Στο Ιράν του 2026 μια γυναίκα μπορεί να ανέβει στη σκηνή, να τραγουδήσει και να πληρώσει τη φωνή και την εμφάνισή της με 74 χτυπήματα μαστιγίου.
Η περίπτωση της 29χρονης τραγουδίστριας Παράστου Αχμαντί αποτελεί ακόμη ένα σκληρό στιγμιότυπο της πραγματικότητας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στην Ισλαμική Δημοκρατία, όπου οι κανόνες για την υποχρεωτική χρήση του χιτζάμπ εξακολουθούν να συνοδεύονται από βαριές κυρώσεις.
Η Αχμαντί καταδικάστηκε επειδή εμφανίστηκε χωρίς χιτζάμπ σε συναυλία που μεταδόθηκε μέσω YouTube. Το Εφετείο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, σύμφωνα με τους δικηγόρους της, χωρίς νέα ακρόαση. Η ποινή περιλαμβάνει 74 χτυπήματα με μαστίγιο, ενώ η τραγουδίστρια αντιμετωπίζει επίσης διετή απαγόρευση συμμετοχής σε οπτικοακουστικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες και διετή απαγόρευση εξόδου από τη χώρα.
Η υπόθεση ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2024. Η Αχμαντί εμφανίστηκε με μαύρο αμάνικο φόρεμα και ακάλυπτα μαλλιά, έχοντας δίπλα της άνδρες μουσικούς. Η συναυλία μεταδόθηκε διαδικτυακά και το βίντεο απέκτησε γρήγορα εκατομμύρια προβολές.
Η 29χρονη ερμήνευσε, μεταξύ άλλων, το «Az Khoone Javanane Vatan» («Από το αίμα της νεολαίας της πατρίδας»). Η εμφάνισή της προκάλεσε την παρέμβαση των ιρανικών αρχών. Η ίδια και άλλοι μουσικοί συνελήφθησαν προσωρινά και στη συνέχεια αφέθηκαν ελεύθεροι, όμως η δικαστική διαδικασία συνεχίστηκε.
Τον Ιούνιο, η Αχμαντί και οκτώ ακόμη μέλη του συγκροτήματος και της ομάδας παραγωγής καταδικάστηκαν για αδικήματα που περιλάμβαναν την προσβολή της δημόσιας ευπρέπειας μέσω δημοσίευσης υλικού που χαρακτηρίστηκε «άσεμνο και ανήθικο». Ο δικηγόρος της υποστήριξε ότι η συναυλία δεν συνιστούσε ποινικό αδίκημα και ότι επιλέχθηκε μία από τις αυστηρότερες διαθέσιμες κυρώσεις.
«Μήνυμα» προς τις γυναίκες
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω του κλίματος που επικρατεί στο Ιράν μετά τις μεγάλες κινητοποιήσεις του 2022. Η ιρανική νομοθεσία επιβάλλει στις γυναίκες και στα κορίτσια μετά την εφηβεία συγκεκριμένους κανόνες ενδυμασίας, μεταξύ των οποίων και την κάλυψη των μαλλιών.
Η εφαρμογή αυτών των κανόνων βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνούς κατακραυγής μετά τον θάνατο της 22χρονης Μαχσά Αμινί τον Σεπτέμβριο του 2022. Η κουρδικής καταγωγής νεαρή είχε συλληφθεί στην Τεχεράνη από την αστυνομία ηθών με την κατηγορία ότι δεν φορούσε σωστά το χιτζάμπ. Ο θάνατός της πυροδότησε μαζικές διαδηλώσεις με κεντρικό σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», τις οποίες οι αρχές αντιμετώπισαν με εκτεταμένη καταστολή. Παρά τις κυρώσεις, πολλές Ιρανές συνέχισαν τα επόμενα χρόνια να κυκλοφορούν χωρίς χιτζάμπ. Οι αρχές απάντησαν κατά περίπτωση με συλλήψεις, προειδοποιήσεις και άλλες κυρώσεις.
Τον Ιανουάριο του 2024, η Κουρδοϊρανή ακτιβίστρια Ρόγια Χεσματί υπέστη επίσης ποινή 74 χτυπημάτων με μαστίγιο, έπειτα από καταδίκη που συνδεόταν με φωτογραφία της χωρίς χιτζάμπ.
Η καταδίκη της Αχμαντί προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από καλλιτέχνες και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Διεθνής Αμνηστία έχει καταδικάσει επανειλημμένα τη χρήση της μαστίγωσης στο Ιράν ως σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελιστική τιμωρία και ως παραβίαση της απαγόρευσης των βασανιστηρίων. Η γνωστή Ιρανή τραγουδίστρια Γκούγκους εξέφρασε τη συμπαράστασή της στην Αχμαντί, ευχόμενη να τελειώσουν οι «σκοτεινές ημέρες» για τις γυναίκες της χώρας. Ακόμη πιο συμβολική ήταν η αντίδραση του μουσικού Χοσεΐν Αλιζαντέ, ο οποίος δήλωσε ότι θα δεχόταν ο ίδιος τα 74 χτυπήματα αντί της 29χρονης.
Η Ιρανή ηθοποιός Σεταρέχ Μαλεκί περιέγραψε τη συναυλία ως πράξη που ξαναζωντάνεψε μέσα της «το πνεύμα της αντίστασης». Η Παράστου Αχμαντί γνώριζε, όπως είπε, τις πιθανές συνέπειες, αλλά επέλεξε να διεκδικήσει το δικαίωμά της «να ζει, να τραγουδά και να ακούγεται».
Η ιστορία της Αχμαντί συμπυκνώνει μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση που εξελίσσεται εδώ και χρόνια στο Ιράν. Από τη μία βρίσκονται οι θεσμοί της Ισλαμικής Δημοκρατίας και ένα αυστηρό νομοθετικό και κοινωνικό πλαίσιο γύρω από την ενδυμασία και τη δημόσια παρουσία των γυναικών. Από την άλλη, μια νέα γενιά Ιρανών που αμφισβητεί ανοιχτά αυτούς τους περιορισμούς, συχνά με βαρύ προσωπικό κόστος.
Στην περίπτωση της Παράστου Αχμαντί, χρειάστηκε μια συναυλία στο Διαδίκτυο και ένα ακάλυπτο κεφάλι για να ενεργοποιηθεί ολόκληρος ο μηχανισμός της καταστολής. Η «πλέρια» δημοκρατία των μουλάδων μέτρησε τελικά την καλλιτεχνική ελευθερία με τον δικό της τρόπο: 74 φορές.
