Στην τελική ευθεία περνά ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός για τα Κέντρα Επιστροφής παράνομων μεταναστών σε τρίτες χώρες, γνωστά ως Return Hubs με την Ελλάδα, μαζί με τη Δανία, τη Γερμανία, την Αυστρία και την Ολλανδία να συγκροτούν το λεγόμενο Core Group, το οποίο έχει ήδη καθορίσει τα επόμενα βήματα.
Στο επίκεντρο του εν λόγω σχεδιασμού βρίσκονται οι συμφωνίες με χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ως πιθανές επιλογές έχουν αναφερθεί η Ρουάντα, η Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν.
Τι είναι όμως τα Return Hubs και πώς θα λειτουργήσουν; Σχεδιάζεται να λειτουργήσουν εκτός των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ θα μπορούν να μεταφέρονται πολίτες τρίτων χωρών που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής σε κράτος-μέλος και σε βάρος τους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής.
Να σημειωθεί ωστόσο πως απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η υπογραφή συμφωνιών με τις χώρες που θα αναλάβουν να φιλοξενήσουν τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις, αλλά και η διασφάλιση ότι η λειτουργία τους θα είναι σύμφωνη με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, στις 26 Σεπτεμβρίου θα διεξαχθεί στο Μόναχο η ευρωπαϊκή σύνοδος «2nd Munich Migration Meeting», με τη συμμετοχή 17 Ευρωπαίων υπουργών. Στο περιθώριό της προγραμματίζεται νέα συνάντηση των πέντε χωρών του Core Group, με βασικό θέμα τον συντονισμό των ενεργειών για τη δημιουργία των Κέντρων Επιστροφής.
Το επόμενο κρίσιμο ραντεβού έχει οριστεί για την 1η Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε. Εκεί, εκπρόσωποι των πέντε κρατών αναμένεται να συζητήσουν με διεθνείς οργανισμούς, προκειμένου να εξειδικευτούν οι όροι λειτουργίας και να προχωρήσει η εφαρμογή του σχεδίου.
Τι συμφωνήθηκε στην Κοπεγχάγη
Η κινητικότητα ακολουθεί τη συνάντηση των υπουργών Μετανάστευσης και Εσωτερικών της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου στην Κοπεγχάγη.
Οι πέντε κυβερνήσεις συμφώνησαν στις βασικές κατευθύνσεις ενός Πλαισίου Αρχών για τη συνεργασία με τρίτες χώρες, καθώς και σε κοινό χρονοδιάγραμμα για τις εθνικές νομικές διαδικασίες. Παράλληλα, έχει αρχίσει η τεχνική επεξεργασία του μοντέλου και βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με πιθανούς εταίρους εκτός Ε.Ε.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, δήλωσε μετά τη συνάντηση: «Για να μετατρέψουμε αυτή την πολιτική βούληση σε απτή πραγματικότητα, συμφωνήσαμε σήμερα σε έναν συγκεκριμένο Οδικό Χάρτη Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων».
Αναφερόμενος στις διαβουλεύσεις που έχουν ήδη αρχίσει, πρόσθεσε: «Είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι ότι πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση να καταλήξουμε σε μια αμοιβαία επωφελή συμφωνία, που θα θέσει σε εφαρμογή το μοντέλο».
Οι πέντε χώρες επιδιώκουν να κλείσουν συμφωνία με τουλάχιστον μία τρίτη χώρα μέσα στο 2026, ενώ η έναρξη των πρώτων μεταφορών τοποθετείται το νωρίτερο μέσα στο 2027. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα ο τελικός εταίρος ούτε έχει υπογραφεί δεσμευτική συμφωνία.
Ρουάντα, Ουγκάντα και Ουζμπεκιστάν στο «τραπέζι»
Το πιο δύσκολο σκέλος αφορά την επιλογή της χώρας που θα φιλοξενήσει ένα Κέντρο Επιστροφής μεταναστών. Στις συζητήσεις έχουν βρεθεί τρεις διαφορετικές περιπτώσεις: η Ρουάντα, η Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν.
Η Ρουάντα έχει απασχολήσει και στο παρελθόν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που εξέταζαν τη μεταφορά αιτούντων άσυλο ή μεταναστών εκτός Ευρώπης. Μεταξύ αυτών ήταν και η Δανία. Οι σχετικοί σχεδιασμοί έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες ζητούν σαφείς εγγυήσεις για τη μεταχείριση όσων θα μεταφέρονται εκεί.
Η Ολλανδία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 επιστολή προθέσεων με την Ουγκάντα για συνεργασία στο πεδίο των επιστροφών. Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία εγκαταλείφθηκε από τη νέα ολλανδική κυβέρνηση, η οποία ανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026. Ωστόσο, η Χάγη εξακολουθεί να συμμετέχει ενεργά στο Core Group και να στηρίζει το μοντέλο των Return Hubs.
Διαφορετική είναι η περίπτωση του Ουζμπεκιστάν. Η Αυστρία υπέγραψε τον Μάιο του 2026 συμφωνία οικονομικής και μεταναστευτικής συνεργασίας με τη χώρα, η οποία όμως δεν προβλέπει τη δημιουργία Return Hub. Παρά τα σχετικά δημοσιεύματα, το υπουργείο Εξωτερικών του Ουζμπεκιστάν έχει υποστηρίξει ότι δεν βρίσκονται σε εξέλιξη τέτοιες διαπραγματεύσεις.
Η θέση της Ελλάδας για τις επιστροφές των παράνομων μεταναστών
Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζει τη δημιουργία Κέντρων Επιστροφής σε τρίτες χώρες ως βασικό εργαλείο για την απομάκρυνση όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και αρνούνται να επιστρέψουν οικειοθελώς.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι χώρες στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν να μετατραπούν σε μόνιμες ζώνες παραμονής ανθρώπων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί.
Ο Θάνος Πλεύρης ξεκαθάρισε στην Κοπεγχάγη ότι η εφαρμογή του σχεδίου θα πρέπει να συνοδεύεται από πλήρεις νομικές εγγυήσεις: «Η δημιουργία των Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) θα στηριχθεί στην απόλυτη νομιμότητα. Το μοντέλο αυτό θα λειτουργήσει με πλήρη σεβασμό στο Ευρωπαϊκό και το Διεθνές Δίκαιο».
Παράλληλα, χαρακτήρισε τη λειτουργία ενός αποτελεσματικού μηχανισμού επιστροφών «επιτακτική εθνική ανάγκη», επισημαίνοντας: «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία».
Στόχος της κυβέρνησης είναι ένα αυστηρότερο σύστημα, το οποίο θα επιταχύνει τις επιστροφές παράνομων μεταναστών, θα προβλέπει συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και θα περιορίζει τα σημερινά κενά στην εκτέλεση των αποφάσεων απέλασης.
Τι προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η δημιουργία Return Hubs εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει πλέον ενταχθεί στο νέο ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών. Το πλαίσιο επιτρέπει σε ένα κράτος-μέλος ή σε ομάδα κρατών να συνάπτει συμφωνία με τρίτη χώρα για τη μεταφορά ανθρώπων που παραμένουν παράνομα στην ευρωπαϊκή επικράτεια και έχουν λάβει τελεσίδικη απόφαση επιστροφής.
Τα Κέντρα θα μπορούν να λειτουργούν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως ενδιάμεσος σταθμός μέχρι την επιστροφή του κάθε προσώπου στη χώρα καταγωγής του ή σε άλλη χώρα που θα το δεχθεί.
Η συμφωνία με την τρίτη χώρα οφείλει να κατοχυρώνει τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης. Παράλληλα, οι αποφάσεις επιστροφής θα εξακολουθήσουν να εξετάζονται ατομικά και να υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.
Ανοιχτά παραμένουν, πάντως, καθοριστικά ζητήματα. Δεν έχει επιλεγεί οριστικά η χώρα υποδοχής, ενώ δεν έχουν αποσαφηνιστεί η χρηματοδότηση, η δυναμικότητα των δομών, το καθεστώς παραμονής και οι αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών.
Οι συναντήσεις στο Μόναχο στις 26 Σεπτεμβρίου και στις Βρυξέλλες την 1η Οκτωβρίου αναμένεται να καθορίσουν εάν το σχέδιο θα περάσει από τις πολιτικές δεσμεύσεις στις πρώτες συγκεκριμένες συμφωνίες.
