Η επίσημη σύσταση Ομάδας Εργασίας για τη διαμόρφωση Κώδικα Δεοντολογίας και καλών πρακτικών στον δημόσιο λόγο σχετικά με τον καρκίνο είναι μια είδηση που με χαροποιεί ιδιαίτερα.
Δεν είναι άλλη μία επιτροπή. Είναι μια διεκδίκηση που ξεκινήσαμε μέσα από το WinCancer το καλοκαίρι του 2025 αρχίζει να αποκτά συγκεκριμένη θεσμική μορφή.
Από τον Μάιο του 2025, όταν απευθυνθήκαμε επίσημα στην ΕΣΗΕΑ ζητώντας να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο τα μέσα ενημέρωσης μιλούν για τον καρκίνο, μέχρι τη συνδιοργάνωση της εκδήλωσης «Η δύναμη των λέξεων – Μιλώντας με σεβασμό για τον καρκίνο» με την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ), επιμείναμε σε κάτι που πολλοί εξακολουθούν να θεωρούν λεπτομέρεια.
Οι λέξεις δεν περιγράφουν απλώς την πραγματικότητα. Διαμορφώνουν και τον τρόπο που την αντιλαμβανόμαστε.
Για δεκαετίες ο καρκίνος παρουσιάζεται ως «επάρατη νόσος». Μια λέξη που κυριολεκτικά σημαίνει «καταραμένη». Μια λέξη που συνδέει την ασθένεια με το αναπόφευκτο, τον φόβο και τον θάνατο.
Μόνο που ο καρκίνος δεν είναι κατάρα. Είναι μια ασθένεια με πολλές διαφορετικές μορφές, για την οποία η επιστήμη έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία.
Η διαρκής αναπαραγωγή φοβικών χαρακτηρισμών δεν είναι αθώα. Συντηρεί στερεότυπα, ενισχύει τον κοινωνικό στιγματισμό και μποΕΠΙΣρεί να οδηγήσει τους ανθρώπους που νοσούν στην απομόνωση. Ακόμη χειρότερα, ο φόβος που καλλιεργείται γύρω από τη λέξη «καρκίνος» μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι στις προληπτικές εξετάσεις και την έγκαιρη διάγνωση.
Πώς να ενθαρρύνουμε έναν άνθρωπο να εξεταστεί, όταν έχουμε μάθει να του παρουσιάζουμε τη διάγνωση σαν καταδίκη;
Αντίστοιχα, όταν λέμε ότι κάποιος «έχασε τη μάχη με τον καρκίνο», του αποδίδουμε μια ήττα που δεν του ανήκει. Σαν να μπορούσε η δύναμη, η αισιοδοξία ή η θέλησή του να καθορίσει από μόνη της την εξέλιξη της ασθένειας.
Κανένας άνθρωπος δεν χάνει επειδή πεθαίνει από καρκίνο. Και κανένας δεν ευθύνεται επειδή η θεραπεία του δεν είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Ακόμη και ο χαρακτηρισμός «ήρωας», που χρησιμοποιείται με τις καλύτερες προθέσεις, μπορεί να γίνει βάρος. Γιατί ο άνθρωπος που νοσεί δεν έχει υποχρέωση να είναι διαρκώς γενναίος. Έχει δικαίωμα να φοβάται, να θυμώνει, να κουράζεται, να μην αντέχει.
Αν ο ίδιος επιλέγει να αποκαλεί τον εαυτό του μαχητή, είναι δικαίωμά του. Δεν χρειάζεται όμως να του επιβάλλουμε εμείς έναν ρόλο που δεν επέλεξε.
Η αλλαγή της γλώσσας δεν σημαίνει λογοκρισία ούτε προσπάθεια να επιβάλουμε σε όλους συγκεκριμένες εκφράσεις. Σημαίνει να αναγνωρίσουμε ότι ο δημόσιος λόγος, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από τα μέσα ενημέρωσης, έχει κοινωνικές συνέπειες και απαιτεί γνώση, ευθύνη και σεβασμό.
Γι’ αυτό θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική τη συνεργασία που αναπτύχθηκε με την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου, τον πρόεδρό της Γιώργο Καπετανάκη, τους δημοσιογραφικούς φορείς και την ακαδημαϊκή κοινότητα.
Οφείλουμε επίσης να αναγνωρίσουμε τη θετική ανταπόκριση της Πολιτείας, ιδιαίτερα του Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ Παύλου Μαρινάκη και του Γενικού Γραμματέα Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρη Κιρμικίρογλου, που συνέβαλαν ώστε αυτή η συζήτηση να προχωρήσει σε θεσμικό επίπεδο.
Η σύσταση της Ομάδας Εργασίας, βέβαια, δεν είναι το τέλος της προσπάθειας. Είναι η αρχή. Το ουσιαστικό αποτέλεσμα θα κριθεί από το περιεχόμενο του Κώδικα, την εκπαίδευση των επαγγελματιών της ενημέρωσης και, κυρίως, από την εφαρμογή του στην καθημερινότητα.
Για εμάς στο WinCancer, η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει ιδιαίτερη αξία. Γιατί πίσω από κάθε λέξη βρίσκονται άνθρωποι. Ασθενείς, οικογένειες, φροντιστές. Άνθρωποι που δεν χρειάζονται άλλον φόβο, άλλες ταμπέλες ή την υποχρέωση να αποδεικνύουν καθημερινά πόσο δυνατοί είναι.
Χρειάζονται σωστή ενημέρωση, πρόσβαση στην πρόληψη, ουσιαστική υποστήριξη και σεβασμό στην αξιοπρέπειά τους.
Ο καρκίνος πρέπει να λέγεται με το όνομά του. Χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς μοιρολατρία και χωρίς να καθορίζει ολόκληρη την ταυτότητα του ανθρώπου που νοσεί.
Γιατί μπορεί οι λέξεις να μην αλλάζουν από μόνες τους την πορεία μιας ασθένειας, αλλά μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει εκείνους που τη ζουν.
Και αυτός είναι ένας πολύ ουσιαστικός λόγος για να τις αλλάξουμε.
Πίστη Κρυσταλλίδου
Πρόεδρος ΑΜΚΕ WinCancer
