Η πρόσφατη δημόσια σύγκρουση κορυφαίων στελεχών του ΠΑΣΟΚ για το ζήτημα των μη κρατικών πανεπιστημίων λειτούργησε ως πολιτικός μεγεθυντικός φακός, αναδεικνύοντας τις βαθιές εσωτερικές αντιφάσεις της Χαριλάου Τρικούπη.
Το κόμμα, το οποίο ιστορικά ισορροπούσε ανάμεσα στον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό και τον παραδοσιακό κρατισμό, εμφανίζεται σήμερα εγκλωβισμένο σ’ έναν επικίνδυνο ιδεολογικό και στρατηγικό δυϊσμό.
Η εικόνα ενός κόμματος που εκπέμπει αντίθετα μηνύματα δεν αποτελεί απλώς επικοινωνιακή αστοχία, αλλά σύμπτωμα της κρίσης ταυτότητας που οδηγεί το ΠΑΣΟΚ σε πολιτικό αδιέξοδο.
Η εσωτερική ρωγμή πήρε διαστάσεις ανοιχτής εσωκομματικής αντιπαράθεσης με αφορμή τις δημόσιες τοποθετήσεις του συντονιστή της Ομάδας Προγράμματος, Λευτέρη Καρχιμάκη, και της βουλευτού Νάντιας Γιαννακοπούλου.
Ο πρώτος, εκφράζοντας την επίσημη, δογματική θέση του Νίκου Ανδρουλάκη, δήλωσε κατηγορηματικά στην τηλεόραση του Action 24 ότι το ΠΑΣΟΚ «θα καταργήσει τον νόμο Πιερρακάκη για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια» όταν αναλάβει τη διακυβέρνηση.
Αμεση ήταν η αντίδραση της Νάντιας Γιαννακοπούλου, η οποία, απαντώντας ουσιαστικά στον Νίκο Ανδρουλάκη, δήλωσε με νόημα ότι «μόνο στην Κούβα και τη Βόρεια Κορέα δεν λειτουργούν μη κρατικά πανεπιστήμια», αδειάζοντας την επίσημη ρητορική της ηγεσίας.
Αυτό το «μπάχαλο» δεν αφορά απλώς μια βεντέτα υποψηφίων στην ίδια εκλογική περιφέρεια, αλλά αποτυπώνει τα… δύο ΠΑΣΟΚ που συνυπάρχουν κάτω από την ίδια κομματική στέγη.
Μια υπόσχεση-ανέκδοτο
Η υπόσχεση για εκ των υστέρων κατάργηση του νόμου Πιερρακάκη αντιμετωπίζεται, ακόμη και στους διαδρόμους της Χαριλάου Τρικούπη, ως πολιτικό ανέκδοτο.
Η ίδρυση πανεπιστημιακών παραρτημάτων από διεθνή ιδρύματα περιλαμβάνει διακρατικές συμφωνίες, σοβαρές επενδύσεις και τη δημιουργία μιας νέας εκπαιδευτικής πραγματικότητας.
Η δήλωση ότι ένας τέτοιος νόμος θα «ξηλωθεί» θυμίζει τις «ένδοξες» ημέρες της κατάργησης των μνημονίων «μ’ έναν νόμο κι ένα άρθρο».
Αντί το ΠΑΣΟΚ να προτείνει αυστηρές δικλίδες ασφαλείας, αξιολόγηση και θεσμικά αντίβαρα –όπως θα έκανε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα– επέλεξε τη ρητορική της ολοκληρωτικής άρνησης, αντιγράφοντας τις αντιπολιτευτικές τακτικές του πρώιμου ΣΥΡΙΖΑ.
Η ίδια αμφιθυμία χαρακτήρισε και τη στάση του κόμματος στην αναθεώρηση του άρθρου 16 του συντάγματος, καθώς παρασκηνιακά η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ εγκλωβίστηκε σε μια προσχηματική τακτική καθυστέρησης.
Παρά το γεγονός ότι κορυφαία στελέχη και έγκριτοι συνταγματολόγοι του χώρου επεσήμαναν ότι η χώρα δεν μπορεί να παραμένει η μοναδική εξαίρεση στον δυτικό κόσμο, ο Νίκος Ανδρουλάκης (σαν χωροφύλακας του 16ου) επέβαλε το «παρών» κατά τη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης.
Οι εισηγήσεις των επιτελών του κόμματος, όπως του υπεύθυνου ΚΤΕ Παιδείας Στέφανου Παραστατίδη, προσπάθησαν να ισορροπήσουν το «ναι στην αναθεώρηση του άρθρου 16, αλλά όχι με τον τρόπο της ΝΔ».
Ωστόσο, η επιμονή σε νομικίστικα επιχειρήματα στέρησε από το ΠΑΣΟΚ τη δυνατότητα να ηγηθεί μιας μεγάλης εθνικής μεταρρύθμισης, με αποτέλεσμα, αντί να συνδιαμορφώσει την ατζέντα, να συρθεί πίσω από τις εξελίξεις, εμφανιζόμενο ως κόμμα διαμαρτυρίας.
Από λάθος σε λάθος
Τα στρατηγικά λάθη του Νίκου Ανδρουλάκη στην πολιτική διαχείριση του θέματος είναι εμφανή:
• Επέτρεψε να εκδηλωθεί ένα απόλυτο «αλαλούμ», όπου ο συντονιστής Προγράμματος υπόσχεται καταργήσεις νόμων και οι βουλευτές τον ειρωνεύονται δημόσια, ενώ η επιλογή τού «όχι σε όλα» με μοναδικό κριτήριο τον ετεροπροσδιορισμό από την κυβέρνηση πιστοποιεί έλλειψη σοβαρότητας.
• Η δογματική άρνηση αποξένωσε τους μετριοπαθείς και ορθολογιστές ψηφοφόρους, οι οποίοι ζητούν λύσεις και όχι στείρα άρνηση, οδηγώντας το ΠΑΣΟΚ σ’ ένα σοβαρό πολιτικό αδιέξοδο. Όταν ένα κόμμα εμφανίζεται ως ο «Ιανός» της πολιτικής ζωής –με δύο πρόσωπα που κοιτούν σε αντίθετες κατευθύνσεις– χάνει την αξιοπιστία του και την ικανότητα να αποτελέσει αυτόνομο, εναλλακτικό πόλο εξουσίας.
• Η μεγαλύτερη παρενέργεια αυτής της στρατηγικής αμηχανίας είναι ο ορατός κίνδυνος αλλοίωσης της φυσιογνωμίας του ΠΑΣΟΚ. Υιοθετώντας μια ρητορική καταγγελίας των μεταρρυθμίσεων, η ηγεσία μετατοπίζει το κόμμα προς τα αριστερά, σε μια προσπάθεια να προσεταιριστεί ψηφοφόρους της ριζοσπαστικής Αριστεράς, ανοίγοντας την κερκόπορτα για τη «συριζοποίησή του». Αναταραχή προκαλείται πλέον στο εσωτερικό του κόμματος καθώς η ρητορική του ταυτίζεται με τις παραδοσιακές θέσεις του πάλαι ποτέ «κραταιού» ΣΥΡΙΖΑ, διευκολύνοντας τις διεργασίες για μια άμορφη συγκόλληση των δυνάμεων της αντιπολίτευσης.
Η χαμένη ευκαιρία
Ο κίνδυνος να οδηγηθεί το ΠΑΣΟΚ σε τροχιά συνεργασίας ή ενσωμάτωσης υπό την επιρροή και τις μεθοδεύσεις του Αλέξη Τσίπρα και των δομών της ευρύτερης Κεντροαριστεράς δεν είναι πλέον σενάριο φαντασίας.
Αντί το ΠΑΣΟΚ να ηγηθεί του προοδευτικού εκσυγχρονισμού, μετατρέπεται σε συμπλήρωμα ενός μετώπου που ως μοναδική συγκολλητική ουσία έχει την τοξική (σκληρό ροκ) αντιπολιτευτική τακτική της δεκαετίας του ’70.
Η παράταξη που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου και επί ηγεσίας Κώστα Σημίτη απέκτησε ευρωπαϊκή ταυτότητα, υπό τον Νίκο Ανδρουλάκη χάνει την ευκαιρία που της δίνει σήμερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης με την ψήφιση των αναθεωρητέων άρθρων να σταθεί στη σωστή πλευρά της ιστορίας.
