Ο καγκελάριος Μερτς δεν αντιμετωπίζει απλώς μια δύσκολη στιγμή στη θητεία του, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πολιτική πραγματικότητα που γίνεται ολοένα πιο σκληρή.
Γράφει η Έρση Παπαδάκη
Σύμπτωση που επαναλαμβάνεται, παύει να είναι σύμπτωση. Ή, αλλιώς, κάποιες εκλογικές ήττες είναι απλώς συγκυριακές. Υπάρχουν όμως και εκλογικές ήττες που λειτουργούν ως… μαχαιριά στην καρδιά.
Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα αποτελέσματα τριών αλλεπάλληλων εκλογικών αναμετρήσεων σε κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας μέσα σε λίγες μόνον ημέρες «πληγώνουν» τον καγκελάριο, Φρίντριχ Μερτς, και κλονίζουν συθέμελα ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.
Οι εκλογικές ήττες του CDU
Με άλλα λόγια, ο καγκελάριος Μερτς δεν αντιμετωπίζει απλώς μια δύσκολη στιγμή στη θητεία του, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πολιτική πραγματικότητα που γίνεται ολοένα πιο σκληρή: οι Χριστιανοδημοκράτες ηττήθηκαν με ηχηρότατο τρόπο στις περιφερειακές εκλογές του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας την Κυριακή και απέτυχαν ακόμη και να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή τους στο τοπικό Κοινοβούλιο, ενώ στο Βερολίνο βρέθηκαν πίσω από την Αριστερά.
Δύο Κυριακές νωρίτερα, στη Σαξονία-Ανχαλτ, η AfD είχε καταγράψει σαρωτική νίκη, ενώ στην Κάτω Σαξονία τα ποσοστά του CDU ήταν ψαλιδισμένα και η νίκη του πύρρειος.
Η εικόνα στις δημοσκοπήσεις
Αν κάποιος ωστόσο λάβει υπ’ όψιν του τις δημοσκοπήσεις που γίνονται σε ομοσπονδιακό, πανεθνικό επίπεδο στη Γερμανία, τότε τα πράγματα είναι ακόμη πιο σύνθετα.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα ράπισμα στο CDU και προσωπικά στον Μερτς, αλλά για μια σοβαρή προειδοποίηση σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα. Συγκεκριμένα, σε μία από τις πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις μόλις 15% δηλώνει ικανοποιημένο από το έργο του κυβερνητικού συνασπισμού Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών υπό τον Μερτς, και αντίστοιχα το 84% των Γερμανών εκφράζει δυσαρέσκεια. Παράλληλα, το ακροδεξιό κόμμα AfD καταγράφεται στο 27% στην πρόθεση ψήφου, δηλαδή έξι μονάδες μπροστά από τους Χριστιανοδημοκράτες.
Αν και οι επόμενες –προγραμματισμένες– εκλογές είναι τους πρώτους μήνες του 2029 στη Γερμανία, η τάση αυτή που καταγράφεται στη συγκεκριμένη δημοσκόπηση δείχνει να παγιώνεται και η AfD κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος μέσα από τις μικρές ή μεγαλύτερες νίκες που πετυχαίνει στις τοπικές εκλογές, αυξάνοντας την επιρροή της και μαζί την πίεση προς τον Μερτς και το (κυβερνών) κόμμα του.
Τα σενάρια πρόωρων εκλογών
Φέρνοντας παράλληλα στο προσκήνιο ακόμη και σενάρια πρόωρων εκλογών σε περίπτωση κατάρρευσης του κυβερνητικού συνασπισμού, οπότε εάν κάτι τέτοιο συνοδευτεί από επικράτηση της AfD στις εκλογές για την Μπούντεσταγκ, τότε η Γερμανία και μαζί ολόκληρη η Ευρώπη θα βυθιστούν σε μια απρόβλεπτη περίοδο αστάθειας και επικράτησης των άκρων. Με την εκλογή του, ο Μερτς είχε υποσχεθεί ότι θα επαναφέρει τη Γερμανία σε τροχιά ανάπτυξης, θα περιορίσει τη γραφειοκρατία και θα προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις.
Αν και πράγματι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ενθάρρυνε τις επενδύσεις, η οικονομική δυσφορία, το αυξημένο κόστος ζωής και οι κοινωνικές εντάσεις τροφοδοτούν την απογοήτευση των πολιτών από τα παραδοσιακά κόμματα.
Στο προσκήνιο βρίσκεται παράλληλα το ερώτημα πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα η AfD –και η δυναμική της– δίχως ακραίες λύσεις που ενδέχεται να έχουν «ανάποδα» αποτελέσματα, όπως π.χ. η σκέψη που υπήρξε για συνταγματική απαγόρευση της λειτουργίας του, αφού αναγνωρίστηκε από τα δικαστήρια ως φιλοναζιστικό κόμμα. Ορισμένοι δεν διστάζουν μάλιστα να μιλούν για μία νέα Βαϊμάρη ή τον κίνδυνο η Γερμανία να βρεθεί αντιμέτωπη με αυτό το ενδεχόμενο, εάν δεν αναχαιτιστεί πολιτικά ή ακόμη και νομικά η άνοδος της AfD.
Ιδιαίτερη σημασία έχει δε η αυξημένη επιρροή της είτε στις νέες ηλικίες –οι οποίες δεν γνωρίζουν τι σημαίνει Βαϊμάρη ή ναζιστική Γερμανία και έχουν μεγάλη απόσταση από αυτή τη συνειδητοποίηση– είτε σε φτωχές περιοχές κυρίως της (πρώην) Ανατολικής Γερμανίας που στενάζουν από την ανεργία και το αίσθημα αντίθεσης με τις πλουσιότερες περιοχές της (πρώην) Δυτικής Γερμανίας είναι καταλυτικό.
Η πίεση στον Μερτς
Ειδικά για τον Μερτς, η πίεση αγγίζει πλέον και το εσωτερικό του CDU. Η συζήτηση για τις ηγετικές ικανότητες του καγκελαρίου φουντώνει, αν και ο ίδιος επιμένει πως η παραίτηση δεν αποτελεί επιλογή και ότι θα συνεχίσει την προσπάθεια για μεταρρυθμίσεις.
Οι κυβερνητικοί του εταίροι ωστόσο, δηλαδή οι Σοσιαλδημοκράτες, ζητούν διαφορετικές προτεραιότητες και πιο κοινωνική κατεύθυνση σε ορισμένες μεταρρυθμίσεις, την ώρα που η οικονομική ισχύς της Γερμανίας δεν μεταφράζεται πλέον σε αίσθηση ασφάλειας και προοπτικής και ακριβώς γι’ αυτό η αμφισβήτηση στρέφει μαζικά τους ψηφοφόρους στην AfD.
Με άλλα λόγια, ο Μερτς κοιτάζει πλέον την άβυσσο από πολύ κοντά, καθώς το πολιτικό σκηνικό γίνεται όλο και πιο ρευστό.
