Η περίοδος της διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ είναι γεμάτη από πρόστιμα, εικονικά τιμολόγια, απευθείας αναθέσεις, αστοχίες, κατάρρευση εσόδων και ένα μεγάλο φαγοπότι.
Πρόστιμα, εικονικά τιμολόγια, απευθείας αναθέσεις, εκταμιεύσεις σε… σουίτα ξενοδοχείου, αστοχίες σε ποσοστά ρεκόρ, κατάρρευση εσόδων, μεγάλο φαγοπότι στα νοσοκομεία: κάπως έτσι χάθηκαν οι μεγάλες ευκαιρίες επί ΠΑΣΟΚ, πρόεδρος και στελέχη του οποίου προχωρούν σήμερα σε εύκολες και εκ του ασφαλούς καταγγελίες, επειδή πιστεύουν ότι τα παλιά έχουν οριστικά σβηστεί.
Ωστόσο, οι επί διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ απίστευτες καθυστερήσεις, ολιγωρίες, ατασθαλίες, τσαπατσουλιές και γενικά η σκανδαλώδης διαχείριση των κοινοτικών κονδυλίων –την εποχή που δένανε τα σκυλιά με τα λουκάνικα– αποτελεί την πηγή της κακοδαιμονίας και της χρεοκοπίας μας.
Από το 1999 μέχρι το 2004, σε 17 περιπτώσεις, καταλογίστηκαν σε βάρος της χώρας μας πρόστιμα ύψους 200 δισ. δραχμών για κακή εφαρμογή των σχετικών κανονισμών, ανεπαρκείς ελέγχους, υπερβάσεις και παραβιάσεις της κοινοτικής νομοθεσίας.
Οι κοινοτικοί επιθεωρητές διαπίστωσαν ότι σχεδόν οι μισές συμβάσεις της περιόδου 1996-2002 που συνήψε ο ΕΡΓΟΣΕ υπογράφηκαν κατόπιν απευθείας αναθέσεων ή διαγωνισμών με ελλιπείς κανόνες διαφάνειας.
Σύμφωνα με το κοινοτικό πόρισμα, «παρουσιάζονται φαινόμενα μη χρηστής και μη νόμιμης διαχείρισης και υπάρχει αβελτηρία των ελληνικών αρχών να πάρουν μέτρα». Το σύνολο του προστίμου που πλήρωσε η Ελλάδα ήταν 266,6 εκατ. ευρώ. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον ΕΡΓΟΣΕ υπήρξε στέλεχος που υπερκέρασε στην επετηρίδα 15 άτομα και ο οποίος είχε υπηρετήσει στην ΕΣΑ. Ενας άλλος προήχθη ως πρώην νομάρχης του ΠΑΣΟΚ.
Στις 13 Ιουλίου 2003, η Κομισιόν αποφάσισε τη διακοπή της χρηματοδότησης των δημόσιων οδικών έργων και τη διακοπή πληρωμών των μελετών για το σύνολο των μελετών στην Ελλάδα που συγχρηματοδοτούνται από τα διευρωπαϊκά δίκτυα, λόγω παραβίασης των κανόνων ανάθεσης μελετών δημοσίων έργων. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο έδωσε στην Ελλάδα μετά το 1994 2,4 τρισ. δραχμές για την επανένταξη των περιθωριοποιημένων στην αγορά εργασίας και την αντιμετώπιση της φτώχειας.
Τα χρήματα δεν έφθασαν ποτέ στους αποδέκτες τους, όπως προέκυψε από έκθεση που δόθηκε στην τότε επίτροπο κ. Διαμαντοπούλου. Μόλις το 0,1% των εργαζομένων παρακολούθησε κάποιο πρόγραμμα κατάρτισης και στο σύνολο του εργατικού δυναμικού το ποσοστό δεν ξεπέρασε το 1,5%.
Τα λεφτά στη… σουίτα!
Ανώνυμη εταιρεία με έδρα τη σουίτα 815 του ξενοδοχείου Κάραβελ βαφτίστηκε… Αρχή, προκειμένου να παρακαμφθεί ο κανονισμός του Ταμείου Συνοχής. Ζητήθηκε, μάλιστα, η χρηματοδότηση για τα Σπάτα να σταλεί στη… διεύθυνση της σουίτας.
Παράλληλα, τα έργα κατακερματίζονταν σε πολλά προγράμματα: το Α΄ ΚΠΣ «κόπηκε» σε 25 προγράμματα, το Β΄ σε 30 και το Γ΄ σε 24, ενώ στην Πορτογαλία ουδέποτε υπήρξαν πάνω από 17 προγράμματα. Την ίδια ώρα, στη Βουλή αποκαλύφθηκε ότι με εικονικά τιμολόγια δικαιολογούνταν οι χαμένες επιδοτήσεις. «Πράσινη» συνδικαλιστική ομοσπονδία βρέθηκε, μάλιστα, να κατέχει πλαστά και εικονικά τιμολόγια ύψους 100 εκατ. δραχμών.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά, φτάσαμε στο 2003, οπότε σήμανε συναγερμός: το πρόγραμμα του Γ΄ ΚΠΣ βρισκόταν ήδη στο μέσον της υλοποίησής του, αλλά οι απορροφήσεις δεν ξεπερνούσαν το 22%. Στη δημοσιότητα είχε δοθεί και ο απολογισμός του κοινωνικού προϋπολογισμού της Κομισιόν για την περίοδο 2000-2003, με στοιχεία που είχαν καταχωριστεί έως τις 15 Μαΐου 2003. Σύμφωνα με το κείμενο, η Ελλάδα βρισκόταν μεταξύ των πέντε χωρών με τις μεγαλύτερες αστοχίες προβλέψεων και απορροφήσεων, με μια απόκλιση-ρεκόρ της τάξης του 75%. Οπως αναφερόταν στην έκθεση, η χώρα μας δέσμευε κονδύλια που μετά δεν μπορούσε να απορροφήσει και αυτάματα, καθώς είχαν δεσμευθεί, πήγαιναν στην πρώτη χώρα που τα ζητούσε και είχε καταβάλει την εθνική συμμετοχή.
Κατάρρευση εσόδων
Την ίδια περίοδο καταγραφόταν κατάρρευση των εσόδων όσον αφορά την απορρόφηση των κοινοτικών κονδυλίων. Στο τέλος Ιουνίου 2003, η Ελλάδα είχε εισπράξει μόνο 4,6 δισ. ευρώ από τα 21,3 του Γ΄ ΚΠΣ. Και η έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος διαπίστωνε καταποντισμό των εισπράξεων από την ΕΕ κατά 60% τον Απρίλιο και κατά 27% το πρώτο εξάμηνο του 2003.
Το πρώτο τρίμηνο του 2003, η Αθήνα δεν κατάφερε να δεσμεύσει παρά μόλις το 9% των συνολικών πόρων του Γ΄ ΚΠΣ που προβλεπόταν για το συγκεκριμένο τρίμηνο. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η Ελλάδα είχε αναλάβει την υποχρέωση να δεσμεύσει το 2003 περίπου το 60% των συνολικών πόρων του Γ΄ ΚΠΣ. Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2003, η απορρόφηση σε πραγματική εκτέλεση έργων ήταν 12,45%, μη συμπεριλαμβανομένης της προκαταβολής.
Με δεδομένο ότι για να εκταμιευθούν κοινοτικά κονδύλια απαιτείται η καταβολή της εθνικής συμμετοχής, προκύπτει ότι βρίσκονταν χρήματα για τον κατασκευαστικό τομέα, ενώ έμεναν πίσω σημαντικοί τομείς όπως οι νέες τεχνολογίες ή η μεταποίηση. Στην πραγματικότητα, στο σύνολο του ελληνικού ΚΠΣ, το «παραγωγικό περιβάλλον» απορροφούσε μόνο το 22% των συνολικών κοινοτικών πόρων, ενώ στην Ισπανία η συγκεκριμένη απορρόφηση βρισκόταν στο 22% και η Ιταλία είχε απορροφήσει το 48,5% με σκοπό την ανάπτυξη του Νότου της.
Στις 15 Μαΐου 2004 ανακοινώθηκε συνολική απορρόφηση της τάξης του 24%, με τα τομεακά προγράμματα στο 27% και τα περιφερειακά στο 18%. Τον Ιούνιο του 2004 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα η 5η Σύνοδος της Επιτροπής Παρακολούθησης Κοινοτικών Κονδυλίων για την περίοδο 2001-2003. Ο Ρ. Σότον, υπεύθυνος για την εποπτεία των προγραμμάτων του ελληνικού ΚΠΣ, υποστήριξε ότι υπήρχε «ασυνεννοησία» μεταξύ της Κεντρικής αλλά και των Περιφερειακών Διαχειριστικών Αρχών με τους τελικούς δικαιούχους των κοινοτικών πόρων.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα συχνές υπερβάσεις τόσο του φυσικού αντικειμένου όσο και του αρχικού προϋπολογισμού. Επανέλαβε την ανάγκη για άμεσες αλλαγές στη διαδικασία ανάθεσης και υλοποίησης των μεγάλων έργων και ειδικότερα των προγραμμάτων των Οδικών Αξόνων. Εντόπισε εκεί εκτεταμένες παραβάσεις των κοινοτικών κανονισμών, με αποτέλεσμα απώλειες χρηματοδότησης. «Ετσι χάνετε τα λεφτά του πακέτου», έγραψε στις 9 Ιουνίου 2004 η «Ελευθεροτυπία», αναφερόμενη στις δηλώσεις Σότον.
Υπερβάσεις σε νοσοκομεία
Τον Φεβρουάριο του 2006, η Κομισιόν διενήργησε ελέγχους σε δέκα νοσοκομεία που κατασκευάστηκαν με κονδύλια από το Β΄ και το Γ΄ ΚΠΣ. Διαπιστώθηκε ότι σε κάποιες περιπτώσεις οι καθυστερήσεις ξεπέρασαν τα τέσσερα χρόνια και οι υπερβάσεις κόστους έφτασαν το 28%. Μερικά παραδείγματα:
- Το Νοσοκομείο της Αλεξανδρούπολης είχε χρηματοδοτηθεί από το Β΄ ΚΠΣ και έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί το 2000. Τελικά εγκαινιάστηκε το 2003, χωρίς όμως να πιστοποιηθεί επισήμως. Το συνολικό κόστος του έφτασε τα 117 εκατ. ευρώ και οι υπερβάσεις το 59%.
- Το Αττικόν έπρεπε να δέχεται ασθενείς από το 1999, αλλά λειτούργησε το 2003.
- Στο νοσοκομείο των Σερρών σημειώθηκε καθυστέρηση τριών χρόνων και υπέρβαση της τάξης του 83%.
- Στο νοσοκομείο Πύργου διαπιστώθηκε υπέρβαση της τάξης του 26% και καθυστέρηση τεσσάρων χρόνων.
- Το νοσοκομείο της Ρόδου εγκαινιάστηκε το 2003, αν και έπρεπε να λειτουργεί από το 1998, ενώ οι υπερβάσεις έφτασαν τα 145 εκατ. ευρώ.
Παρά τα τρία ΚΠΣ, το ΕΣΥ παρέμεινε χωρίς μηχανοργάνωση και τα νοσοκομεία μας συνέχισαν να λειτουργούν με μπακάλικα τεφτέρια, χωρίς να καθίσταται δυνατός οποιοσδήποτε έλεγχος. Η πρώτη προσπάθεια για μηχανοργάνωση έγινε με το Α΄ ΚΠΣ, η δεύτερη με το Β΄ και η τρίτη με το Γ΄. Αποτέλεσμα μηδέν!
Ανάλογα προβλήματα εμφανίστηκαν και στα υπόλοιπα έργα, το 20% των οποίων «κόπηκε» σε ελέγχους ποιότητας. Τελικά, από τα 22.760 έργα που ήταν ενταγμένα στο Γ΄ ΚΠΣ, τα 4.552 σημείωναν αστοχίες ή κακοτεχνίες. Ο μέσος όρος απορροφητικότητας του Γ΄ ΚΠΣ μέχρι το τέλος Μαρτίου 2004 ήταν 5,64% σε ετήσια βάση, ενώ η Ελλάδα βρισκόταν στην προτελευταία θέση μετά την Ολλανδία και τελευταία στις δεσμεύσεις, κατά δήλωση του αρμοδίου επιτρόπου Φρανς Φίσλερ. Ως γνωστόν, ο κανόνας Ν+2 επέβαλλε απορρόφηση εντός του 2004 όσων κονδυλίων είχαν δεσμευθεί μέχρι το 2002. Και βέβαια, οι καθυστερήσεις είχαν επιπτώσεις και στην εκτέλεση του προϋπολογισμού.
Σκάνδαλο αποκαλύφθηκε και με αφορμή χιλιάδες τόνους ρυζιού που προορίζονταν για ευπαθείς κοινωνικές ομάδες και είχαν πληρωθεί γι’ αυτόν τον σκοπό από την ΕΕ, προκειμένου να διασφαλιστεί η ελάχιστη τιμή του προϊόντος. Αγοράστηκαν από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης με χρήματα της Κοινότητας, αποθηκεύτηκαν και έκαναν φτερά 7.500 τόνοι αξίας 2.250.000 ευρώ.
Οι… χρυσοί δρόμοι
Τον Δεκέμβριο του 2009 είχαμε κοινοτική έκθεση που αξιολογούσε το κόστος των μεγάλων έργων που χρηματοδοτήθηκαν από κονδύλια του Γ΄ ΚΠΣ. Το πρόγραμμα αφορούσε την περίοδο 2000-2006 και τελικά ολοκληρώθηκε το 2009.
Σημειώνονταν υπερβάσεις ακόμη και κατά 100%. Υπολογιζόταν ότι 1 χλμ. αυτοκινητόδρομου κόστιζε έως και 65 εκατ. ευρώ, όταν το πιο ακριβό έργο στα υπόλοιπα κοινοτικά κράτη κόστιζε το πολύ 20 εκατ. ευρώ ανά χλμ. Σύμφωνα με την έρευνα, η κακή αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων όχι μόνο αύξησε το κόστος, αλλά στέρησε την Ελλάδα από υποδομές που είχε ανάγκη και έμειναν στα χαρτιά.
Η Εγνατία, στο τμήμα Ιωάννινα-Μέτσοβο, κόστισε 65 εκατ. ευρώ ανά χλμ. Το τμήμα του Κηφισού κόστισε 60 εκατ. ευρώ. Επισημάνθηκε επίσης ότι για πολλά έργα οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν έδωσαν επαρκή στοιχεία για να εξαχθούν συμπεράσματα. Πολλά, 28 από τα 173, αποδείχθηκαν ημιτελή.
Ο Κηφισός αρχικά είχε υπολογιστεί σε αξία 26-27 εκατ. ευρώ ανά χλμ. και κατέληξε σε 36 εκατ. ευρώ ανά χλμ., με δύο συμβάσεις, η μία το 2003 και η άλλη το 2005. Η Αττική Οδός από 9 εκατ. ευρώ ανά χλμ. έφτασε στα 20 εκατ. ευρώ, με αύξηση πάνω από 100% επί του αρχικού προϋπολογισμού. Και στις δύο περιπτώσεις είχαμε τις μεγαλύτερες υπερβάσεις κόστους στην ΕΕ. Στο μεταξύ, τα υπουργεία αποδεικνύονταν ανίκανα να απορροφήσουν κοινοτικά κονδύλια με σκοπό την πάταξη της γραφειοκρατίας, αν και η κοινοτική χρηματοδότηση έφθανε το 75%.
Ούτε τα βασικά!
Τέλος, σημεία και τέρατα συνέβησαν στη ΜΟΔ, τον οργανισμό που δημιουργήθηκε κατ’ απαίτηση της Κομισιόν και ο οποίος, με τη συνεισφορά εξαιρετικά εξειδικευμένου προσωπικού, ασχολείται με την καλύτερη και ταχύτερη απορρόφηση των κοινοτικών κονδυλίων.
Μετά την επιστροφή του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, τον Οκτώβριο του 2009, οι εξειδικευμένοι αυτοί υπάλληλοι –με ειδικές γνώσεις, προσόντα, πτυχία, διδακτορικά, ξένες γλώσσες και καλή χρήση των υπολογιστών– μετακινήθηκαν αμέσως σε θέσεις «ψυγείου».
Στις θέσεις τους βρέθηκαν διάφοροι κομματικοί φίλοι, ευνοούμενοι και άεργοι συνδικαλιστές. Οι νεοαφιχθέντες, οι περισσότεροι μιας κάποιας ηλικίας, έγιναν προϊστάμενοι χωρίς να γνωρίζουν ξένες γλώσσες. Ανέλαβαν το σοβαρό έργο του σχεδιασμού και της επικοινωνίας με τις κοινοτικές αρχές, χωρίς να γνωρίζουν καν πώς ανοίγει ένας υπολογιστής. Οσο για τους εξειδικευμένους νέους υπαλλήλους, βρέθηκαν από τη μια στιγμή στην άλλη να λιμνάζουν σε διάφορες υπηρεσίες, σε πρωτόκολλα και άλλες παρεμφερείς θέσεις, χωρίς πλέον να προσφέρουν τις γνώσεις τους.
Συμπέρασμα: Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να ξεφύγει από τον κακό εαυτό του, ακόμη και όταν η χώρα βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας.
