Από την αποικιοκρατία και τους παγκόσμιους πολέμους έως τη μετανάστευση, τη γλώσσα και το ιστορικό σοκ του 2002.
Το αποψινό Σενεγάλη – Γαλλία για το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν είναι απλώς μια αναμέτρηση δύο εθνικών ομάδων. Είναι ένα παιχνίδι ανάμεσα σε δύο χώρες που συνδέονται με δεσμούς τριών και πλέον αιώνων, μια σχέση που διαμορφώθηκε από την αποικιοκρατία, τους πολέμους, τη μετανάστευση και τις πολιτικές εξελίξεις στη Δυτική Αφρική.
Για τον μέσο φίλαθλο, η σκέψη πηγαίνει αμέσως στο Μουντιάλ του 2002 και τη νίκη της Σενεγάλης με 1-0 επί της τότε παγκόσμιας πρωταθλήτριας Γαλλίας. Ωστόσο, το ιστορικό υπόβαθρο αυτής της αντιπαλότητας είναι πολύ βαθύτερο.
Η γαλλική αποικία που έγινε η «βιτρίνα» της Δυτικής Αφρικής
Η γαλλική παρουσία στη Σενεγάλη ξεκίνησε τον 17ο αιώνα και σταδιακά εξελίχθηκε σε πλήρη αποικιακό έλεγχο. Το Ντακάρ μετατράπηκε στο σημαντικότερο διοικητικό κέντρο της Γαλλικής Δυτικής Αφρικής, μιας τεράστιας αποικιακής επικράτειας που περιλάμβανε πολλές σημερινές χώρες της περιοχής. Αρχικά, το 1677, η Γαλλία είχε αποκτήσει τον έλεγχο αυτού που είχε γίνει ένα μικρό σημείο εκκίνησης στο εμπόριο σκλάβων στον Ατλαντικό: το νησί Γκορέ δίπλα στο σύγχρονο Ντακάρ, που χρησιμοποιήθηκε ως βάση για την αγορά σκλάβων από τις αντιμαχόμενες φυλές στην ηπειρωτική χώρα. Οι Ευρωπαίοι ιεραπόστολοι εισήγαγαν τον Χριστιανισμό στη Σενεγάλη και το Κάζαμανς τον 19ο αιώνα. Η δουλεία καταργήθηκε το 1850 και οι Γάλλοι άρχισαν να επεκτείνονται στην ηπειρωτική χώρα της Σενεγάλης.
Η Σενεγάλη είχε ιδιαίτερη θέση στο γαλλικό αποικιακό σύστημα. Οι τέσσερις μεγάλες πόλεις της – Ντακάρ, Σεν Λουί, Γκορέ και Ρουφίσκ – απολάμβαναν προνόμια που δεν υπήρχαν σε άλλες αποικίες, ενώ αποτέλεσαν πεδίο εφαρμογής της γαλλικής πολιτικής αφομοίωσης.
Οι Σενεγαλέζοι που πολέμησαν για τη Γαλλία
Τον Ιανουάριο του 1959, η Σενεγάλη και το Γαλλικό Σουδάν συγχωνεύτηκαν για να σχηματίσουν την Ομοσπονδία του Μάλι, η οποία έγινε πλήρως ανεξάρτητη στις 20 Ιουνίου 1960, ως αποτέλεσμα μιας συμφωνίας μεταφοράς εξουσίας που υπογράφηκε με τη Γαλλία στις 4 Απριλίου 1960. Λόγω εσωτερικών πολιτικών δυσκολιών, η Ομοσπονδία διαλύθηκε στις 20 Αυγούστου 1960 όταν η Σενεγάλη και το Γαλλικό Σουδάν (που μετονομάστηκε σε Δημοκρατία του Μάλι) κήρυξαν την ανεξαρτησία τους.
Κατά τον Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεκάδες χιλιάδες Αφρικανοί στρατιώτες υπηρέτησαν στον γαλλικό στρατό ως «Τιραγιέρ της Σενεγάλης» (σ.σ. Tirailleurs Sénégalais). Παρά το όνομα, το σώμα περιλάμβανε στρατιώτες από πολλές γαλλικές αποικίες της Αφρικής.
Πολέμησαν στα ευρωπαϊκά μέτωπα και συνέβαλαν σημαντικά στην άμυνα και την απελευθέρωση της Γαλλίας. Ωστόσο, μετά το τέλος των πολέμων πολλοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με ανισότητες στις αποζημιώσεις και στις συντάξεις τους, ένα ζήτημα που δηλητηρίασε τις σχέσεις των δύο πλευρών για δεκαετίες.
Η ανεξαρτησία της Σενεγάλης ήρθε το 1960, αλλά οι δεσμοί με το Παρίσι δεν διακόπηκαν ποτέ.
Η Γαλλία παραμένει παρούσα και σήμερα
Έξι δεκαετίες μετά την ανεξαρτησία, η γαλλική γλώσσα εξακολουθεί να είναι η επίσημη γλώσσα της Σενεγάλης, ενώ η Γαλλία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς και πολιτικούς εταίρους της χώρας.
Παράλληλα, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι σενεγαλέζικης καταγωγής ζουν στη Γαλλία, δημιουργώντας μια από τις ισχυρότερες αφρικανικές κοινότητες στη χώρα. Αυτή η πραγματικότητα αποτυπώνεται και στο ποδόσφαιρο. Πολλοί διεθνείς της Σενεγάλης έχουν γεννηθεί ή αναπτυχθεί ποδοσφαιρικά στη Γαλλία, ενώ αρκετοί ποδοσφαιριστές της εθνικής Γαλλίας έχουν οικογενειακές ρίζες από τη Σενεγάλη.
Γι’ αυτό και η νίκη της Σενεγάλης στην πρεμιέρα του Μουντιάλ 2002 είχε αποκτήσει συμβολικές διαστάσεις που ξεπερνούσαν το ποδόσφαιρο. Για πολλούς Σενεγαλέζους αποτέλεσε μια ιστορική στιγμή απέναντι στην πρώην αποικιακή δύναμη.
Είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, οι δύο χώρες συναντώνται ξανά σε Παγκόσμιο Κύπελλο. Το αποτέλεσμα θα γραφτεί στο γήπεδο, όμως η ιστορία που συνοδεύει το συγκεκριμένο ζευγάρι έχει ξεκινήσει πολύ πριν από το πρώτο σφύριγμα και εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται η μία την άλλη.
Περισσότερες ιστορίες σαν κι αυτή, σε μια έρευνα 640 σελίδων σε μεγάλο μέγεθος, μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» που κυκλοφορεί από τη Historical Quest.
