ΜΜΕ και social media στήνουν πρόχειρους «αρχηγούς», βαφτίζουν «ετοιμαζόμενους πρωθυπουργούς» και δημιουργούν δυναμικές χωρίς βάθος.
Όταν όμως σβήσουν τα φώτα, μένουν μόνο οι αντοχές. Στέφανος Κασσελάκης, Μαρία Καρυστιανού, Ζωή Κωνσταντοπούλου. Τρεις διαφορετικές αφετηρίες, ίδιος μηχανισμός, ίδια κατάληξη.
Η πολιτική δεν έγινε ξαφνικά πιο συμμετοχική. Έγινε πιο επιφανειακή. Στην εποχή του σκρολαρίσματος στα social media, η δημόσια συζήτηση μεταφέρθηκε από το επιχείρημα στο στιγμιότυπο, από το πρόγραμμα στο απόσπασμα. Ένα βίντεο τριάντα δευτερολέπτων, μια οργισμένη φράση, ένα δραματικό βλέμμα και το σύστημα παίρνει μπρος.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν ρεύματα χωρίς διάρκεια, δυναμικές χωρίς θεμέλια. Τα ΜΜΕ, αντί να φιλτράρουν, συχνά ακολουθούν. Το viral βαφτίζεται πολιτικό γεγονός και η εξαίρεση παρουσιάζεται ως κανόνας.
Έτσι γεννιέται η φούσκα. Φουσκώνει γρήγορα, εντυπωσιακά, σχεδόν βίαια. Και σκάει με τον ίδιο τρόπο.
Η πολιτική της οργής
Η δημοσκοπική άνοδος της Ζωής Κωνσταντοπούλου δεν βασίστηκε σε μια πειστική πρόταση διακυβέρνησης. Βασίστηκε στο συναίσθημα. Στην τραγωδία των Τεμπών, στον θυμό, στην καχυποψία, στα σενάρια για «ξυλόλια» και σκοτεινές μεθοδεύσεις. Τα social έκαναν αυτό που ξέρουν καλά. Πολλαπλασίασαν την αγανάκτηση. Κάθε καταγγελία γινόταν repost, κάθε υπαινιγμός επιβεβαίωνε το κοινό αίσθημα ότι «κάτι μας κρύβουν».
Όμως η οργή δεν είναι πολιτικό σχέδιο. Είναι καύσιμο στιγμής. Όταν έρχεται η ώρα της ερώτησης «και μετά τι», το αφήγημα αδειάζει. Ο ρόλος του μόνιμου κατήγορου δεν μεταφράζεται αυτόματα σε ρόλο ηγέτη. Η εικόνα του «ετοιμαζόμενου πρωθυπουργού» μπορεί να πουλάει στα timelines, αλλά στην πραγματική ζωή μοιάζει περισσότερο με πολιτικό πυροτέχνημα.
Η περίπτωση της Μαρίας Καρυστιανού είναι πιο σύνθετη και γι’ αυτό πιο αποκαλυπτική. Ως μητέρα θύματος έκανε την κοινωνία να σταθεί δίπλα της χωρίς δεύτερη σκέψη. Ο ανθρώπινος πόνος δεν κρίνεται, δεν ζυγίζεται. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την ανέδειξαν σε σύμβολο. Όμως το σύμβολο είναι εύθραυστο.
Όταν η δημόσια παρουσία άρχισε να ξεφεύγει από τον ρόλο της μάνας που διεκδικεί δικαιοσύνη και να μπαίνει σε ιδεολογικές τοποθετήσεις, το κλίμα άλλαξε. Οι δηλώσεις για τις αμβλώσεις και ότι πρέπει να μπουν σε… διαβούλευση προκάλεσαν σοκ. Για πολλούς ήταν η στιγμή που η συμπάθεια μετατράπηκε σε απόσταση. Το ίδιο κοινό που την αποθέωνε, της γύρισε την πλάτη. Όχι από σκληρότητα, αλλά γιατί ένιωσε ότι παραβιάστηκε μια άτυπη συμφωνία. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν υπάρχει γκρίζα ζώνη. Ή είσαι ήρωας ή είσαι πρόβλημα.
Το κενό πίσω από την εικόνα
Ο Στέφανος Κασσελάκης είναι το πιο καθαρό παράδειγμα πολιτικού προϊόντος της εποχής των social media. Προσεγμένη εικόνα, λόγος γενικός, συναισθηματικές αναφορές, συνεχής προβολή. Όμως πολιτική δεν είναι το storytelling. Είναι οι συγκρούσεις, οι αποφάσεις, το σχέδιο. Είναι το αποτέλεσμα.
Όσο περνά ο χρόνος, η απουσία ουσίας γίνεται εμφανής. Τα λόγια δεν μεταφράζονται σε πράξη. Και τότε, ακόμα και το καλύτερο επικοινωνιακό περιτύλιγμα καταρρέει.
Τα social media παρασύρουν γιατί λειτουργούν με υπερβολή. Μεγεθύνουν το θυμικό, απλοποιούν την πραγματικότητα, ανταμείβουν την ένταση. Δεν ενδιαφέρονται για συνέπεια ούτε για βάθος. Ενδιαφέρονται για engagement.
Όμως οι αλγόριθμοι δεν ψηφίζουν. Δεν κυβερνούν. Δεν αναλαμβάνουν ευθύνη. Ο λαός το κάνει. Και ο λαός, όσο κι αν συγκινείται, στο τέλος κάνει ταμείο. Εκεί δεν μετράνε τα likes, αλλά η αντοχή. Και το αποτέλεσμα επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.
Ό,τι ανεβαίνει χωρίς βάσεις, κατεβαίνει με πάταγο. Και στην πολιτική, ο πάταγος είναι πάντα πιο δυνατός από το χειροκρότημα.
