«Το ότι δεν υπάρχει ενεργή κατάληψη είναι μια νίκη της ακαδημαϊκής ελευθερίας που δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να την υπονομεύσει» λέει η Σοφία Ζαχαράκη.
«Δεν θα επιτρέψουμε πισωγυρίσματα σε πρακτικές που πλήγωσαν τα πανεπιστήμια» ξεκαθαρίζει στο «Μανιφέστο» η υπουργός Παιδείας με αφορμή τα πρόσφατα επεισόδια στο ΑΠΘ και στέλνει το μήνυμα ότι «η εφαρμογή του νόμου δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση όλων».
Ταυτόχρονα, η Σοφία Ζαχαράκη διευκρινίζει ότι ο εθνικός διάλογος για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο ξεκινάει «με ανοιχτά ερωτήματα και χωρίς προειλημμένες αποφάσεις».
Υπάρχει ευθύνη του υπουργείου για τα πρόσφατα επεισόδια στο ΑΠΘ;
Ξεκαθαρίζω ευθέως ότι δεν πρόκειται να δεχθώ καμία απόπειρα μετατόπισης ευθυνών. Οι πράξεις βίας, καταστροφών και εκφοβισμού στα πανεπιστήμια βαραίνουν όσους τις προκαλούν, αλλά και εκείνους που δεν εφαρμόζουν ορθά τον νόμο, ώστε να προλάβουν και να αποτρέψουν. Όπου αναλογούν ευθύνες, θα αποδοθούν.
Από την πρώτη στιγμή ζήτησα πλήρη ενημέρωση για ό,τι συνέβη. Με ενδιαφέρει η ουσία, γιατί δεν θέλουμε να ξαναδούμε τέτοιες εικόνες στα πανεπιστήμια. Τα ιδρύματά μας είναι χώροι γνώσης, έρευνας και ελευθερίας, που λειτουργούν με κανόνες. Κι αυτοί οι κανόνες τηρούνται απαρέγκλιτα. Δεν θα επιτρέψουμε πισωγυρίσματα σε πρακτικές που πλήγωσαν τα πανεπιστήμια για δεκαετίες, ειδικά τώρα που για πρώτη φορά υπάρχει ένα σαφές και αυστηρό πλαίσιο ασφάλειας.
Το υπουργείο στέκεται σταθερά στο πλευρό της πανεπιστημιακής κοινότητας, διασφαλίζοντας ότι όλοι μπορούν να διδάσκουν και να σπουδάζουν σε ένα περιβάλλον ασφάλειας, σεβασμού και αξιοπρέπειας. Η εφαρμογή του νόμου δεν είναι επιλογή. Είναι υποχρέωση όλων.
Τι πρέπει να αλλάξει άμεσα στο πλαίσιο ασφάλειας των πανεπιστημίων μετά τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη;
Ο κύκλος ανοχής στην ανομία έχει κλείσει οριστικά. Από το περασμένο καλοκαίρι υπάρχει ψηφισμένο και αυστηρό πλαίσιο, που ήδη εφαρμόζεται. Αυτή τη φορά, η πολιτεία δεν περιορίστηκε σε διαπιστώσεις, αλλά έδωσε στα ιδρύματα και στις Πρυτανικές Αρχές πραγματικά εργαλεία: θεσμικά, χρηματοδοτικά και επιχειρησιακά. Μηχανισμούς πρόληψης, άμεσης παρέμβασης και ευθύνης. Όλα τα πανεπιστήμια έχουν καταθέσει τα σχέδια ασφάλειας, τα οποία αξιολογούνται, ώστε να χρηματοδοτηθούν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας.
Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά: χώροι που για δεκαετίες ήταν όμηροι μειοψηφιών επιστρέφουν στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, δεν υπάρχει καμία ενεργή κατάληψη σε πανεπιστήμιο. Θυμίζω τη νέα σύγχρονη Βιβλιοθήκη στη Σχολή Φυσικών Επιστημών του ΑΠΘ, αλλά και το κυλικείο της Νομικής, στο ΕΚΠΑ, που παραδόθηκε στα παιδιά μας μετά από 30 χρόνια κατάληψης. Αυτό δεν είναι απλώς διοικητική επιτυχία. Είναι νίκη της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Και δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να την υπονομεύσει.
Θα αποδοθούν διοικητικές ευθύνες αν προκύψουν παραλείψεις στη διαχείριση του περιστατικού;
Παράλληλα με το ποινικό σκέλος της υπόθεσης, αναμένουμε το πόρισμα της ΕΔΕ. Η διερεύνηση θα είναι πλήρης, τεκμηριωμένη και ουσιαστική, με σεβασμό στις προβλέψεις του νόμου. Ο νόμος είναι πλέον απολύτως σαφής και δεν αφήνει περιθώρια για υπεκφυγές. Όπου διαπιστωθούν παραλείψεις, αδράνεια ή πλημμελής διαχείριση, οι ευθύνες θα αποδοθούν χωρίς εκπτώσεις. Έχουμε θέσει ξεκάθαρους κανόνες και μηχανισμούς ελέγχου, και αυτοί πρέπει να εφαρμόζονται στην πράξη. Κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω του νόμου και κανείς δεν εξαιρείται των ευθυνών του.
Πότε θα παρουσιαστεί το τελικό σχέδιο για το Εθνικό Απολυτήριο;
Δεν παρουσιάζουμε ένα έτοιμο κυβερνητικό σχέδιο. Ξεκινάμε έναν οργανωμένο εθνικό διάλογο για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, με ανοιχτά ερωτήματα και χωρίς προειλημμένες αποφάσεις. Το βασικό ερώτημα είναι ουσιαστικό: τι θέλουμε να σημαίνει το απολυτήριο ενός δημόσιου σχολείου; Να αποτυπώνει μια συνολική μαθησιακή πορεία ή την επίδοση μιας στιγμής;
Σήμερα, όλοι γνωρίζουμε ότι, ιδίως στη Γˈ Λυκείου, η εκπαιδευτική διαδικασία έχει υποτιμηθεί και το σχολείο συχνά λειτουργεί ως προθάλαμος εξετάσεων. Οι μαθητές εξαντλούνται, οι οικογένειες επιβαρύνονται και το μέλλον των παιδιών μας συχνά κρίνεται σε μία στιγμή. Αυτό θέλουμε να αλλάξουμε.
Στόχος είναι ένα απολυτήριο με πραγματική αξία, που θα συνδυάζει τη σχολική επίδοση με εθνικές εξετάσεις, με σαφείς κανόνες και ισχυρές εγγυήσεις αξιοπιστίας. Ένα απολυτήριο που θα έχει κύρος, θα αναγνωρίζεται διεθνώς και θα λειτουργεί ως πραγματικό διαβατήριο για την επόμενη εκπαιδευτική ή επαγγελματική διαδρομή των νέων.
Γι’ αυτό και ανοίγουμε έναν εννιάμηνο διάλογο, με τη συμμετοχή όλων: κομμάτων, εκπαιδευτικών, πανεπιστημίων, γονέων και μαθητών και μαθητριών. Θέλουμε μια τεκμηριωμένη πρόταση, που θα στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και θα έχει ευρύτερη συναίνεση, ώστε να αποκτήσει διάρκεια στον χρόνο. Η εκπαίδευση δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση. Ανήκει στο μέλλον της χώρας. Και γι’ αυτό μια τόσο μεγάλη μεταρρύθμιση δεν μπορεί να γίνει ούτε πρόχειρα ούτε μονομερώς.
Σκοπεύετε να αλλάξετε το σύστημα των Πανελλαδικών και σε ποιο χρονοδιάγραμμα; Είναι πιθανή η πλήρης κατάργησή τους;
Οι Πανελλαδικές δεν καταργούνται. Παραμένουν ένας βασικός, αξιόπιστος και διαφανής μηχανισμός πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και δεν πρόκειται να πειραματιστούμε με τις αγωνίες των παιδιών και των οικογενειών τους. Καμία αλλαγή δεν αφορά τους μαθητές που βρίσκονται σήμερα στο λύκειο ούτε τους μαθητές της Γˈ Γυμνασίου. Ο διάλογος αφορά το λύκειο των επόμενων ετών, με πρώτο πιθανό ορίζοντα εφαρμογής την Αˈ Λυκείου του σχολικού έτους 2027-2028. Θα υπάρξει μεταβατική περίοδος, πιλοτικές φάσεις και πλήρης ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας, ώστε να μην υπάρξει κανένας αιφνιδιασμός.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: ένα πιο δίκαιο σύστημα, όπου η μάθηση θα αποτιμάται ως διαδρομή και όχι ως στιγμιαία επίδοση. Ένα μεικτό σύστημα, όπως εφαρμόζεται σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, που συνδυάζει την ενδοσχολική επίδοση με εθνικές εξετάσεις, με λιγότερη ύλη, λιγότερα εξεταζόμενα μαθήματα στη Γˈ Λυκείου και ισχυρές θεσμικές δικλίδες αξιοπιστίας, όπως ενίσχυση της Τράπεζας Θεμάτων και ενιαίο πλαίσιο εξετάσεων.
Στόχος είναι να αποκτήσει το λύκειο αυτοτέλεια και πραγματικό παιδαγωγικό ρόλο. Να πάψει να λειτουργεί αποκλειστικά ως προθάλαμος εξετάσεων και να γίνει ξανά χώρος ουσιαστικής μάθησης. Μια τόσο μεγάλη αλλαγή πρέπει να είναι επιτυχία της χώρας, όχι μιας κυβέρνησης. Γι’ αυτό, προχωρούμε με διάλογο, ευθύνη και επιδίωξη ευρείας συναίνεσης.
Πώς θα καλυφθούν εγκαίρως τα κενά εκπαιδευτικών την επόμενη σχολική χρονιά;
Η κάλυψη των κενών δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Είναι ένα πρόβλημα διαχρονικό, που απαιτεί σοβαρό σχέδιο και συνέπεια. Φέτος προχωρήσαμε σε 10.000 νέους μόνιμους διορισμούς εκπαιδευτικών. Από το 2019 μέχρι σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 48.000 μόνιμοι διορισμοί. Παράλληλα, κάθε χρόνο προσλαμβάνονται αναπληρωτές για την κάλυψη των αναγκών των σχολείων σε όλη τη χώρα.
Στόχος είναι τα σχολεία να λειτουργούν από την αρχή της χρονιάς με το αναγκαίο προσωπικό. Γι’ αυτό, πέρα από τους διορισμούς, δίνουμε έμφαση στον καλύτερο προγραμματισμό των αναγκών, ώστε τα παιδιά και οι οικογένειες να έχουν σταθερότητα και να αισθάνονται ασφαλείς. Από την άλλη, η στήριξη του δημόσιου σχολείου δεν είναι μόνο θέμα προσλήψεων, αλλά οργάνωσης και κυρίως σωστής πρόβλεψης.
Μέσα στο έτος προχωρούμε στην εφαρμογή του Edu Plan, μιας ψηφιακής και καινοτόμου πλατφόρμας, που θα αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να καταγράφει και να προβλέπει έγκαιρα τις ανάγκες και τα κενά του εκπαιδευτικού συστήματος. Στόχος μας είναι ένα σύστημα με σταθερότητα, έγκαιρο προγραμματισμό και ίσες συνθήκες μάθησης για όλους τους μαθητές. Με επαρκές προσωπικό, αξιόπιστο προγραμματισμό, ασφαλείς υποδομές, σύγχρονα και καινοτόμα εργαλεία μάθησης.
Οι σχολικές υποδομές είναι ευθύνη των δήμων. Ωστόσο αρκετοί δήμαρχοι λένε ότι υποχρηματοδοτούνται. Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη εάν συμβεί κάποιο ατύχημα σε σχολικές εγκαταστάσεις;
Η ασφάλεια και η ποιότητα της σχολικής καθημερινότητας δεν είναι μόνο θέμα υποδομών. Είναι ζήτημα σεβασμού προς τα παιδιά και τις οικογένειές τους. Είναι αλήθεια ότι η συντήρηση και η λειτουργική ευθύνη των σχολικών κτηρίων ανήκουν στους δήμους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η πολιτεία παραμένει θεατής. Βρισκόμαστε σε συνεχή συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση και τους αρμόδιους φορείς, ώστε τα σχολεία να είναι ασφαλή και λειτουργικά.
Η ευθύνη για σύγχρονες και ασφαλείς σχολικές εγκαταστάσεις είναι συλλογική. Οι δήμοι έχουν τον βασικό ρόλο στην καθημερινή διαχείριση, ενώ το υπουργείο Παιδείας, σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία, συμβάλλει με χρηματοδοτικά εργαλεία, προγράμματα αναβάθμισης και θεσμική υποστήριξη.
Σε συνεργασία με το υπουργείο Εσωτερικών, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους εμπλεκόμενους φορείς, ενώνουμε δυνάμεις για την αναβάθμιση των σχολικών υποδομών, γνωρίζοντας ότι μεγάλο μέρος των κτηρίων είναι παλαιό και ότι υπάρχει μεγάλη διασπορά σχολικών μονάδων σε όλη τη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό υλοποιούμε συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Μέσα από προγράμματα ΣΔΙΤ κατασκευάζονται νέα, σύγχρονα σχολικά κτήρια σε όλη τη χώρα. Με το πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου» –ένα ακόμη παράδειγμα πολλαπλής συνεργασίας με τη συμμετοχή της πολιτείας, των τραπεζών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης– αναβαθμίζουμε τις υφιστάμενες σχολικές μονάδες: στην πρώτη φάση καλύφθηκαν 431 σχολεία και σε βάθος τριετίας ο στόχος είναι ξεπεράσουμε τα 2.000.
Ο σκοπός όλων αυτών των παρεμβάσεων είναι σαφής: ασφαλείς, λειτουργικές και σύγχρονες σχολικές εγκαταστάσεις για όλους τους μαθητές και τις μαθήτριες. Κάθε δημόσια δαπάνη και κάθε έργο κατευθύνεται με προτεραιότητα στη μάθηση, την ασφάλεια και την ποιότητα του σχολικού περιβάλλοντος.
