Οι Βρυξέλλες προειδοποιούν έξι υποψήφιες χώρες για πάγωμα χρηματοδότησης αν δεν προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις κράτους δικαίου έως το τέλος Ιουνίου.
Σε κρίσιμη καμπή εισέρχεται η ευρωπαϊκή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση αυστηροποιεί αισθητά τη στάση της απέναντι στις χώρες που βρίσκονται σε καθεστώς υποψηφιότητας. Με φόντο τις επίμονες αδυναμίες σε ζητήματα κράτους δικαίου, δικαστικής ανεξαρτησίας και δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, οι Βρυξέλλες διαμηνύουν ότι η οικονομική στήριξη δεν θα είναι πλέον ανεξάρτητη από την πρόοδο των θεσμικών αλλαγών. Η προειδοποίηση για πιθανή απώλεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ λειτουργεί ως σαφές μήνυμα ότι η διεύρυνση της ΕΕ περνά πλέον μέσα από αυστηρή αξιολόγηση και απτά αποτελέσματα, ενώ οι επόμενοι μήνες θεωρούνται καθοριστικοί για την πορεία ολόκληρης της περιοχής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποιεί έξι υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων ότι κινδυνεύουν να χάσουν έως και 700 εκατ. ευρώ σε χρηματοδότηση, εάν δεν προχωρήσουν στις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις έως το τέλος Ιουνίου, σύμφωνα με πηγή με γνώση του θέματος.
Οι ανησυχίες
Στη συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η αρμόδια για τη διεύρυνση, επίτροπος Μάρτα Κος, αναμένεται να παρουσιάσει τις ελλείψεις της Αλβανίας, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, του Κοσόβου, του Μαυροβουνίου, της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας, ανέφερε η ίδια πηγή.
Τα 700 εκατ. ευρώ αποτελούν μέρος ενός συνολικού πακέτου 6 δισ. ευρώ που η ΕΕ έχει δεσμεύσει για τις έξι χώρες στο πλαίσιο του Μηχανισμού Μεταρρύθμισης και Ανάπτυξης από το 2024, εκ των οποίων 2 δισ. είναι επιχορηγήσεις και 4 δισ. δάνεια, με ορίζοντα υλοποίησης έως το 2027 και υπό την προϋπόθεση τήρησης συγκεκριμένων μεταρρυθμιστικών στόχων. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες έχουν εκφράσει δημόσια ανησυχίες για ζητήματα κράτους δικαίου και δημοκρατικής οπισθοδρόμησης σε αρκετές από τις υποψήφιες χώρες, γεγονός που ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τη μελλοντική χρηματοδότηση.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Σερβίας, της μεγαλύτερης πρώην γιουγκοσλαβικής χώρας, η οποία είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ από το 2012. Η ενταξιακή της πορεία έχει ουσιαστικά παγώσει από το 2022, λόγω της άρνησής της να ευθυγραμμιστεί με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας για την εισβολή στην Ουκρανία, καθώς και της αποτυχίας εξομάλυνσης των σχέσεών της με το Κόσοβο, που αποσχίστηκε το 2008.
Στο επίκεντρο η Σερβία
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η Κος αναμένεται να ενημερώσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναστείλει τις αποφάσεις για εκταμιεύσεις προς τη Σερβία, εξαιτίας ανησυχιών για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις που υιοθετήθηκαν από το κοινοβούλιο της χώρας τον Ιανουάριο, εν αναμονή της γνωμοδότησης της Επιτροπής της Βενετίας.
Το συμβουλευτικό όργανο για το συνταγματικό δίκαιο αναμένεται να αποστείλει την έκθεσή του έως τα τέλη Απριλίου. Η Σερβία έχει προθεσμία έως την Τρίτη να απαντήσει στα προκαταρκτικά ευρήματα που έλαβε την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με την πρόεδρο της Βουλής, Άνα Μπρνάμπιτς. Το Βελιγράδι βρίσκεται σε επικοινωνία με την Επιτροπή και θα κινηθεί άμεσα για να αντιμετωπίσει τυχόν ανησυχίες και να αποτρέψει αρνητική αξιολόγηση, δήλωσε τη Δευτέρα.
Οι μεταρρυθμίσεις αυτές έχουν καταγγελθεί από κόμματα της αντιπολίτευσης ως προσπάθεια περιορισμού της ανεξαρτησίας δικαστών και εισαγγελέων, των οποίων οι αποφάσεις κατά τη διάρκεια των μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων πέρυσι δεν ευθυγραμμίζονταν με τις επιδιώξεις του κυβερνώντος Προοδευτικού Κόμματος και του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Οι κινήσεις Βούτσιτς
Ο Βούτσιτς υπερασπίστηκε τις αλλαγές ως μέτρο αντιμετώπισης της αναποτελεσματικότητας του δικαστικού συστήματος, καθώς και της υποτιθέμενης κατάχρησης της ανεξαρτησίας από ορισμένους εισαγγελείς και δικαστές που, όπως υποστήριξε, «λειτουργούσαν για λογαριασμό άλλων χωρών».
Παράλληλα, επέκρινε τους βουλευτές για την ψήφιση πέντε νόμων που αφορούν τη δικαιοσύνη χωρίς ευρεία δημόσια διαβούλευση, επαναλαμβάνοντας ωστόσο τη δέσμευσή του για την ευρωπαϊκή πορεία της Σερβίας και στηρίζοντας τη σύσταση ειδικής ομάδας για την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με προηγούμενο δημοσίευμα του Politico, η Σερβία ενδέχεται να χάσει έως και 1,5 δισ. ευρώ από την ΕΕ λόγω ανησυχιών για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών μεταρρυθμίσεων.
