Νέοι κανόνες για τα χρέη του εκλιπόντος, τις κληρονομικές συμβάσεις και τη νόμιμη μοίρα φέρνει το νέο πλαίσιο.
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζονται περιουσίες και χρέη μετά τον θάνατο φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο, το οποίο, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, εφαρμόζεται για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου και μετά.
Στον πυρήνα των αλλαγών βρίσκονται η προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων από τα χρέη του εκλιπόντος, η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων και η μετατροπή της νόμιμης μοίρας από συμμετοχή στην ίδια την περιουσία σε χρηματική απαίτηση.
Για όσους έχουν αποβιώσει πριν από την έναρξη εφαρμογής του νέου πλαισίου εξακολουθεί να ισχύει το προηγούμενο καθεστώς.
Τα χρέη δεν θα επιβαρύνουν την προσωπική περιουσία
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη των κληρονόμων για τις οικονομικές υποχρεώσεις που αφήνει πίσω του ο εκλιπών.
Με το νέο πλαίσιο, η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη περιορίζεται στην κληρονομιαία περιουσία, χωρίς να επεκτείνεται στην προσωπική περιουσία που διέθετε ήδη.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι πιστωτές του εκλιπόντος δεν θα μπορούν να στραφούν κατά του σπιτιού, των καταθέσεων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων που ανήκαν στον κληρονόμο ανεξάρτητα από την κληρονομιά.
«Αυτό επιλύει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Πολλές φορές κάποιος κληρονόμος από τη μία μέρα στην άλλη μπορούσε να βρεθεί να χρωστάει απέναντι σε τράπεζες ή και στο Δημόσιο», ανέφερε στην ΕΡΤ ο καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Αντώνης Καραμπατζός.
Η αλλαγή περιορίζει έτσι έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους που συνδέονταν μέχρι σήμερα με την αποδοχή μιας κληρονομιάς, ιδιαίτερα όταν η πραγματική έκταση των οφειλών του εκλιπόντος δεν ήταν εξαρχής γνωστή στους συγγενείς του.
Κληρονομικές συμφωνίες πριν από τον θάνατο
Μια δεύτερη σημαντική αλλαγή είναι η εισαγωγή του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων, μέσω των οποίων θα μπορεί να οργανώνεται εκ των προτέρων η διαδοχή της περιουσίας.
Με συμβολαιογραφική πράξη, ο ιδιοκτήτης θα μπορεί εν ζωή να συμφωνεί με τους μελλοντικούς κληρονόμους του τον τρόπο με τον οποίο θα κατανεμηθεί η περιουσία μετά τον θάνατό του.
Όπως εξήγησε ο Αντώνης Καραμπατζός, πρόκειται κατά βάση για «συμβάσεις εγκατάστασης κληρονόμων» που καταρτίζονται όσο βρίσκεται εν ζωή ο διαθέτης και μπορούν να περιλαμβάνουν επιμέρους ρυθμίσεις για τη μελλοντική διαδοχή.
Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε οικογένειες με παιδιά από διαφορετικούς γάμους ή προηγούμενες σχέσεις, αλλά και σε περιπτώσεις όπου υπάρχει σημαντική ακίνητη περιουσία ή οικογενειακή επιχείρηση.
Μέσω της έγκαιρης οργάνωσης της διαδοχής μπορεί να καθορίζεται με μεγαλύτερη σαφήνεια ποιος θα αναλάβει μια επιχείρηση ή ποια περιουσιακά στοιχεία θα περάσουν σε κάθε κληρονόμο, περιορίζοντας τις πιθανότητες μελλοντικών συγκρούσεων και κατακερματισμού της περιουσίας.
Τι αλλάζει στη νόμιμη μοίρα
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αλλαγή στη νόμιμη μοίρα, δηλαδή στο ελάχιστο μέρος της κληρονομιάς που προστατεύεται υπέρ συγκεκριμένων στενών συγγενών, ακόμη και όταν υπάρχει διαφορετική πρόβλεψη στη διαθήκη.
Με το νέο καθεστώς, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση κατά του κληρονόμου. Το ύψος της εξακολουθεί να αντιστοιχεί στο μισό της μερίδας που θα δικαιούνταν ο νόμιμος μεριδούχος εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ικανοποιείται το δικαίωμά του. Ο νόμιμος μεριδούχος δεν αποκτά πλέον αυτομάτως ποσοστό συνιδιοκτησίας στα επιμέρους ακίνητα ή κινητά στοιχεία της κληρονομιάς, αλλά αποκτά χρηματική αξίωση αντίστοιχης αξίας απέναντι στον κληρονόμο.
«Η νόμιμη μοίρα λειτουργούσε ως ένα δρεπάνι, το οποίο θέριζε οριζόντια κάθε κινητό και ακίνητο περιουσιακό στοιχείο του κληρονομουμένου. Τώρα αυτό που κάνουμε είναι ότι μετατρέπουμε από εμπράγματη συμμετοχή τη νόμιμη μοίρα σε μια χρηματική αξίωση», σημείωσε ο καθηγητής του ΕΚΠΑ.
Η μεταβολή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική στις περιπτώσεις ακινήτων, καθώς αποφεύγεται η αυτόματη δημιουργία ποσοστών συνιδιοκτησίας εξαιτίας της νόμιμης μοίρας, αλλά και στις οικογενειακές επιχειρήσεις, όπου ο κατακερματισμός των μετοχών ή άλλων περιουσιακών στοιχείων μπορεί να δυσχεράνει τη συνέχιση της δραστηριότητάς τους.
Συνολικά, το νέο πλαίσιο μεταβάλλει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η κληρονομική διαδοχή, επιχειρώντας να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια στους κληρονόμους απέναντι στα χρέη και περισσότερες δυνατότητες στον ιδιοκτήτη μιας περιουσίας να καθορίσει εγκαίρως τη διαχείρισή της μετά τον θάνατό του.
