Η στήριξη που απολαμβάνει ο Α. Τσίπρας από συγκεκριμένους κύκλους και ομίλους μέσων ενημέρωσης δεν είναι κρυφή.
Το αφήγημα της επιστροφής
Όταν ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίστηκε ξανά στο προσκήνιο με νέο κόμμα, το αφήγημα που επέλεξε να προβάλει ήταν σχεδόν σαφές και παρέπεμπε στο παλιό κλασικό δόγμα «ο απλός, τίμιος εκπρόσωπος του λαού και οι διεφθαρμένες ελίτ». Κοντολογίς, ο «έντιμος» απέναντι στον «διεφθαρμένο» πρωθυπουργό.
Είναι ένα αφήγημα βολικό, γιατί μετατοπίζει τη συζήτηση από το τι ακριβώς σημαίνει η επιστροφή του και το ποιον, εν τέλει, ωφελεί. Η δημόσια διάγνωση δεν άργησε: η στήριξη —σε βαθμό υπερβολής άλλων ακραίων εποχών— που απολαμβάνει ο Α. Τσίπρας από συγκεκριμένους κύκλους και ομίλους μέσων ενημέρωσης δεν είναι κρυφή.
Το αντίθετο· προβάλλεται με ιδιαίτερη στρατηγική και αφηγηματική επανάληψη που ενισχύει στο έπακρο τον βασικό σκοπό: το αντιμητσοτακικό μέτωπο να βρεθεί σε ρόλο ρυθμιστή, ανεξάρτητα από το κόστος και τις συνέπειες για την ελληνική οικονομία, το θεσμικό-δημοκρατικό πλαίσιο λειτουργίας και την κοινωνική συνοχή.
Ήταν Οκτώβριος του 2015 όταν η γαλλική «Le Monde» είχε κυκλοφορήσει με τίτλο «Ο Τσίπρας είναι ένας Μακιαβέλι», επικαλούμενη το σχόλιο Γάλλου διπλωμάτη μετά από συνάντηση που είχε μαζί του. Τώρα, έντεκα χρόνια μετά, το ατυχές rebranding οδηγεί μέρα με την ημέρα στη βεβαιότητα ότι ο πρώην πρωθυπουργός έχει εξασφαλίσει τη στήριξη μιας ευρείας κλίμακας οικονομικών και επιχειρηματικών συμφερόντων, τα οποία, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, δεν είδαν τις απαιτήσεις τους να ικανοποιούνται από τις κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας, παρά τις πιέσεις, εμφανείς αλλά και παρασκηνιακές.
Περί… «τρίτης λύσης»
Η πιο ενδιαφέρουσα ανάγνωση της επιστροφής Τσίπρα δεν αφορά τον ίδιο, αλλά τους γύρω του και, συγκεκριμένα, εκδοτικά συγκροτήματα που παλαιότερα στήριζαν την κυβέρνηση και τώρα ασκούν εναντίον της δριμεία κριτική.
Η μεταστροφή αυτή, όπως ήταν φυσικό, εξηγεί γιατί μια πολιτική επιστροφή με τα χαρακτηριστικά αυτής του Α. Τσίπρα, η οποία πριν από μερικά χρόνια θα έμοιαζε με… μεταφυσικό φαινόμενο, απέκτησε ξαφνικά χώρο και χρόνο επικοινωνιακής προβολής, καταφανώς δυσανάλογης με την πολιτική ουσία που πρεσβεύει.
Για τα οικονομικά συμφέροντα κρίνεται προτιμότερος ένας εναλλακτικός πόλος εξουσίας που θα τους δίνει διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στην κυβέρνηση. Καθώς το «χαρτί» Νίκος Ανδρουλάκης αποδείχτηκε… αδύναμο, το «χαρτί» Αλέξης Τσίπρας ήταν η επόμενη λύση ανάγκης, με τη διαφορά ότι είναι έσχατη λύση.
Μία ανάγνωση των εξελίξεων και των προθέσεων λέει ότι η προβολή του Τσίπρα επελέγη ως μέσο πίεσης προς το ΠΑΣΟΚ, ώστε να αναγκαστεί να σκληρύνει στάση και να ανεβάσει στροφές, μακριά από τις εμμονικά επαναλαμβανόμενες ανούσιες πομφόλυγες του Ανδρουλάκη.
Το αποτέλεσμα είναι μια παράξενη διμέτωπη αντιπαράθεση: Τσίπρας και Ανδρουλάκης μοιάζουν αντίπαλοι, αλλά και οι δύο εξυπηρετούν, με διαφορετικό τρόπο, τα ίδια εξωθεσμικά κέντρα. Το ερώτημα αν ο Τσίπρας είναι «διαπλεκόμενος» δεν είναι καινούργιο· απλώς παλαιότερα φάνταζε εκτός πραγματικότητας, στα πρώτα, φαινομενικά αμόλυντα χρόνια του ΣΥΡΙΖΑ.
Έντεκα χρόνια μετά, ο κατάλογος των ανοιχτών εκκρεμοτήτων είναι μακρύς: η σκευωρία Novartis, η υπόθεση της Τράπεζας Αττικής, το φιάσκο των τηλεοπτικών αδειών, οι Ποινικοί Κώδικες που ψηφίστηκαν βιαστικά από την κλειστή για τις εκλογές Βουλή το 2019 —κατηγορία που στήνει γέφυρες με διαπλεκόμενους μεγαλοεπιχειρηματίες και όχι μόνο.
Καμία από αυτές τις καταγγελίες δεν έχει λάβει νομική απάντηση από την πλευρά Τσίπρα, ούτε τότε που διατυπώθηκαν ούτε τώρα που τα ερωτήματα επαναλαμβάνονται. Και, φυσικά, θα πρέπει να είναι κανείς πολιτικά αφελής για να λάβει σοβαρά υπόψη την απάντηση που έδωσε ο ίδιος ο Α. Τσίπρας σχετικά με το πού θα καταφέρει να βρει τα χρήματα για την υλοποίηση όσων υπόσχεται, ποτίζοντας με ιδιαίτερη έμφαση το γνωστό «λεφτόδεντρο».
Οι παλινωδίες και οι ασάφειες τύπου «από την εντιμότητά μας θα βρούμε τα χρήματα» δεν συνιστούν οικονομικό πρόγραμμα. Ιδίως τώρα που ο Α. Τσίπρας ετοιμάζεται για ανακοινώσεις στη ΔΕΘ. Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν ο Τσίπρας πιστεύει αυτά που λέει για την εντιμότητα. Είναι αν όσοι τον στηρίζουν αυτή τη στιγμή το κάνουν επειδή πιστεύουν σε αυτόν ή επειδή τους εξυπηρετεί ως εργαλείο πίεσης.
Ορισμένες πληροφορίες από ανθρώπους της αγοράς αναφέρουν ότι ήδη στο μέτωπο των επιχειρηματικών συμφερόντων που στηρίζουν τον Α. Τσίπρα δημιουργήθηκε η πρώτη και μάλλον σημαντική ρωγμή μεταξύ του ίδιου και ενός από τους μεγαλύτερους και παλαιότερους επιχειρηματικούς ομίλους.
Αν πράγματι συνέβη αυτό, δεν θα πρόκειται για τίποτα περισσότερο ή τίποτα λιγότερο από την επιβεβαίωση του κανόνα ότι οι σχέσεις πολιτικών με επιχειρηματικά συμφέροντα μοιάζουν με καρέκλα που τρίζει. Όλοι ξέρουν ότι θα σπάσει, αλλά κανείς δεν μπορεί να ξέρει το πότε…
