Χρειάστηκε να περάσουν έντεκα χρόνια για να δούμε, με ντοκουμέντα πια, πόσο κοντά έφτασε η Ελλάδα στην απόλυτη καταστροφή.
Ο φάκελος που παρουσίασε ο Τόμας Βίζερ στο ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό» δεν ήταν μια θεωρητική άσκηση. Ήταν το σχέδιο διάλυσης της χώρας. Και μόνο ο τίτλος του αρκεί για να παγώσει κανείς: «Κωδικός Αλβανία».
Δεν διάλεξαν τυχαία την ονομασία οι Ευρωπαίοι τεχνοκράτες. Ήξεραν πολύ καλά τι θα σήμαινε μια έξοδος από το ευρώ το καλοκαίρι του 2015. Νόμισμα χωρίς αξία. Τράπεζες κλειστές. Δελτία στα καύσιμα. Φτώχεια. Μαζική φυγή νέων. Ένα κράτος αποκομμένο από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Μια βαλκανική κατάρρευση με ευρωπαϊκή σφραγίδα.
Η νέα δραχμή, σύμφωνα με το ίδιο το σχέδιο, θα έχανε έως και το 80% της αξίας της μέσα σε ένα βράδυ. Οι Βρυξέλλες προετοίμαζαν ακόμη και αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας και αερογέφυρες για τουρίστες. Δεν μιλάμε για «σκληρή διαπραγμάτευση». Μιλάμε για εικόνες εθνικής ταπείνωσης.
Και όμως, εκείνη την περίοδο, υπήρχαν άνθρωποι που έπαιζαν με τη φωτιά σαν να συμμετείχαν σε φοιτητική κατάληψη. Ο Γιάνης Βαρουφάκης μιλούσε για παράλληλα νομίσματα. Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης ονειρευόταν ρήξη. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου εξηγεί σήμερα με απίστευτη ελαφρότητα ότι υπήρχε «αυτοδιακινδύνευση». Λες και μιλούσαμε για προσωπικό στοίχημα και όχι για τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η ιστορία έχει και μια βαθιά ειρωνεία. Οι πολιτικοί πρόγονοι αυτού του χώρου απέτυχαν στον Εμφύλιο να μετατρέψουν την Ελλάδα σε ένα απομονωμένο βαλκανικό καθεστώς σοβιετικού τύπου. Εβδομήντα χρόνια μετά, οι πολιτικοί τους απόγονοι λίγο έλειψε να το πετύχουν μέσα από την οικονομική κατάρρευση. Ο «Κωδικός Αλβανία» δεν ήταν μεταφορά. Ήταν προειδοποίηση.
Αρκεί να θυμηθεί κανείς τι ήταν η Αλβανία του Ενβέρ Χότζα. Ένα καθεστώς παράνοιας και εξαθλίωσης. Χιλιάδες μπετονένια πολυβολεία διάσπαρτα σε όλη τη χώρα από τον φόβο ξένης εισβολής. Κλειστά σύνορα. Διώξεις. Απόλυτη φτώχεια. Ένας λαός φυλακισμένος στο πιο σκληρό απολίθωμα του σταλινισμού στην Ευρώπη. Αυτή ήταν η εικόνα που χρησιμοποιούσαν οι Ευρωπαίοι για να περιγράψουν το μέλλον της Ελλάδας εκτός ευρώ.
Και σήμερα, πάνω από το Θησείο, θα πλανάται εκείνη η βαριά σκιά. Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να παρουσιαστεί ως ώριμος, θεσμικός και ανανεωμένος. Σαν να μην υπήρξε ποτέ το 2015. Σαν να μην έκλεισαν οι τράπεζες. Σαν να μην στήθηκαν ουρές στα ΑΤΜ. Σαν να μην οδηγήθηκε η χώρα λίγα μέτρα πριν από τον γκρεμό. Σαν να μην επιχείρησε να μας κάνει Αλβανία.
Μόνο που η μνήμη δεν διαγράφεται με νέο λογότυπο και καινούργια συνθήματα. Ο άνθρωπος που κάποτε φλέρταρε με τον «Κωδικό Αλβανία» δεν μπορεί να εμφανίζεται σήμερα ως εγγυητής της σταθερότητας. Γιατί πίσω από τις λέξεις περί «νέου πατριωτισμού» παραμένει η ίδια βαριά σκιά του 2015.
