Από την Κίνα και την Τουρκία έως τα ΗΑΕ, το Ιράκ και τις χώρες του Καυκάσου, οι εμπορικοί δεσμοί με την Τεχεράνη μπαίνουν στο μικροσκόπιο των ΗΠΑ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώνει την πίεση προς την Τεχεράνη, προαναγγέλλοντας μια πρωτοφανή «οικονομική D-Day» που μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το ίδιο το Ιράν, αλλά και τις χώρες που διατηρούν στενές εμπορικές και ενεργειακές σχέσεις μαζί του.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη είχε την ευκαιρία να καταλήξει σε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την οποία, όπως ανέφερε, δεν αξιοποίησε. Με ανάρτησή του προειδοποίησε για «τεράστιες οικονομικές συνέπειες» σε όσους προσφέρουν οικονομική στήριξη ή διευκολύνσεις στο Ιράν, ανεβάζοντας κατακόρυφα το επίπεδο της αμερικανικής πίεσης.
Η νέα στρατηγική της Ουάσιγκτον στρέφει πλέον το ενδιαφέρον στους βασικούς εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης. Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Reuters, από την Κίνα έως την Τουρκία και από τον Περσικό Κόλπο μέχρι τον Καύκασο, αρκετές χώρες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με τις συνέπειες μιας νέας κλιμάκωσης των αμερικανικών κυρώσεων.
Κίνα: Ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό για το ιρανικό πετρέλαιο και βρίσκεται στην κορυφή της λίστας των χωρών που ενδέχεται να δεχθούν πρόσθετες αμερικανικές πιέσεις.
Περισσότερο από το 80% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν κατευθύνεται προς την κινεζική αγορά. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, οι κινεζικές εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2025.
Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα δίκτυο ανεξάρτητων κινεζικών διυλιστηρίων και μεσαζόντων που επιτρέπει τη συνέχιση αυτών των συναλλαγών, περιορίζοντας την άμεση έκθεση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη κινηθεί εναντίον κινεζικών εταιρειών, επιβάλλοντας κυρώσεις σε ανεξάρτητο διυλιστήριο και προειδοποιώντας τράπεζες για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων.
ΗΑΕ: Ο κρίσιμος οικονομικός δίαυλος
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς διαύλους του Ιράν προς τις διεθνείς αγορές.
Το 2024, σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των εισαγωγών του Ιράν, συνολικής αξίας 21 δισ. δολαρίων, ενώ αποτελούσαν και σημαντικό προορισμό για τις ιρανικές εξαγωγές.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επανεξαγωγές μέσω Ντουμπάι, οι οποίες για χρόνια λειτουργούσαν ως βασική εμπορική γέφυρα. Ωστόσο, η σχέση αυτή βρίσκεται πλέον υπό αυξανόμενη πίεση, καθώς τα ΗΑΕ ανέστειλαν τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν, επικαλούμενα την κλιμάκωση της έντασης και τους κινδύνους για την ασφάλεια της περιοχής.
Τουρκία: Ενέργεια και εμπόριο με την Τεχεράνη
Ανάμεσα στις χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο βρίσκεται και η Τουρκία, η οποία διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με το Ιράν.
Το διμερές εμπόριο κυμαίνεται περίπου μεταξύ 5 και 6 δισ. δολαρίων ετησίως, με τις τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν να υπολογίζονται σε περίπου 3 δισ. δολάρια.
Κομβικό ρόλο έχει η ενέργεια. Η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές φυσικού αερίου και το Ιράν καλύπτει περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών της.
Μέχρι στιγμής, η Άγκυρα δεν έχει δείξει πρόθεση να περιορίσει τις εμπορικές σχέσεις με την Τεχεράνη. Μια ενδεχόμενη αυστηροποίηση των αμερικανικών μέτρων, ωστόσο, θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα πίεση στην τουρκική οικονομία και, κυρίως, στον ενεργειακό της σχεδιασμό.
Ιράκ: Εμπόριο άνω των 10 δισ. δολαρίων
Το Ιράκ αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο οικονομικό εταίρο του Ιράν. Το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, με σημαντικό μέρος των ιρανικών εξαγωγών να αφορά τρόφιμα, καταναλωτικά προϊόντα και άλλα βασικά αγαθά.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η ενεργειακή εξάρτηση του Ιράκ. Η Βαγδάτη καταβάλλει κάθε χρόνο δισεκατομμύρια δολάρια για εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πολεμική σύγκρουση και οι αυξημένοι κίνδυνοι ασφαλείας έχουν ήδη επηρεάσει τη διακίνηση εμπορευμάτων και τη λειτουργία συνοριακών περασμάτων, περιορίζοντας τις εμπορικές ροές.
Ομάν: Ο παραδοσιακός μεσολαβητής
Το Ομάν διατηρεί επί δεκαετίες στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη και έχει διαδραματίσει επανειλημμένα ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ του Ιράν και της Δύσης.
Το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών έφτασε το 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ κατά τους πρώτους μήνες του 2026 οι εμπορικές συναλλαγές παρέμειναν σε σημαντικό επίπεδο.
Η ιδιαίτερη γεωγραφική και διπλωματική θέση του Ομάν το καθιστά έναν από τους πιο ευαίσθητους κρίκους στη νέα αμερικανική στρατηγική, καθώς το Μουσκάτ προσπαθεί να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές.
Πακιστάν: Σημαντικές εμπορικές σχέσεις
Για το Πακιστάν, μια νέα εκστρατεία δευτερογενών κυρώσεων θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα επώδυνη.
Οι δύο χώρες έχουν θέσει ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια, ενώ παρά τις προηγούμενες κυρώσεις έχουν διατηρηθεί σημαντικές εμπορικές ροές, πολλές από τις οποίες πραγματοποιούνται μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Πετρέλαιο, αγροτικά προϊόντα, ζώα και φαρμακευτικά προϊόντα συγκαταλέγονται στα βασικά αγαθά που διακινούνται μεταξύ των δύο χωρών.
Ινδία: Οι κυρώσεις έχουν ήδη αλλάξει το εμπόριο
Η Ινδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο οι αμερικανικές κυρώσεις μπορούν να μεταβάλουν δραστικά τις εμπορικές σχέσεις με το Ιράν.
Το διμερές εμπόριο μειώθηκε από περίπου 17 δισ. δολάρια σε μόλις 4,8 δισ. μέσα σε έναν χρόνο, μετά την ενίσχυση των αμερικανικών κυρώσεων το 2020. Έκτοτε υποχώρησε ακόμη περισσότερο, φτάνοντας τα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26.
Οι περισσότερες ινδικές εξαγωγές προς το Ιράν αφορούν αγροτικά και διατροφικά προϊόντα, με την Ινδία να υποστηρίζει ότι σημαντικό μέρος αυτών των συναλλαγών συνδέεται με ανθρωπιστικές ανάγκες.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν
Στον Καύκασο, οι οικονομικές σχέσεις του Ιράν με την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν έχουν ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Το Ιράν αντιπροσώπευε το 2025 το 3,6% του συνολικού εμπορίου της Αρμενίας, ενώ σημαντικό μέρος των εξωτερικών εμπορικών ροών της χώρας διέρχεται μέσω του ιρανικού εδάφους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια, μέσω της οποίας η Αρμενία χρησιμοποιεί ιρανικό φυσικό αέριο για παραγωγή ηλεκτρισμού και επιστρέφει μέρος της παραγόμενης ενέργειας στο Ιράν.
Την ίδια ώρα, το εμπόριο του Αζερμπαϊτζάν με την Τεχεράνη συνέχισε να αυξάνεται και το πρώτο εξάμηνο του 2026, γεγονός που δείχνει ότι οι οικονομικοί δεσμοί του Ιράν με τις γειτονικές χώρες παραμένουν ενεργοί παρά την αυξανόμενη γεωπολιτική ένταση.
Η προαναγγελθείσα «οικονομική D-Day» του Τραμπ ανοίγει έτσι ένα νέο κεφάλαιο στην αντιπαράθεση της Ουάσιγκτον με την Τεχεράνη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον πόσο μακριά θα φτάσουν οι ΗΠΑ στην επιβολή δευτερογενών κυρώσεων και αν θα επιχειρήσουν να πιέσουν ακόμη και στρατηγικούς ή ισχυρούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν.
Για χώρες όπως η Κίνα και η Τουρκία, το διακύβευμα ξεπερνά το διμερές εμπόριο. Αφορά την ενέργεια, τις γεωπολιτικές ισορροπίες και, τελικά, τη δυνατότητα της Ουάσιγκτον να απομονώσει οικονομικά την Τεχεράνη σε μια περίοδο κατά την οποία οι περιφερειακές και διεθνείς συμμαχίες βρίσκονται σε διαρκή αναδιάταξη.
