Ψυχρολουσία προκάλεσε την περασμένη Δευτέρα η πολύ μικρή συμμετοχή στη δημοπρασία δέσμευσης ποσοτήτων αμερικανικού Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) και μάλιστα μόνο στην πρώτη –από τις τρεις– διαδρομή του Κάθετου Διαδρόμου (Vertical Corridor).
Το γεγονός που, σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους, αναδεικνύει τη συνθετότητα του εγχειρήματος πλαισιώθηκε τις επόμενες ημέρες από εξελίξεις που ανέδειξαν εκ νέου τη στρατηγική σημασία του έργου καθώς και τον κομβικό ρόλο της Ελλάδος σε αυτό.
Προχθές, στο περιθώριο της συνόδου του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στην Κροατία, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε με τον πρώην πρωθυπουργό της Βουλγαρίας και πρόεδρο του ΓΚΕΡΜΠ, Μπόικο Μπορίσοφ. Ο Κάθετος Διάδρομος βρέθηκε στο επίκεντρο, με τις δύο πλευρές να υπογραμμίζουν τη στρατηγική σημασία τόσο της διασύνδεσης των αγορών φυσικού αερίου μεταξύ των εμπλεκομένων μερών όσο και της συνδρομής του στην ενεργειακή ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής.
Ο κ. Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην προ ημερών υπογραφή της πρώτης συμφωνίας μεταφοράς LNG από την Ελλάδα στην Ουκρανία, που ουσιαστικά επισπεύδει την εμπορική ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου, καθώς αντί του 2030, το πρώτο φορτίο αμερικανικού LNG αναμένεται να φτάσει στην Ουκρανία εντός του προσεχούς Μαρτίου, έχοντας αφετηρία του τη Ρεβυθούσα (Route 1).
Ειδικότερα, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι το γεγονός μαρτυρά τη σημασία «αυτής της πολύ σημαντικής πρωτοβουλίας», που όπως είπε έχει γεωπολιτική και οικονομική πτυχή. «Στο μυαλό μου ο Κάθετος Διάδρομος», προσέθεσε, «δεν αφορά μόνο την ενέργεια. Αφορά και τους αυτοκινητόδρομους, αφορά και το εμπόριο, καθώς επίσης τις πλήρεις διασυνδέσεις μεταξύ της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας. Κι αυτό αυξάνει σημαντικά τη γεωπολιτική αξία των χωρών μας».
Ενεργειακά, ο Κάθετος είναι ένας διάδρομος που συνδέει Ελλάδα-Βουλγαρία-Ρουμανία-Μολδαβία-Ουκρανία και τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) τους, ήτοι: ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), ICGB AD (Ελλάδα-Βουλγαρία), Bulgartransgaz (Βουλγαρία), Transgaz (Ρουμανία), VestMoldTransgaz (Μολδαβία), GTSOU (Ουκρανία).
Πρόκειται για μια ενιαία αλυσίδα αγωγών και διασυνδέσεων φυσικού αερίου μεταξύ των χωρών και των διαχειριστών τους, με στόχο την απεξάρτηση της Νοτιοανατολικής Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο και την αντικατάστασή του με αμερικανικό LNG. Στην πρωτοβουλία αναμένεται να ενταχθούν επίσης η Σλοβακία (Eustream) και η Ουγγαρία (FGSZ).
H Ελλάδα έχει κεντρικό ρόλο σε δύο από τις οκτώ ενεργειακές λεωφόρους (Energy Highways) που καθόρισε η Κομισιόν τον περασμένο Δεκέμβριο: την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδος-Κύπρου (GSI) αλλά και την αντιστροφή ροής φυσικού αερίου στον Διαβαλκανικό Αγωγό (TBP), που σχετίζεται άμεσα με τον Κάθετο Διάδρομο.
Οπωσδήποτε, η σημασία της επιτυχίας του Κάθετου Διαδρόμου, στην οποία η Ελλάδα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο, υπερτονίστηκε και από τον αμερικανικό παράγοντα, ο οποίος, για προφανείς λόγους, ενδιαφέρεται για την ευόδωση της πρωτοβουλίας, στο Athens Energy Summit 2026, που έλαβε χώρα την περασμένη Πέμπτη στο Ζάππειο.
O Τζόσουα Βολτζ, ειδικός απεσταλμένος για την Παγκόσμια Ενεργειακή Ολοκλήρωση του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας, επανέλαβε την απόλυτη δέσμευση της κυβέρνησης των ΗΠΑ στην επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου, σημειώνοντας ότι αυτός «σήμερα λειτουργεί στις σταγόνες· στόχος μας είναι να περάσουμε στις ροές και τελικά στην πλημμύρα φυσικού αερίου».
Ο Κάθετος Διάδρομος, εξήγησε, μπορεί να υλοποιηθεί «μόνο αν οι διμερείς σχέσεις είναι ισχυρές», λέγοντας ότι απαιτείται «εμπορικός ρεαλισμός», ενώ επισήμανε ότι το δύσκολο σκέλος αφορά τη δέσμευση όλων των εταίρων. «Αν το έργο δεν είναι εμπορικά βιώσιμο, δεν θα είναι βιώσιμο με κανέναν τρόπο», τόνισε.
Κατά τον κ. Βολτζ, η χώρα μας βρίσκεται «στην καρδιά ενός από τους πιο κρίσιμους διαδρόμους για την επιτυχία αυτών των φιλόδοξων στόχων», δηλαδή την πλήρη εξάλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου και πετρελαίου, χαρακτηρίζοντας «εξαιρετικές» τις ελληνικές υποδομές. Λίγες ημέρες νωρίτερα, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε τον νέο κανονισμό που καθιστά νομικά δεσμευτική την πλήρη απεξάρτηση της Ένωσης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα (οι εισαγωγές ρωσικού LNG πρέπει να σταματήσουν οριστικά έως τις 31-12-2026 και οι εισαγωγές αερίου μέσω αγωγών έως 30-09-2027).
Στα τέλη Φεβρουαρίου, με πιθανότερη ημερομηνία την 24η, θα πραγματοποιηθεί στην Ουάσιγκτον συζήτηση με επίκεντρο τις διεθνείς ενεργειακές εξελίξεις και τον Κάθετο Διάδρομο. Σύμφωνα με πληροφορίες, το παρών αναμένεται να δώσει και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου.
Στο ίδιο συνέδριο, ο κ. Παπασταύρου χαρακτήρισε τον Κάθετο Διάδρομο ένα «πολυσύνθετο, απαιτητικό εγχείρημα χωρίς ιστορικό προηγούμενο, με στρατηγική σημασία για τη σταθερότητα στην περιοχή». Όπως τόνισε, «είναι απαιτητικό έργο και χρειάζεται επιμονή», ενώ ανέφερε ότι οι άνθρωποι της διοίκησης Τραμπ εκτιμούν πως η επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου «μπορεί να έχει πιο μεγάλη σημασία από ό,τι το ΝΑΤΟ».
Σημειώνεται ότι προ ημερών το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ενέκρινε τη δημιουργία και δεύτερου FSRU (Πλωτής Μονάδας Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης) στην περιοχή της Θράκης, το οποίο, όταν κατασκευαστεί, θα αυξήσει τη χωρητικότητα αποθήκευσης, την ικανότητα επαναεριοποίησης, καθώς και τη δυνατότητα πώλησης μεγαλύτερων ποσοτήτων LNG.
