Υπήρξε μια εποχή που ο Αλέξης Τσίπρας δεν χρειαζόταν να πείσει κανέναν για τίποτα. Έφτανε να εμφανιστεί.
Το 2015, το όνομά του λειτουργούσε σαν σύνθημα από μόνο του. Δεν χρειαζόταν επιχείρημα, αρκούσε η παρουσία του. Σήμερα, με τις δημοσκοπήσεις να τον δείχνουν γύρω στο 16%, το ίδιο όνομα λειτουργεί περισσότερο ως υπενθύμιση ενός αρνητικού και επώδυνου παρελθόντος αποτυχιών και πολιτικής εξαπάτησης παρά ως υπόσχεση.
Δεν είναι απλώς η πτώση των ποσοστών. Είναι κάτι πιο βαθύ και πιο δύσκολο να αναστραφεί: η απώλεια της γοητείας. Τα ποσοστά ανεβοκατεβαίνουν με την οικονομία, με τα σκάνδαλα, με τον καιρό της πολιτικής επικαιρότητας. Η γοητεία όμως είναι κάτι πιο σπάνιο και όταν φεύγει, δεν επιστρέφει με μια καλή δημοσκόπηση ή με μια δυνατή ομιλία στη Βουλή.
Ρήξη που έμοιαζε αυθεντική
Το 2016 –και πιο πριν, στα χρόνια της ανόδου– ο Τσίπρας ήταν το πρόσωπο μιας ρήξης που έμοιαζε αυθεντική. Δεν πουλούσε απλώς πολιτική πρόταση, πουλούσε την αίσθηση ότι κάτι καινούργιο ερχόταν, ότι το παλιό σύστημα είχε επιτέλους βρει τον αντίπαλό του.
Αυτή η αίσθηση συγκινούσε και κινητοποιούσε ανθρώπους που δεν είχαν ξαναψηφίσει ή είχαν σταματήσει να πιστεύουν ότι η ψήφος τους σήμαινε κάτι. Σήμερα ο ίδιος άνθρωπος στέκεται μπροστά σε ένα κοινό που έχει δει ήδη την ταινία. Ξέρει πώς τελειώνει.
Ξέρει τι ακολουθεί τις μεγάλες υποσχέσεις, ξέρει πώς μοιάζει η διαχείριση όταν η ρήξη μετατρέπεται σε διακυβέρνηση και η διακυβέρνηση σε συμβιβασμό. Δεν υπάρχει έκπληξη πια και χωρίς έκπληξη δεν υπάρχει γοητεία. Υπάρχει μόνο επανάληψη την οποία όλο και λιγότεροι εμφανίζονται διατεθειμένοι να δουν να συμβαίνει.
Το 16% στις δημοσκοπήσεις δεν είναι ένα νούμερο που φωνάζει «απόρριψη». Είναι ένα νούμερο που ψιθυρίζει «αδιαφορία», κάτι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί πολιτικά. Η απόρριψη τουλάχιστον προϋποθέτει ενασχόληση, η αδιαφορία σημαίνει ότι ο κόσμος έχει προχωρήσει παρακάτω, χωρίς καν να μπει στον κόπο να θυμώσει.
Και αυτό είναι το χειρότερο σενάριο για έναν πολιτικό που έχτισε την καριέρα του πάνω στη δυνατότητα να προκαλεί πάθος, είτε υπέρ είτε κατά. Ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο δεν είναι καν το ίδιο το ποσοστό, αλλά το πώς αντιδρά ο ίδιος σε αυτό.
Η επανάληψη ενός ρόλου
Η επιμονή σε χειρονομίες και ρητορικά σχήματα που κάποτε λειτουργούσαν –η επίκληση της «ρήξης», η αναφορά στο «τότε» ως σημείο αναφοράς– μοιάζει όλο και περισσότερο με προσπάθεια να ξαναφορέσει ένα κοστούμι ενώ η μόδα έχει αλλάξει.
Η γοητεία, εξάλλου, δεν είναι κάτι που κατέχει κανείς μόνιμα, είναι σχέση που πρέπει να επιβεβαιώνεται, όχι ιδιότητα. Εξαρτάται από το ποιος κοιτάζει και πότε και τι έχει ήδη δει.
Το κοινό του 2015 ήταν κοινό που έψαχνε μια διέξοδο και βρήκε στον Αλέξη Τσίπρα έναν λόγο να ελπίζει. Το κοινό του 2026 είναι κοινό που έχει ήδη δοκιμάσει την ελπίδα και έχει μετρήσει το κόστος της. Έχει βιώσει το ψέμα και δεν ξεχνά.
Έτσι, όταν σήμερα βλέπει τον Αλέξη Τσίπρα να μιλάει με τον ίδιο τόνο, τις ίδιες χειρονομίες, την ίδια σιγουριά που κάποτε γοήτευε, το αποτέλεσμα δεν είναι απόρριψη, ούτε θυμός. Είναι κάτι πιο ήσυχο και πιο οριστικό: η αίσθηση ότι παρακολουθεί μια επανάληψη σε κανάλι που έχει ήδη αλλάξει.
Μπορεί και να το έχει βγάλει και από το… κοντρόλ της τηλεόρασης. Το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό. Δεν είναι ζήτημα επικοινωνιακής στρατηγικής που θα διόρθωνε ένας νέος σύμβουλος εικόνας.
Είναι ότι οι εποχές που επέτρεπαν σ’ εκείνο το χαμόγελο να λειτουργεί έχουν περάσει και το κοινό που κάποτε το πίστεψε έχει πλέον την εμπειρία να ξέρει τι ακολουθεί ένα τέτοιο χαμόγελο. Η υπόσχεση που κουβαλούσε δεν εξοφλήθηκε ποτέ και οι άνθρωποι, όσο κι αν θέλουν να πιστέψουν σε κάτι το διαφορετικό, δεν ξεχνούν εύκολα τους ανεξόφλητους λογαριασμούς.
Μαντάτα
Στη Χαριλάου Τρικούπη ο χρόνος μετά τη ΔΕΘ δεν μετριέται σε μέρες αλλά σε δημοσκοπήσεις. Όλοι περιμένουν τα μαντάτα, αν και όχι για τον ίδιο λόγο.
Οι δελφίνοι παρακολουθούν τη βελόνα σαν σεισμογράφο. Δεν τους ενδιαφέρει τόσο το πού βρίσκεται το ΠΑΣΟΚ σήμερα, όσο το αν κινήθηκε και κυρίως το προς τα πού.
Μια πτωτική τάση, έστω μισή μονάδα, είναι πρόσκληση για ερωτήματα που μέχρι τώρα διατυπώνονταν μόνο σε πλάγιο λόγο στους διαδρόμους και στα δείπνα «μεταξύ μας». Στην πολιτική, η στασιμότητα σπάνια διαβάζεται ως σταθερότητα, διαβάζεται ως… αρχηγός υπό προθεσμία.
Αυτό, τουλάχιστον, θα ήθελαν ορισμένοι.
Αγωνία
Ο Νίκος Ανδρουλάκης, από την άλλη, μάλλον ακούει την… αγωνία του Τόλη Βοσκόπουλου κοιτάζοντας την ψαλίδα με τον Τσίπρα. Προφανώς και τον ενδιαφέρει το απόλυτο ποσοστό του ΠΑΣΟΚ, αλλά εστιάζει στη σχετική απόσταση από την ΕΛΑΣ, γιατί εκεί κρίνεται η μάχη που δίνει με τον Αλέξη Τσίπρα για την πρωτοκαθεδρία στην Κεντροαριστερά.
Κάθε πόντος που κλείνει είναι επιχείρημα, κάθε πόντος που ανοίγει είναι απειλή για την προεδρία του. Το ενδιαφέρον είναι ότι και οι δύο πλευρές, δελφίνοι και πρόεδρος, θα διαβάσουν τις δημοσκοπήσεις με εντελώς διαφορετική ματιά, ελπίζοντας ότι θα βρουν επιβεβαίωση αυτού που ήδη πίστευαν.
Ο Γιώργος σκέφτηκε
Το χθεσινό ερώτημα της στήλης για το αν μπορούν ο Αλέξης Τσίπρας και ο Νίκος Ανδρουλάκης, φαίνεται να απασχόλησε περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς τους συνεργάτες του Γιώργου Παπανδρέου.
Γιατί; Μα γιατί αν δεν μπορούν οι δύο αρχηγοί, θα ανοίξει ο δρόμος για τη… μεγάλη επιστροφή που ονειρεύονται. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι ιδέες μπορεί να γεννήθηκαν: αν οι άλλοι δεν μπορούν, ίσως υπάρχει χώρος για κάποιον που ξέρει καλύτερα!
