Στο ενδεχόμενο οργανωμένων εκστρατειών παραπληροφόρησης και ξένης παρέμβασης γύρω από τις ταραχές στη Γαλλία στρέφουν την προσοχή τους οι ευρωπαϊκές Αρχές.
Εξετάζουν τον ρόλο φιλορωσικών δικτύων, λογαριασμών της άκρας δεξιάς και άλλων πιθανών φορέων επιρροής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές Αρχές διερευνούν κατά πόσο η διάδοση παραπλανητικών βίντεο και ψευδών ισχυρισμών στο διαδίκτυο συνέβαλε στην όξυνση του κλίματος γύρω από τα βίαια επεισόδια στη Γαλλία, αλλά και σε αντίστοιχες αναταραχές που καταγράφηκαν τις τελευταίες ημέρες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Σύμφωνα με αξιωματούχους ασφαλείας που επικαλούνται οι Financial Times, λογαριασμοί με ιστορικό σύνδεσης με εκστρατείες παραπληροφόρησης αναπαρήγαγαν σκηνές βίας, επιχειρώντας να ενισχύσουν την εικόνα γενικευμένου χάους. Στο επίκεντρο των ερευνών βρίσκονται κυρίως φιλορωσικά δίκτυα, ενώ ειδικοί εξετάζουν ενδείξεις πιθανής εμπλοκής και άλλων κρατικών παραγόντων, μεταξύ των οποίων το Ιράν και η Αλγερία.
Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών επισημαίνουν ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν προκύψει συγκεκριμένα στοιχεία που να αποδεικνύουν πως ξένοι παράγοντες οργάνωσαν ή υποκίνησαν άμεσα τις ταραχές. Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο επιχειρήσεις επιρροής εκμεταλλεύτηκαν την ήδη υπάρχουσα κοινωνική ένταση για να ενισχύσουν την πόλωση.
Βίντεο από τη Γεωργία παρουσιάστηκε ως εικόνα από τη Γαλλία
Χαρακτηριστική περίπτωση παραπληροφόρησης αποτελεί βίντεο που διακινήθηκε στο X και εμφάνιζε διαδηλωτές να εκτοξεύουν πυροτεχνήματα, παρουσιάζοντας το περιστατικό ως μέρος των ταραχών στη Γαλλία.
Σύμφωνα με τους Financial Times, το βίντεο είχε στην πραγματικότητα καταγραφεί το 2024, κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων στην Τιφλίδα της Γεωργίας. Παρά την παραπλανητική παρουσίασή του, συγκέντρωσε σχεδόν έξι εκατομμύρια προβολές.
Το περιστατικό αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο παλαιότερο ή άσχετο οπτικό υλικό μπορεί να επανακυκλοφορήσει με νέο πλαίσιο, δημιουργώντας ψευδείς εντυπώσεις για την έκταση και την ένταση των γεγονότων.
Ο ερευνητής του Sciences Po, Νταβίντ Κολόν, υποστηρίζει ότι φιλοκρεμλινικοί influencers, οι οποίοι συνδέονται με δίκτυα όπως η επιχείρηση Storm-1516, ενίσχυσαν τη διάδοση των γεγονότων και αναπαρήγαγαν ψευδή αφηγήματα. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο δίκτυο επιρροής Matryoshka.
Ο ίδιος, πάντως, διευκρίνισε ότι οι συγκεκριμένοι influencers δεν βρίσκονται στην αφετηρία των διαδηλώσεων ούτε έχει τεκμηριωθεί ότι καθόρισαν την εξέλιξή τους.
Έρευνες για πιθανή ρωσική εμπλοκή
Η γαλλική κυβέρνηση και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ζητήσει από τις αρμόδιες υπηρεσίες να εξετάσουν εάν υπήρξε πιο ενεργός ρόλος Ρώσων παραγόντων στην υποδαύλιση της βίας στο Παρίσι και σε άλλες μεγάλες πόλεις.
Ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος των υπηρεσιών πληροφοριών ανέφερε, ωστόσο, ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν συγκεκριμένες αποδείξεις για οργανωμένες προβοκάτσιες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι σχετικές επιχειρήσεις φαίνεται να ακολουθούν κυρίως τα γεγονότα, αξιοποιώντας το διαδίκτυο για να ενισχύσουν την απήχησή τους.
Οι έρευνες παραμένουν σε πρώιμο στάδιο, γεγονός που δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για το μέγεθος ή την πραγματική επίδραση της ξένης παρέμβασης.
Στο επίκεντρο X, TikTok και YouTube
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη συζητήσει με τις γαλλικές Αρχές τη συνεργασία με τις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, καθώς ρατσιστικά και βίαια μηνύματα διαδόθηκαν ευρέως στο διαδίκτυο.
Στην Ιταλία, όπου καταγράφηκαν επίσης βίαιες διαδηλώσεις, ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο έκανε λόγο για έναν «υβριδικό πόλεμο» που διεξάγεται μέσω εργαλείων όπως το TikTok, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το YouTube.
Στο Βέλγιο, οι Αρχές εξετάζουν επίσης τον ρόλο του TikTok, ενώ έχουν ζητηθεί μέτρα από διαδικτυακές πλατφόρμες αγορών, όπως η Amazon και η Vinted, για τον αποκλεισμό προϊόντων που υπάρχουν ενδείξεις ότι προέρχονται από λεηλασίες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προειδοποιήσει ότι οι πλατφόρμες οφείλουν να αποτρέπουν την καταχρηστική αξιοποίηση των αλγορίθμων τους για την ενίσχυση της βίας και της παραπληροφόρησης. Εάν διαπιστωθεί συστημικός κίνδυνος και ανεπαρκής συνεργασία, οι Βρυξέλλες αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης.
Εξετάζονται και άλλοι παράγοντες επιρροής
Οι έρευνες δεν περιορίζονται στη Ρωσία. Ο Νταβίντ Κολόν έχει αναφερθεί και σε ενδείξεις επιχειρήσεων επιρροής που ενδέχεται να συνδέονται με το Ιράν και την Αλγερία.
Μεταξύ των προσώπων που έχουν βρεθεί στο επίκεντρο σχετικών αναφορών είναι ο Γαλλοϊρανός influencer Σαχίν Χαζαμί, ο οποίος δημοσίευσε βίντεο από τις διαδηλώσεις, ένα από τα οποία συγκέντρωσε τέσσερα εκατομμύρια προβολές στο X.
Ο ίδιος αρνείται ότι ενεργεί ως πράκτορας ξένης χώρας και υποστηρίζει ότι οι κατηγορίες εναντίον του συνδέονται με την πολιτική του στάση υπέρ των Παλαιστινίων. Συνεπώς, οι σχετικές αναφορές δεν συνιστούν από μόνες τους απόδειξη ξένης καθοδήγησης.
Η κοινωνική οργή δεν εξηγείται μόνο από ξένες παρεμβάσεις
Παρά τις ανησυχίες για οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν να μην αποδοθούν όλες οι ταραχές σε εξωτερικούς παράγοντες.
Η εγχώρια πολιτική ριζοσπαστικοποίηση, η κοινωνική δυσαρέσκεια και η οργή απέναντι στους θεσμούς παραμένουν βασικές παράμετροι για την κατανόηση των γεγονότων. Ξένοι παράγοντες ενδέχεται να επιχειρούν να αξιοποιήσουν αυτές τις εντάσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τις δημιούργησαν.
Παράλληλα, οι Αρχές επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με τις διαδικτυακές πλατφόρμες για τον εντοπισμό όσων συμμετείχαν σε βίαια επεισόδια ή λεηλασίες και για την αντιμετώπιση περιεχομένου που ενδέχεται να υποκινεί περαιτέρω βία.
Το κρίσιμο ζητούμενο για την Ευρώπη είναι πλέον διπλό: να αντιμετωπίσει τα πραγματικά αίτια της κοινωνικής αναταραχής και, ταυτόχρονα, να αποτρέψει τη μετατροπή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε εργαλεία μαζικής παραπληροφόρησης και πολιτικής αποσταθεροποίησης.
