Η ταχύτητα της ηλεκτροκίνησης ξεπερνά τον σχεδιασμό για το ανθρώπινο δυναμικό, αποκαλύπτοντας κενά πολιτικής, συντονισμού και ευθύνης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία εισέρχεται στην εποχή της πράσινης μετάβασης με υψηλές φιλοδοξίες αλλά χωρίς επαρκές σχέδιο για τους ανθρώπους που καλούνται να τη σηκώσουν. Σύμφωνα με το Topspeed.gr η ηλεκτροκίνηση και η ψηφιοποίηση προχωρούν ταχύτερα από τη δυνατότητα των κρατών, των επιχειρήσεων και των περιφερειών να προετοιμάσουν το εργατικό δυναμικό, δημιουργώντας μια σιωπηλή αλλά κρίσιμη κρίση δεξιοτήτων που απειλεί τη συνοχή, την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγική βάση της Ευρώπης στον τομέα του αυτοκινήτου.
Η μελέτη «The race to reskill: Speeding up the European automotive workforce transition» χαρτογραφεί με ακρίβεια τη νέα πραγματικότητα: η ηλεκτροκίνηση και η ψηφιοποίηση εκτοξεύουν τη ζήτηση για δεξιότητες υψηλής εξειδίκευσης, όπως η μηχανική λογισμικού, η τεχνολογία μπαταριών και η ανάλυση δεδομένων, ενώ ταυτόχρονα παραδοσιακά επαγγέλματα οδηγούνται σε σταδιακή υποχώρηση. Το παράδοξο, όμως, είναι ότι ακριβώς σε αυτούς τους τομείς χαμηλών και μεσαίων δεξιοτήτων παρατηρούνται σήμερα οξείες ελλείψεις προσωπικού, λόγω γήρανσης του εργατικού δυναμικού και αυξημένων αναγκών αντικατάστασης.
Το πραγματικό πρόβλημα, όπως αναδεικνύεται από την έκθεση, δεν είναι η έλλειψη γνώσης ή σχεδιασμού σε κεντρικό επίπεδο, αλλά η αδυναμία υλοποίησης σε περιφερειακό και επιχειρησιακό επίπεδο. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται η κρίσιμη αδυναμία της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας: στη μετάφραση της στρατηγικής σε καθημερινές αποφάσεις ανθρώπινου δυναμικού. Και αυτός ο παράγοντας είναι που μπορεί να καθορίσει αν η μετάβαση θα αποτελέσει ευκαιρία ή αιτία αποβιομηχάνισης.
Η μετάβαση δεν είναι εξέλιξη – είναι ρήξη
Σε αντίθεση με προηγούμενες τεχνολογικές αλλαγές, η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση δεν επιτρέπει ομαλή προσαρμογή μέσω σταδιακής αναβάθμισης δεξιοτήτων. Όπως επισημαίνει και ο CEO του Ομίλου Adecco, Denis Machuel, πρόκειται για έναν πλήρη μετασχηματισμό του εργατικού δυναμικού που εξελίσσεται με ταχύτητα. Οι γραμμές παραγωγής, οι προμηθευτικές αλυσίδες και τα επιχειρησιακά μοντέλα αλλάζουν ταυτόχρονα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον υψηλής πίεσης για εργοδότες και εργαζόμενους.
Η παραδοσιακή μηχανολογική γνώση, αν και παραμένει χρήσιμη, δεν αρκεί πλέον. Το όχημα μετατρέπεται σε ψηφιακή πλατφόρμα, με το λογισμικό να παίζει καθοριστικό ρόλο στην αξία του προϊόντος. Αυτό σημαίνει ότι οι αυτοκινητοβιομηχανίες ανταγωνίζονται πλέον άμεσα εταιρείες τεχνολογίας για τα ίδια ταλέντα, σε μια αγορά εργασίας που δεν ήταν ποτέ σχεδιασμένη για τέτοια σύγκρουση.
Το παράδοξο των δεξιοτήτων: λιγότερες θέσεις, περισσότερες ελλείψεις
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης είναι το λεγόμενο «παράδοξο των δεξιοτήτων». Ενώ οι θέσεις χαμηλών και μεσαίων δεξιοτήτων προβλέπεται να μειωθούν μακροπρόθεσμα, βραχυπρόθεσμα η βιομηχανία αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε μεταλλουργούς, τεχνίτες, χειριστές και διοικητικό προσωπικό. Η αιτία δεν είναι η ανάπτυξη, αλλά η αντικατάσταση: χιλιάδες εργαζόμενοι αποχωρούν λόγω ηλικίας, χωρίς να υπάρχει επαρκής δεξαμενή νέων εργαζομένων.
Αυτό δημιουργεί έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο. Οι επιχειρήσεις διστάζουν να επενδύσουν στην εκπαίδευση για επαγγέλματα που θεωρούνται «υπό εξαφάνιση», ενώ στην πράξη τα χρειάζονται άμεσα για να διατηρήσουν την παραγωγή τους. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένο κόστος, χαμηλότερη αποδοτικότητα και μεγαλύτερη εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές.
Αντιδραστική διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού: το μεγαλύτερο ρίσκο
Η έκθεση της ACEA και της Adecco εντοπίζει ως βασική αδυναμία τη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού με καθαρά αντιδραστικούς όρους. Οι περισσότερες επιχειρήσεις κινούνται αφού εμφανιστεί το πρόβλημα, αντί να σχεδιάζουν έγκαιρα τη μετάβαση. Αυτό οδηγεί σε εσωτερικές αναποτελεσματικότητες και αυξάνει τον κίνδυνο αχρείαστων απολύσεων, τη στιγμή που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εναλλακτικές διαδρομές επανεκπαίδευσης.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το γεγονός ότι πολλές εταιρείες επενδύουν σε νέα εκπαιδευτικά προγράμματα, αλλά αγνοούν τα λειτουργικά εμπόδια της εφαρμογής τους. Η εκπαίδευση δεν εντάσσεται στον παραγωγικό σχεδιασμό, ούτε συνδέεται με πραγματικές ανάγκες των εργοστασίων και των τοπικών αγορών εργασίας.
Χαμένος χρόνος στις γραμμές παραγωγής
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά «τυφλά σημεία» που καταγράφει η μελέτη είναι η αδυναμία αξιοποίησης των περιόδων μειωμένης παραγωγής. Οι μεταβάσεις μοντέλων, οι αλλαγές γραμμών και οι προσωρινές παύσεις θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ιδανικές ευκαιρίες για στοχευμένη επανακατάρτιση. Αντί αυτού, συχνά αντιμετωπίζονται απλώς ως κόστος.
Σε έναν κλάδο όπου ο χρόνος είναι κρίσιμος, η απώλεια αυτών των ευκαιριών επιβαρύνει περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε σχέση με την Ασία και τις ΗΠΑ, όπου ο συνδυασμός παραγωγής και κατάρτισης εφαρμόζεται ήδη πιο συστηματικά.
Περιφερειακές ανισότητες και ο κίνδυνος αποβιομηχάνισης
Η μετάβαση δεν θα επηρεάσει όλες τις περιοχές το ίδιο. Η έκθεση προβλέπει μείωση της απασχόλησης σε ώριμα βιομηχανικά κέντρα, όπως η νότια Γερμανία και η δυτική Σουηδία, ενώ άλλες περιοχές, όπως η βόρεια Ισπανία, εμφανίζουν προοπτικές ανάπτυξης. Αυτές οι ανισότητες απειλούν να εντείνουν τις κοινωνικές και οικονομικές αποκλίσεις εντός της Ευρώπης.
Χωρίς συντονισμένη πολιτική, υπάρχει ο κίνδυνος οι λιγότερο ευέλικτες περιοχές να χάσουν κρίσιμη τεχνογνωσία και να οδηγηθούν σε σταδιακή αποβιομηχάνιση, παρά τη συνολική ανάπτυξη του κλάδου.
Από τη στρατηγική στην πράξη: το στοίχημα της υλοποίησης
Η ACEA και η Adecco προτείνουν ένα σαφές πλαίσιο λύσεων μέσω του Automotive Skills Implementation Toolkit. Το κλειδί, ωστόσο, δεν βρίσκεται στα εργαλεία καθαυτά, αλλά στη βούληση εφαρμογής τους. Όπως επισημαίνει η Sigrid de Vries, η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης εξαρτάται από τη σύνδεση βιομηχανίας, περιφερειών και εκπαίδευσης σε ένα ενιαίο οικοσύστημα.
Η μετάβαση από την αντιδραστική στην προληπτική πολιτική ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας. Δεν πρόκειται απλώς για ζήτημα απασχόλησης, αλλά για στρατηγική επιλογή που θα καθορίσει αν η Ευρώπη θα παραμείνει βιομηχανική δύναμη ή θα περιοριστεί σε ρόλο καταναλωτή τεχνολογίας.
Το πραγματικό διακύβευμα
Ο αγώνας για τις δεξιότητες στην αυτοκινητοβιομηχανία δεν είναι τεχνικός ούτε θεωρητικός. Είναι βαθιά πολιτικός και κοινωνικός. Διακυβεύονται εκατομμύρια θέσεις εργασίας, η συνοχή των περιφερειών και η ίδια η βιομηχανική ταυτότητα της Ευρώπης. Η έκθεση της ACEA και της Adecco λειτουργεί ως προειδοποίηση, αλλά και ως οδικός χάρτης.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η μετάβαση θα συμβεί, αλλά αν η Ευρώπη θα προλάβει να προσαρμοστεί πριν η ταχύτητα της αλλαγής αφήσει πίσω της εργαζόμενους, επιχειρήσεις και ολόκληρες περιοχές. Και σε αυτόν τον αγώνα δρόμου, ο χρόνος είναι ο πιο σπάνιος πόρος.
