Το σύνολο των μη κομματικών πολιτικών αναλυτών συμφωνούν εδώ και καιρό ότι ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σήμερα στην πιο κρίσιμη φάση της ιστορίας του.
Ένα κόμμα που κυβέρνησε τη χώρα για περίπου πέντε χρόνια μοιάζει πλέον πολιτικά εξαντλημένο, ιδεολογικά αποπροσανατολισμένο και οργανωτικά πλήρως διαλυμένο. Κορυφαίο στέλεχος της Κουμουνδούρου έλεγε προ ημερών ότι στις πίτες που κόβονται αυτήν την εποχή σε πολλές οργανώσεις, τα πρόσωπα μετρήθηκαν σε κάποιες από αυτές σε λιγότερα από είκοσι.
Οι αλλεπάλληλες εκλογικές ήττες, η απώλεια κοινωνικών ερεισμάτων και η αδυναμία παραγωγής πειστικού πολιτικού λόγου έχουν οδηγήσει το κόμμα σε μια κατάσταση που πολλοί περιγράφουν, χωρίς περιστροφές, ως «ημιθανή».
Μέσα σε αυτό το τοπίο αποσύνθεσης, οι εσωκομματικές συγκρούσεις δεν είναι απλώς αναμενόμενες, είναι αναπόφευκτες. Η διαμάχη ανάμεσα σε διαφορετικά πολιτικά σχέδια, στρατηγικές και αντιλήψεις για το μέλλον της παράταξης έχει πλέον προσωποποιηθεί.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο εκλεγμένος πρόεδρος Σωκράτης Φάμελλος και από την άλλη ο Παύλος Πολάκης, ο Κρητικός βουλευτής που εδώ και χρόνια ενσαρκώνει μια σκληρή, ριζοσπαστικοποιημένη και συγκρουσιακή πολιτική γραμμή, σε πλήρη αντίθεση με το αφήγημα του Φάμελλου και όχι μόνον.
Είναι γνωστό ότι ο Πολάκης δεν κρύβεται. Καραδοκεί πολιτικά στη γωνία, περιμένοντας την κατάλληλη στιγμή για να επιβάλει τη δική του ατζέντα και –κατά πολλούς– να «τελειώσει» τον Σωκράτη Φάμελλο ως κυρίαρχο πόλο επιρροής στο κόμμα.
Η πρόσφατη παρέμβασή του στην Πολιτική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν απλώς μια ακόμα τοποθέτηση, ήταν μια ευθεία πολιτική δήλωση πρόθεσης.
Η κατηγορηματική άρνησή του σε οποιαδήποτε συναίνεση για συνταγματική αναθεώρηση με την κυβέρνηση δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών.
«Δεν πρέπει να δοθεί καμία συναίνεση για συνταγματική αναθεώρηση στην κυβέρνηση. Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ δεν θα γίνει πλυντήριο για τις συνταγματικές αλλαγές που σχεδιάζονται», τόνισε με έμφαση.
Η φράση «πλυντήριο» φαίνεται ότι δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στοχεύει ευθέως σε όσους, εντός του κόμματος, θεωρούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να επιδείξει θεσμική υπευθυνότητα και διάθεση συνεννόησης, ακόμη και σε ζητήματα κορυφαίας θεσμικής σημασίας.
Η θέση Πολάκη εκφράζει ένα βαθύτερο πολιτικό ρεύμα εντός του ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή την άποψη ότι κάθε μορφή συναίνεσης ισοδυναμεί με πολιτική υποχώρηση, ότι η αντιπολίτευση πρέπει να είναι σκληρή, αδιάλλακτη και συγκρουσιακή, ακόμη κι αν αυτό οδηγεί σε περαιτέρω απομόνωση. Πρόκειται για μια λογική «όλα ή τίποτα», η οποία απευθύνεται κυρίως σε ένα απογοητευμένο, θυμωμένο ακροατήριο, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να συγκροτήσει πλειοψηφικό πολιτικό ρεύμα.
Παράλληλα, ο Παύλος Πολάκης δηλώνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι υπέρ των συνεργασιών των δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων, θέτοντας όμως έναν κρίσιμο όρο: το κόμμα να έχει διακριτό και αυτόνομο ρόλο στις επόμενες εκλογές.
Η θέση του αυτή, φαινομενικά ενωτική, στην ουσία της λειτουργεί ως προειδοποίηση. «Αν κάποιοι σκέφτονται ότι θα πάρουν τον ΣΥΡΙΖΑ και θα πάνε αλλού, να ξέρουν ότι αυτό δεν θα γίνει» υπογραμμίζει με κάθε ευκαιρία, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση.
Το μήνυμα αυτό δεν αφορά γενικώς και αορίστως τις πολιτικές συνεργασίες. Αφορά πρωτίστως τον Σωκράτη Φάμελλο και το σενάριο –που συζητείται όλο και πιο έντονα– μιας πιθανής πολιτικής σύγκλισης ή ακόμη και απορρόφησης του ΣΥΡΙΖΑ από το νέο πολιτικό εγχείρημα υπό τον Αλέξη Τσίπρα.
Για τον Παύλο Πολάκη ένα τέτοιο ενδεχόμενο συνιστά πολιτική αυτοκτονία: απώλεια ταυτότητας, διάλυση οργανωτικών δομών και μετατροπή του κόμματος σε απλό συμπλήρωμα ενός νέου προσωποπαγούς σχήματος.
Η σύγκρουση, επομένως, δεν είναι απλώς προσωπική. Είναι βαθιά πολιτική και κατ’ επέκταση στρατηγική.
Ο Σωκράτης Φάμελλος εκπροσωπεί την άποψη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, για να επιβιώσει, πρέπει να μετασχηματιστεί, να μετριάσει τις αιχμές του, να αναζητήσει συμμαχίες και να επανατοποθετηθεί στον χώρο της σύγχρονης ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς. Ο Παύλος Πολάκης, αντίθετα, πιστεύει ότι η σωτηρία του κόμματος περνά μέσα από τη ρήξη, την ιδεολογική καθαρότητα και τη σύγκρουση με το «σύστημα», ακόμη κι αν αυτό σημαίνει περαιτέρω εκλογική συρρίκνωση.
Σύμφωνα με τους πολιτικούς παρατηρητές, πάντως, τα ερωτήματα παραμένουν αμείλικτα: Μπορεί ένας πολιτικά ημιθανής ΣΥΡΙΖΑ να αντέξει έναν ακόμη εσωτερικό εμφύλιο; Ή μήπως η σύγκρουση Φάμελλου-Πολάκη θα αποτελέσει το τελικό στάδιο μιας παρατεταμένης αποσύνθεσης;
Σε κάθε περίπτωση, το κόμμα δείχνει να κινείται χωρίς πυξίδα, εγκλωβισμένο ανάμεσα σε αντικρουόμενες στρατηγικές και προσωπικές φιλοδοξίες.
Ο Πολάκης δεν κρύβει ότι διεκδικεί ρόλο. Δεν περιμένει απλώς την κατάρρευση· τη θεωρεί δεδομένη και προετοιμάζεται για την επόμενη μέρα. Αν αυτή η μέρα θα σηματοδοτήσει την οριστική διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ, μένει να φανεί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο χρόνος λιγοστεύει και οι αποφάσεις που θα ληφθούν το επόμενο διάστημα θα κρίνουν όχι μόνο πρόσωπα, αλλά την ίδια την ύπαρξη του κόμματος.
Σε έναν πολιτικό οργανισμό που μοιάζει να έχει χάσει τον λόγο ύπαρξής του, η σύγκρουση δεν είναι απλώς αναπόφευκτη, αλλά μάλλον είναι το τελευταίο του στοίχημα. Και όλα δείχνουν ότι ο Παύλος Πολάκης είναι αποφασισμένος να το τραβήξει μέχρι τέλους.
