Με ανοιχτά όλα τα μέτωπα συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για τον νέο Πολυετή Δημοσιονομικό Προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034, καθώς τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να διαφωνούν για το τελικό ύψος των δαπανών.
Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου εξετάστηκε η συμβιβαστική πρόταση της απερχόμενης Κυπριακής Προεδρίας, χωρίς όμως να υπάρξει συμφωνία. Οι ηγέτες ανέθεσαν στην Ιρλανδική Προεδρία, που ανέλαβε από την 1η Ιουλίου, να συνεχίσει τις διαβουλεύσεις με στόχο να υπάρξει οριστική συμφωνία έως το τέλος του 2026. Έτσι θα ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νομοθετικές διαδικασίες μέσα στο 2027 και οι νέες χρηματοδοτήσεις θα ξεκινήσουν τον Ιανουάριο του 2028.
Η συζήτηση στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων βασίζεται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προβλέπει σημαντική αύξηση του νέου προϋπολογισμού, κοντά στα 2 τρισ. ευρώ, έναντι περίπου 1,2-1,3 τρισ. ευρώ που ανέρχεται το σημερινό δημοσιονομικό πλαίσιο.
Η πρόταση της Κυπριακής Προεδρίας και οι αντιδράσεις των χωρών του Βορρά
Η Κυπριακή Προεδρία, σύμφωνα με πληροφορίες των Euronews και Reuters, πρότεινε περιορισμό των συνολικών δαπανών κατά 32,8 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου κατά 2% σε σχέση με το αρχικό σχέδιο της Κομισιόν, επιχειρώντας να μειώσει τις αποστάσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Η πρόταση δεν έπεισε τις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά. Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία, Δανία και Σουηδία επιμένουν ότι απαιτούνται ακόμη μεγαλύτερες περικοπές.
Η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος καθαρός χρηματοδότης του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, εμφανίζεται να ζητά μείωση περίπου 400 δισ. ευρώ από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σύμφωνα με κυβερνητικό έγγραφο που επικαλείται το Reuters, η αρχική πρόταση θα οδηγούσε τη γερμανική ετήσια εισφορά πάνω από τα 50 δισ. ευρώ, ενώ ακόμη και μετά από περικοπή 400 δισ. ευρώ, ο νέος προϋπολογισμός θα εξακολουθούσε να είναι αυξημένος κατά περίπου 27% σε σχέση με τον σημερινό.
Οι νέες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Παρά την αύξηση των συνολικών ποσών, σε πραγματικές τιμές η διαφορά είναι μικρότερη, καθώς λαμβάνεται υπόψη ο πληθωρισμός. Σε σταθερές τιμές του 2025, ο νέος προϋπολογισμός υπολογίζεται περίπου στα 1,7 τρισ. ευρώ, ενώ περιλαμβάνει και τις πληρωμές για την εξυπηρέτηση των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης, οι οποίες δεν αποτελούν νέες χρηματοδοτήσεις.
Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η αύξηση των κονδυλίων είναι αναγκαία, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να χρηματοδοτήσει νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ενεργειακή ασφάλεια και η ανταγωνιστικότητα, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών πιέσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία.
Ο Πολωνός επίτροπος Προϋπολογισμού, Πιοτρ Σεραφίν, έχει προειδοποιήσει ότι ένας «φειδωλός» προϋπολογισμός δεν σημαίνει αναγκαστικά και σύγχρονος προϋπολογισμός, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να περικοπούν πρώτα οι πόροι που αφορούν τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, «πολλές από αυτές τις δαπάνες θα χρειαστεί ούτως ή άλλως να γίνουν σε εθνικό επίπεδο, αλλά με χαμηλότερη αποτελεσματικότητα.»
Άμυνα, έρευνα, αγροτική πολιτική και συνοχή
Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ενίσχυση των πόρων για την ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία, την έρευνα, την άμυνα και την πράσινη μετάβαση.
Μεγαλύτερη χρηματοδότηση προβλέπεται επίσης για τα προγράμματα του Horizon Europe, αλλά και για την προώθηση της καθαρής ενέργειας και του μετασχηματισμού της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Για την Κοινή Αγροτική Πολιτική προβλέπονται περίπου 300 δισ. ευρώ, ενώ για τις πολιτικές συνοχής, μέσω των αναπτυξιακών ταμείων και του Κοινωνικού Ταμείου, υπολογίζονται περίπου 450 δισ. ευρώ.
Το νέο μοντέλο χρηματοδότησης και η Ελλάδα
Σημαντική αλλαγή αποτελεί η πρόταση της Κομισιόν να ενοποιηθούν οι χρηματοδοτήσεις που αφορούν τη συνοχή, τον αγροτικό τομέα και τη μετανάστευση σε ένα ενιαίο Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης για κάθε κράτος-μέλος.
Το νέο μοντέλο ακολουθεί τη φιλοσοφία του Ταμείου Ανάκαμψης, συνδέοντας τις επενδύσεις με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, ώστε οι ευρωπαϊκοί πόροι να αξιοποιούνται με μεγαλύτερη ευελιξία και αποτελεσματικότητα.
Με βάση την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα προβλέπεται να λάβει συνολικά 49,2 δισ. ευρώ για την επταετία 2028-2034 μέσω του νέου πλαισίου χρηματοδότησης.
Η τελική απόφαση θα κριθεί τον Δεκέμβριο
Η τελική διαπραγμάτευση αναμένεται να είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς η έγκριση του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτεί ομοφωνία από όλα τα κράτη-μέλη και την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Από τη μία πλευρά, οι χώρες του Βορρά συνεχίζουν να πιέζουν για αυστηρό περιορισμό των δαπανών. Από την άλλη, κράτη που στηρίζονται στα κονδύλια της συνοχής, της αγροτικής πολιτικής και των νέων κοινών ευρωπαϊκών πολιτικών ζητούν έναν προϋπολογισμό που θα μπορεί να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες της επόμενης επταετίας.
Η κρίσιμη αναμέτρηση αναμένεται στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου, όπου η Ιρλανδική Προεδρία θα επιχειρήσει να διαμορφώσει τον συμβιβασμό που θα ανοίξει τον δρόμο για την έναρξη της νέας προγραμματικής περιόδου χωρίς καθυστερήσεις στις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις.
