Το νέο βιβλίο του Ανδρέα Ι. Ανδριανόπουλου είναι μία επίκαιρη και διεισδυτική ανάλυση μιας σύγκρουσης που αλλάζει τις ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο και επηρεάζει άμεσα τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Το βιβλίο εξετάζει τις συνέπειες της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης στο Ιράν εστιάζοντας στην τρομακτική αναστάτωση που προκαλείται στις παγκόσμιες προμήθειες ενέργειας. Ο συγγραφέας αναλύει πώς το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο επιστρέφουν στο προσκήνιο ως ζωτικοί παράγοντες, περιθωριοποιώντας τις εναλλακτικές πηγές και αποδεικνύοντας τον κρίσιμο ρόλο των ορυκτών καυσίμων στην καθημερινότητά μας.
Δριμεία κριτική ασκείται στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική, χαρακτηρίζοντάς την ως «τραγική αστοχία». Η Ευρώπη, έχοντας εγκλωβιστεί στην «πράσινη ανάπτυξη» και τις ανανεώσιμες πηγές, βρίσκεται πλέον όμηρος εξωτερικών παραγόντων για την οικονομική της επιβίωση, ενώ η Μόσχα αναδεικνύεται ως ο μεγάλος κερδισμένος της κρίσης, ελέγχοντας τεχνολογικά το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και επωφελούμενη από την εκτόξευση των τιμών της ενέργειας.
Ο συγγραφέας περιγράφει έναν κόσμο «ελεγχόμενου χάους» και «εργαλειοποιημένης αλληλεξάρτησης», όπου οι κρίσεις δεν λύνονται αλλά «παγώνουν», οδηγώντας σε μια μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος χωρίς τελικό κέντρο.
Όπως εξηγεί ο συγγραφέας, η Ευρώπη έκανε δύο ουσιαστικά τραγικά σφάλματα. Το ένα ήταν η απόφασή της να απεξαρτηθεί από τα ορυκτά καύσιμα. Ποινικοποίησε έτσι την χρήση λιγνίτη και άνθρακα και απαγόρευσε την εξόρυξη, στα εδάφη της, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Απαγορεύθηκε λοιπόν στην Ευρώπη το fracking (εξόρυξη υδραυλικά από σχιστόλιθο) κι’ έπαψαν οι προμήθειες ενέργειας από Ολλανδία και Βόρεια Θάλασσα. Μπορούσε όμως να εισάγει αέριο από το Κατάρ, το Αζερμπαϊτζάν και τις ΗΠΑ. Διότι αυτές, δεν προσέθεταν στο ευρωπαϊκό αποτύπωμα για το περιβάλλον! Μοναδικό δηλ. ύψος ευρωπαϊκής υποκρισίας. Το δεύτερο ουσιαστικό σφάλμα ήταν το πάγωμα των σχέσεων με την Ρωσία. Με προτροπή της Αμερικής αποφασίστηκε η σταδιακή ενεργειακή της απεξάρτηση από την Μόσχα. Και ουσιαστικά εξαρτοποιήθηκε από τις ΗΠΑ και το Κατάρ. Οι ΗΠΑ όμως τώρα ξαναζεσταίνουν τις σχέσεις τους με την Μόσχα. Και μετά τον πόλεμο με το Ιράν το αμερικανικό αέριο γίνεται πανάκριβο. Ενώ το Κατάρ, λόγω βομβαρδισμών και αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, έπαψε να εξάγει! Τι γίνεται τώρα; Εμφανίζονται ερωτήματα δίχως απαντήσεις.
Διαβάζουμε στο προοίμιο:
Η επίθεση στο Ιράν ήρθε σχετικά αναπάντεχα. Αν και όποιος μπορούσε να ερμηνεύσει τα λόγια του προέδρου Τραμπ όταν μιλούσε για την «Κατάσταση του Έθνους» (State of the Union) εύκολα διέβλεπε πως η κήρυξη του πολέμου ήταν προ των πυλών. Αυτός ο πόλεμος όμως δεν είναι σαν τους άλλους. Κυρίως λόγω της τρομακτικής αναστάτωσης στις προμήθειες ενέργειας σε ολόκληρο τον κόσμο. Η ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη σίγουρα θα επηρεασθεί από τις συγκρούσεις στην περιοχή του Περσικού Κόλπου. Όπως και οι αντιλήψεις μας για το Ισλάμ και τη Δύση.
Βέβαια η αντιπαράθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το μουσουλμανικό καθεστώς της Τεχεράνης έχει μία ιδιαιτερότητα. Είναι μια σύγκρουση με το σιιτικό Ισλάμ. Ένα παρακλάδι, δηλαδή, του Ισλάμ που η κυρίαρχη σχετική θρησκευτική ορθοδοξία (σουνιτισμός) θεωρεί αιρετικό και βλάσφημο. Για τη μεγάλη πλειονότητα των μουσουλμάνων, οι Σιίτες βρίσκονται εκτός των σωστών διδαχών του Προφήτη ακολουθώντας πρακτικές που προσβάλλουν ουσιαστικά το δόγμα στο οποίο πιστεύουν. Και από την ώρα που το Ισλάμ δεν είναι αποκλειστικά και μόνο θρησκεία αλλά και νοοτροπία, πολιτικό σύστημα και τρόπος ζωής, μια επίθεση εναντίον Σιιτών μουσουλμάνων δεν λογίζεται ολοκληρωτικός πόλεμος κατά των διδασκαλιών του Μωάμεθ. Αυτό σημαίνει πως για τους υπόλοιπους μουσουλμάνους αυτή η επίθεση δεν αποτελεί κίνητρο για γενικό ξεσηκωμό και ιερό πόλεμο κατά άπιστων «σταυροφόρων».
Η θεολογική διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές εκδοχές της μουσουλμανικής θρησκείας εστιάζεται βασικά στην αποδοχή της σωστής διαδοχής του Μωάμεθ. Το κύριο σώμα της ουλάμα τότε (θρησκευτικής κοινότητας) αποφάσισε τη διαδοχή να κερδίσει ο πιο κατάλληλος άνδρας συνεργάτης του Προφήτη, ο Αμπού Μπαρκ. Διότι ο Μωάμεθ είχε μόνο κόρη, που δεν ήταν δυνατό να τον διαδεχθεί. Η απόφαση ελήφθη βάσει των ιερών κανόνων (Σούνα). Εξού και οι ακόλουθοι αυτής της τάσης ονομάσθηκαν Σουνίτες. Υπήρξαν όμως και άλλοι που αποφάσισαν να ακολουθήσουν την οικογενειακή συνέχεια του Προφήτη, τον εξάδελφό του, δηλαδή, και σύζυγο της κόρης του, Αλί. Οι «οπαδοί του Αλί» (σίατ Αλί) λοιπόν, έγιναν οι Σιίτες. Έκτοτε οι δύο τάσεις χωρίσθηκαν οδηγούμενες και σε σκληρές εμφύλιες συγκρούσεις. Η κορύφωση της αναμέτρησης ήρθε αργότερα, όταν ο δεύτερος πνευματικός ηγέτης (ιμάμης) των Σιιτών, Χουσεΐν, γιος του Αλί, θυσιάσθηκε στο όνομα της πίστης του στην άνιση μάχη της Καρμπάλα, στο νότιο σημερινό Ιράκ.
Έκτοτε η αυτοθυσία χαρακτηρίζει τους Σιίτες στο όνομα της πνευματικής ανωτερότητας. Ο ηγέτης τους ονομάζεται Ιμάμης και προΐσταται θρησκευτικού ιερατείου. Η λατρεία του Ιμάμη υπήρξε καθολική με κορύφωση την «εξαφάνιση» του 12ου Ιμάμη, το 874 μ.Χ. – που τον περιμένουν ακόμη και τώρα να επανέλθει σαν Μαχντί («αναμενόμενος»). Ο Χομεϊνί ποτέ δεν είχε αποδεχθεί επίσημα τον τίτλο του Ιμάμη, που του είχαν αποδώσει. Αυτή η προσωπολατρία ενοχλεί αφόρητα τους Σουνίτες που, πλην του Χαλίφη –που δεν υπάρχει πλέον, μετά την κατάλυση του οθωμανικού κράτους– δεν αναγνωρίζουν κάποιον θρησκευτικό ηγέτη, ούτε επίσημο ιερατείο. Θεωρούν έτσι τους Σιίτες ειδωλολάτρες, προδότες του Ισλάμ, άξιους να εκτελεσθούν! Οι Σιίτες είναι γενικά παθητικοί, που εξεγείρονται αν θιγούν τα πιστεύω και η ηγεσία τους. Στους Σουνίτες, που είναι πολυπληθέστεροι (80% περίπου των απανταχού μουσουλμάνων), υπάρχουν νομολογίες που διδάσκουν φανατικές εκδοχές του Ισλάμ. Τέτοιοι είναι οι λεγόμενοι Σαλαφιστές (προγονολάτρες) της σχολής Χανμπαλί όπως και οι Βαχαμπιστές (ή ουαχαμπιστές), ενώ στη Χαναφί σχολή ανήκουν οι Ντεομπαντιστές, της ινδικής κυρίως χερσονήσου.
Ο πόλεμος λοιπόν στο Ιράν, κλασικό κέντρο του σιιτισμού από την εποχή της δυναστείας των Σαφαβιδών στην Περσία (1501-1736), δεν ενοχλεί τους Σουνίτες μουσουλμάνους, που κυριαρχούν πλειοψηφικά στον κόσμο του Ισλάμ. Ίσως για κάποιους μάλιστα να προκαλεί και αίσθημα κακεντρεχούς ανακούφισης. Άρα, η Δύση δεν κινδυνεύει σοβαρά από ξέσπασμα εσωτερικών ταραχών ή μεμονωμένων τρομοκρατικών επιθέσεων. Ο τομέας της ενέργειας είναι ο μόνος που σοβαρά θα πληγεί. Ίσως πιο σοβαρά και από την κρίση του 1973. Διότι σήμερα δεν εμπλέκεται μόνο το Ιράν αλλά και οι άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Εμιράτα, Κατάρ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν). Πετρέλαιο λοιπόν και φυσικό αέριο επανέρχονται και πάλι στο προσκήνιο σαν ζωτικοί παράγοντες ενέργειας περιθωριοποιώντας τις λεγόμενες εναλλακτικές πηγές. Γίνεται φανερός ο κρίσιμος ρόλος των ορυκτών καυσίμων για την καθημερινή μας ζωή. Διότι έχουν άμεσο ρόλο στην προμήθεια ηλεκτρικού ρεύματος που επιδρά σχεδόν στα πάντα που έχουν σχέση με την καθημερινή μας πορεία.
Ο πόλεμος στο Ιράν μας αφορά όλους. Διότι η ενέργεια και η εξασφάλισή της μας ενδιαφέρει άμεσα. Στις λίγες σελίδες που ακολουθούν θα αναφέρουμε κάποια κρίσιμα ζητήματα που τον αφορούν, από τις προοπτικές για τον τερματισμό του μέχρι και τα προβλήματα που έχει φέρει στην επιφάνεια – ιδίως για την Ευρώπη.
Πόλεμος στο Ιράν από τις εκδόσεις Επίκεντρο
