υπερασπιστεί το δικαίωμα ένοπλης αυτοάμυνας και έχει καλέσει τις ΗΠΑ σε παρέμβαση.
Έλεγχος, οικονομική πίεση και νομισματική κατάρρευση
Το καθεστώς εμφανίζεται αμετακίνητο: drones επιτηρούν πόλεις, έλεγχοι γίνονται επιτόπου σε κινητά τηλέφωνα και η ψηφιακή οικονομία έχει παραλύσει. Η τρίμηνη διακοπή του διαδικτύου επιδείνωσε την απομόνωση, ενώ το εθνικό νόμισμα διολίσθησε σε ιστορικά χαμηλά.
Η μεταρρυθμιστική πτέρυγα έχει ουσιαστικά εκτοπιστεί από το πολιτικό πεδίο, με πρώην αξιωματούχους σε κατ’ οίκον περιορισμό ή σιωπηρή απομόνωση. Πιο ριζοσπαστικές φωνές κυριαρχούν, με αναρτήσεις από περιοχές όπως το Λορεστάν και το Ιλάμ να εμφανίζουν οπλισμένους τοπικούς ηγέτες.
Στο χείλος αποσταθεροποίησης;
Το ενδεχόμενο μετάβασης από τη διαμαρτυρία σε ένοπλο αγώνα δεν θεωρείται πλέον ακραίο. Συζητήσεις για λαθραία εισαγωγή όπλων και εξωτερική βοήθεια πληθαίνουν, παρά το βαρύ προηγούμενο της Συρίας και της Λιβύης. Η εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης καταδεικνύει ότι τέτοιες μεταβάσεις συχνά οδηγούν σε μακρόχρονους εμφυλίους και θεσμική κατάρρευση.
Αξιοσημείωτη είναι και η κοινωνική μετατόπιση: οι σημερινοί διαδηλωτές δεν προέρχονται αποκλειστικά από τη μεσαία τάξη, αλλά και από χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα που στο παρελθόν στήριζαν το καθεστώς.
Σε διεθνές επίπεδο, η παρουσία αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή εντείνει την αβεβαιότητα. Όπως επισημαίνει το Politico, ακόμη και μια πιθανή αποχώρηση της ανώτατης ηγεσίας δεν εγγυάται σταθερότητα, καθώς θα μπορούσε να δημιουργήσει κενό εξουσίας με απρόβλεπτες συνέπειες.
Το Ιράν βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με την εσωτερική πόλωση, την οικονομική πίεση και τις γεωπολιτικές εντάσεις να διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά ρευστό και δυνητικά εκρηκτικό τοπίο για το προσεχές διάστημα.
