Μετά την οικονομική κρίση του 2008 όπου οι βόρειες χώρες επέβαλαν σε σοβαρές θεραπείες λιτότητας, την Ισπανία, την Ελλάδα, την Ιταλία και την Πορτογαλία, καθάρισαν τους λογαριασμούς τους και τώρα τραβούν την ανάπτυξη των είκοσι επτά.
Το τεύχος του περιοδικού L’ Express που κυκλοφορεί, αφιερώνει το εξώφυλλο του στους μέχρι πριν λίγα χρόνια «παρείσακτους», που τώρα ηγούνται της ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το συγκεκριμένο περιοδικό ένα από τα εγκυρότερα πολιτικά περιοδικά της Γαλλίας, το οποίο ίδρυσε ο Ζαν Ζακ Σερβάν Σερμπερ και στο οποίο αρθρογραφούσαν ο Αλπέρ Καμύ, ο Ζαν Πολ Σαρτρ, η Φρανσουά Σαγκάν, στην πορεία του καθορίστηκε ιδεολογικά από την υπογραφή του κορυφαίου φιλελεύθερου και αντι-μαρξιστή διανοητή, του Ρεϊμόν Αρόν, ο οποίος έδωσε στο περιοδικό μια ισχυρή, ορθολογική φωνή απέναντι στην αριστερή διανόηση της εποχής. Όλα αυτά τα επισημαίνουμε, γιατί όπως θα διαπιστώσετε στη συνέχεια, η απήχηση που έχουν τα αφιερώματα που φιλοξενεί στις σελίδες του έχουν σημαντική επίδραση στις αγορές και διαμορφώνει τις πολιτικές εξελίξεις.
Στο εκτενές αφιέρωμα η Ελλάδα έχει την τιμητική της, ενώ ασκείται σκληρή κριτική στα κράτη μέλη της Ένωσης- με τις βόρειες χώρες επικεφαλής- για την περιφρόνηση που επέδειξαν όταν οι χώρες του Νότου αντιμετώπισαν το φάσμα της χρεοκοπίας. Αναφέρει μάλιστα χαρακτηριστικά τη δήλωση του Ολλανδού υπουργού Οικονομικών Γερούν Νταϊζελμπλουμ, το 2017, που είχε πει «Δεν μπορώ να ξοδεύω τα χρήματά μου σε σναπ και γυναίκες και στη συνέχεια να ζητήσω βοήθεια», φράση που είχε εξοργίσει μετά από χρόνια λιτότητας που επέβαλε η «τρόικα» που είχε σχηματίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΕΚΤ και το ΔΝΤ μετά την κρίση του 2008. Όλα αυτά όμως σήμερα είναι ως να μη συνέβησαν ποτέ! Διότι οι χώρες αυτές αποτελούν πλέον παράδειγμα για τους επικριτές τους και μοντέλο ανάπτυξης.
Σύμφωνα με το L'Εxpress, το Παρίσι συμβουλεύεται τον Έλληνα υπουργό- και πρόεδρο πλέον του Eurogroup Κυριάκο Πιερρακάκη- καθώς και τους ομολόγους του αυτών των χωρών, για το τι μπορεί να μάθει η Γαλλία από τις θεαματικές ανακτήσεις που οδήγησαν τη Ρώμη, τη Μαδρίτη, τη Λισαβόνα και την Αθήνα στο… Θαύμα. Η Ισπανία οδηγεί την ανάπτυξη της Ευρώπης με άλμα 2,8% στο ΑΕΠ το 2025 (σε σύγκριση με μόλις 0,2% για τη Γερμανία και 0,8% για τη Γαλλία), όπως και η Ελλάδα και η Πορτογαλία. Στο δημοσιονομικό μέτωπο, οι καλοί μαθητές είναι τώρα η Λισαβόνα και η Αθήνα, των οποίων οι δημόσιοι λογαριασμοί είναι πάλι στο πράσινο (ναι, αναφέρει χαρακτηριστικά «το διαβάσατε σωστά»!).
Ιδιαίτερη σημασία δίνει στην πολιτική σταθερότητα που επικρατεί στην Ελλάδα και στις άλλες μεσογειακές χώρες, ξεχωρίζοντας την Μελόνι που κάνει ρεκόρ «μακροζωίας» στο Palazzo Chigi (τρία χρόνια και οκτώ μήνες), πρωτοφανές για τα ιταλικά δεδομένα, αλλά και τον Κυριάκο Μητσοτάκη για τον οποίον γράφει ότι κυριαρχεί στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό επί μια επταετία. Για μια την Ελλάδα, επισημαίνει, «ταπεινωμένη μεταξύ 2010 και 2015 από τρία σχέδια διάσωσης», που όχι μόνο επέστρεψε αλλά «έχει αυξήσει την ισχύ της στην Ανατολική Μεσόγειο (σε ένα πλαίσιο έντασης με την Τουρκία), υπογράφοντας αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία το 2021 και ενισχύοντας τη συνεργασία της στον τομέα αυτό με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αναφέρεται, μάλιστα, και στις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνονται στον επιχειρηματικό χώρο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εξαγορά από τον Όμιλο του Θοδωρή Κυριακού της έγκυρης ιταλικής εφημερίδας La Repubblica. Σύμφωνα με το περιοδικό το «απόλυτο σύμβολο» αυτής της αποκατάστασης της κανονικότητας, ήταν η εκλογή του υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, στη θέση του προέδρου του Eurogroup.
«Οι χώρες που διατηρούν καλύτερα τους λογαριασμούς τους, εμφανίζουν εμπορικά πλεονάσματα και υποφέρουν λιγότερο από την αποβιομηχάνιση από άλλες βλέπουν τη νομιμότητα και την εξουσία τους να ενισχύονται εντός της Ε.Ε., αυτό θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «επιρροή από το παράδειγμα», συνοψίζει ο Τιερί Σοπέν, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. «Έχουμε βάλει τέλος στην εποχή που η Ιταλία ήταν υποτιμημένη στην Ευρώπη», δηλώνει από την πλευρά της η Ιταλίδα πρωθυπουργός, και προσθέτει: « Σήμερα, δεν ακολουθούμε πλέον τους κανόνες των άλλων, συμβάλλουμε στη συγγραφή τους», θέλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο να τονίσει ότι η χώρα της έχει αποκτήσει ρόλο, αφού οι δύο τελευταίες σημαντικές εκθέσεις που αποσκοπούσαν στην ανανέωση της ΕΕ συντάχθηκαν, το 2024, από Ιταλούς: τον Ενρίκο Λέτα και τον Μάριο Ντράγκι. Για την Ισπανία στο αφιέρωμα επισημαίνεται ότι έχει επίσης αυξήσει την επιρροή της στο Ευρωκοινοβούλιο, όπου προεδρεύει τριών επιτροπών, ενώ όσον αφορά την Πορτογαλία, εστιάζει στον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον πρώην Πρωθυπουργό Αντόνιο Κόστα. Η υπογραφή στις αρχές του έτους της Συνθήκης ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της Ε.Ε. και της Mercosur, που επιθυμούσαν οι δύο Ιβηρικές χώρες από την πλευρά της Γερμανίας και εναντίον της Γαλλίας, θεωρεί ότι αποτελεί για Ισπανία και Πορτογαλία μια μεγάλη διπλωματική νίκη.
«Ωστόσο», γράφει σε άλλο σημείο, «όλα ξεκίνησαν με πόνο. Στο αποκορύφωμα της κρίσης δημόσιου χρέους, το 2012, η Ελλάδα βρισκόταν σε τεντωμένο σχοινί. Η έξοδός της από την ευρωζώνη ήταν κάτι παραπάνω από υπόθεση εργασίας, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα τα επιτόκια με τα οποία δανείζονταν η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ιταλία, των οποίων τα δημόσια οικονομικά είχαν επίσης κοκκινήσει, να αυξηθούν. Η συνταγογραφούμενη θεραπεία ήταν βίαιη, αλλά κρίθηκε απαραίτητη από τον ευρωπαϊκό Βορρά. Αυτή η περίοδος περιγράφεται ως τραύμα από μεγάλο μέρος των ενδιαφερόμενων πληθυσμών. Στην Πορτογαλία, η ανεργία έφτασε το 17%, το ποσοστό φτώχειας αυξήθηκε απότομα, υπήρξαν περικοπές στον προϋπολογισμό παντού, με αυξήσεις φόρων. Όλα αυτά έχουν αφήσει μια βαθιά πληγή στους ανθρώπους», επισημαίνει η Σουζάνα Περάλτα, λέκτορας στο Nova SBE στη Λισαβόνα. Τόσο πολύ ώστε μια ευρεία πολιτική συναίνεση προέκυψε σταδιακά για το μέλλον. «Έχοντας τεθεί υπό πρόγραμμα βοήθειας έχει αφήσει ένα διαρκές αποτύπωμα. Αυτές οι χώρες δεν ήθελαν ποτέ να βρεθούν ξανά στη λάθος πλευρά του τοίχου», προσθέτει ο Γερούν Ντάιζελμπλουμ. Ένα ισχυρό κίνητρο για να διατηρήσουν τους δημόσιους λογαριασμούς τους υπό έλεγχο, ένα από τα κλειδιά για την τρέχουσα ανάκαμψη.
«Τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται μηχανικά με την ανάπτυξη. Αυτό επιτρέπει μια σημαντική προσαρμογή χωρίς ιδιαίτερη πολιτική προσπάθεια», τονίζει ο οικονομολόγος Χοσέ Ιγνάθιο Κόντε- Ρουιθ, για την Ισπανία, όπως για την Ελλάδα και την Ιταλία. Άλλωστε η δημοσιονομική σταθερότητα τηρείται με συνέπεια από τις κυβερνήσεις των δύο χωρών, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να είναι πρώτες στην κατανομή των ευρωπαϊκών κονδυλίων μετά την πανδημία.
«Εκτιμάται ότι μεταξύ 10 και 14% της ισπανικής ανάπτυξης των τελευταίων τριών ετών οφείλεται στο σχέδιο ανάκαμψης της Ε.Ε.», λέει ο Ρειμόντ Τόρρες, διευθυντής της δεξαμενής σκέψης Funcas. Σε ό,τι αφορούν την Ελλάδα της «Επέτρεψε στην να μετριάσει τους κραδασμούς, να βελτιώσει τις υποδομές και να χρηματοδοτήσει μεταρρυθμίσεις», προσθέτει ο οικονομολόγος Νίκος Βέττας. Ένα άλλο κοινό σημείο: η ανάκαμψη του τουρισμού μετά την πανδημία λειτούργησε ως ισχυρός επιταχυντής.
Ωστόσο οι εκτιμήσεις των ειδικών αν και αισιόδοξες δεν κρύβουν τον προβληματισμό τους εφόσον υπάρξουν πισωγυρίσματα, μια και για μεγάλο χρονικό διάστημα τα στραγγαλισμένα οικονομικά κράτη της Μεσογείου, έχουν εγκαταλείψει τις επενδύσεις σε βασικούς τομείς όπως η ψηφιακή τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη. Και όλα αντιμετωπίζουν μια στεγαστική κρίση. «Αυτές οι δυσκολίες είναι άμεση συνέπεια των διορθωτικών μέτρων που εφαρμόστηκαν μετά το 2008. Στην Πορτογαλία, την Ισπανία και αλλού, έχουμε σχεδόν καταστρέψει τον κατασκευαστικό τομέα», ομολογεί ο πρώην υπουργός Μάριο Σεντένο.
«Η ανάκαμψη αυτών των χωρών παραμένει ωστόσο πραγματική και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι θα σταματήσει εκεί. Η Ισπανία αναμένεται να παρουσιάσει ανάπτυξη 2,4% το 2026, η Ελλάδα 1,8% και η Πορτογαλία 1,7%, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες. Απόδοση πολύ πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης».
