Το μακρύ χρονικό των γυναικοκτονιών στη χώρα μας και η συζήτηση για τον Ποινικό Κώδικα.
Στη Ροδόπη, ένας 53χρονος μαχαίρωσε τη σύζυγό του το μεσημέρι της περασμένης Τετάρτης και μετά ήπιε πετρέλαιο, σαν να ήθελε να τιμωρήσει και τον εαυτό του για μια πράξη που, ουσιαστικά, ήξερε από καιρό πως δεν θα την εμπόδιζε κανείς. Είχαν περάσει τέσσερα χρόνια από την προηγούμενη σύλληψή του για απειλή εναντίον της.
Δύο μέρες πριν, στη Νέα Σμύρνη, ένας 48χρονος έστησε καρτέρι στην πρώην σύντροφό του, την ανάγκασε να γονατίσει και την εκτέλεσε με μία σφαίρα στο κεφάλι.Και αμέσως μετά αυτοκτόνησε με το ίδιο όπλο. Ανάμεσα στις δύο δολοφονίες μεσολάβησαν λιγότερες από σαράντα οκτώ ώρες. Ηταν η ένατη και η δέκατη γυναικοκτονία της χρονιάς.
Η Ελλάδα του 2026 μετράει σχεδόν δύο δολοφονίες γυναικών τον μήνα, και το πολιτικό-νομικό μας σύστημα εξακολουθεί να συζητά αν ο όρος «γυναικοκτονία» αξίζει μια θέση στον Ποινικό Κώδικα.
Οι αριθμοί της αδράνειας
Από μόνοι τους οι αριθμοί αφηγούνται μια ιστορία συνολικής, όχι μόνο πολιτικής, αδράνειας. Από τέσσερις γυναικοκτονίες το 2020, η χώρα έφτασε τις δεκαεννιά το 2025 – αύξηση 375% σε μια πενταετία. Οι καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας εκτινάχθηκαν κατά 437% την ίδια περίοδο.
Κάθε φορά που δημοσιεύεται ένας τέτοιος αριθμός, ακολουθεί το ίδιο τελετουργικό: δηλώσεις συμπαράστασης, ανακοινώσεις κομμάτων της αντιπολίτευσης που ως επί το πλείστον προσπαθούν να εκμεταλλευτούν πολιτικά το θέμα χωρίς να αναφέρονται στο τι έκαναν τα ίδια όταν κυβέρνησαν, κάποια δελτία Τύπου διαφόρων φορέων που καταγγέλλουν γενικώς. Και μετά σιωπή, μέχρι την επόμενη δολοφονία και την επόμενη κηδεία.
Η νομική συζήτηση
Η νομική κοινότητα παραμένει διχασμένη, αλλά όχι με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς. Δεν αμφισβητείται τόσο η ύπαρξη του προβλήματος όσο η αρχιτεκτονική της λύσης.
Καθηγητές Ποινικού Δικαίου προειδοποιούν ότι ένα αυτοτελές έγκλημα γυναικοκτονίας θα συγκρουστεί με τις συνταγματικές αρχές της καθολικότητας του νόμου και της ισότητας ενώπιον αυτού. Αλλοι νομικοί προτείνουν πιο λεπτές παρεμβάσεις: μια επιβαρυντική περίσταση στο άρθρο 299, ή τη ρητή συνεκτίμηση του φύλου του θύματος κατά την επιμέτρηση της ποινής.
Το σημείο όμως που ξεπερνά κάθε νομική λεπτομέρεια είναι πολιτικό: όταν η Ελλάδα ενσωμάτωσε πρόσφατα την ευρωπαϊκή οδηγία για τη βία κατά των γυναικών μέσω του ν. 5172/2025, επέλεξε να μη συμπεριλάβει την ποινική τυποποίηση της γυναικοκτονίας – παρότι η ίδια η οδηγία την κατατάσσει ρητά ανάμεσα στα εγκλήματα έμφυλης βίας. Ηταν μια ευκαιρία που το ελληνικό κράτος είχε μπροστά του, έτοιμη, νομοθετημένη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά την προσπέρασε.
Τα επιχειρήματα κατά της τυποποίησης
Ενα από τα επιχειρήματα της μη υιοθέτησης του όρου «γυναικοκτονία» είναι ότι σύμφωνα με τον ελληνικό Ποινικό Κώδικα (άρθρο 299), η ανθρωποκτονία από πρόθεση τιμωρείται ήδη με τη μεγαλύτερη δυνατή ποινή, που είναι τα ισόβια. Συνεπώς, υποστηρίζεται ότι η θέσπιση ενός νέου ιδιώνυμου αδικήματος δεν θα προσέφερε μεγαλύτερη ποινική αυστηρότητα, αφού η ποινή δεν μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω.
Προβάλλεται, επίσης, το επιχείρημα ότι η ποινική προστασία της ανθρώπινης ζωής πρέπει να είναι καθολική και ουδέτερη ως προς το φύλο, την ηλικία ή άλλα χαρακτηριστικά. Η θέσπιση ενός ξεχωριστού αδικήματος βάσει του φύλου του θύματος ενδέχεται, σύμφωνα με ορισμένους συνταγματολόγους, να προσέκρουε στην αρχή της ισότητας των πολιτών απέναντι στον νόμο.
Επί της ουσίας, η επίσημη θέση της πολιτείας είναι ότι ο όρος «γυναικοκτονία» είναι κοινωνιολογικός και πολιτικός, εξαιρετικά χρήσιμος για την ανάδειξη του προβλήματος στην κοινωνία, αλλά δεν συντρέχει λόγος να μεταφραστεί σε ξεχωριστό ποινικό άρθρο.
Προς υποστήριξη αυτής της άποψης χρησιμοποιείται και το επιχείρημα ότι το Ποινικό Δίκαιο πρέπει να παραμείνει λιτό και λειτουργικό, ενώ η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί πρόληψη, εκπαίδευση, αστυνομική απόκριση και δομές υποστήριξης, και όχι νομοθετικούς συμβολισμούς.
Η αντίθετη άποψη
Η αντίθετη άποψη, υπέρ δηλαδή της νομικής αναγνώρισης, ισχυρίζεται, μεταξύ άλλων, και τα ακόλουθα: Οργανώσεις δικαιωμάτων, γυναικείες συλλογικότητες και μερίδα νομικών επιμένουν ότι η ονοματοδοσία του εγκλήματος στον νόμο είναι απαραίτητη, διότι κάνει εμφανή και διακριτή την έμφυλη διάσταση των δολοφονιών, υποχρεώνει το κράτος να συλλέγει εξειδικευμένα στατιστικά στοιχεία για τις γυναικοκτονίες και ευθυγραμμίζει την Ελλάδα με τις διεθνείς τάσεις αλλά και τις συστάσεις διεθνών οργανισμών.
Στο μεταξύ, το κράτος έχει επενδύσει αλλού: Στη γραμμή SOS 15900 που έχει δεχθεί περισσότερες από 2.000 κλήσεις μέσα σε πέντε μήνες. Στους ειδικούς ξενώνες φιλοξενίας οι οποίοι είναι γεμάτοι γυναίκες και παιδιά. Στη χρήση του Panic Button.
Το τελευταίο έχει εγκατασταθεί περισσότερες από 5.000 φορές και έχει χρησιμοποιηθεί σε περίπου 600, έχοντας οδηγήσει σε αστυνομικές επεμβάσεις ή και συλλήψεις.
