Σαν σήμερα 10 Ιουνίου 1944. Δίστομο.
Μπορεί το 1944 να μην υπήρχε το ίντερνετ, όμως μία και μόνο φωτογραφία που τραβήχθηκε από τον Ουκρανό φωτογράφο και απεσταλμένο του περιοδικού Life στην Ελλάδα το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς, τον Ντμίτρι Κέσελ, έμελλε να γίνει το διαχρονικό σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας στη χώρα μας. Στον φακό του αποτυπώθηκε η Μαρία Παντίσκα. Τέσσερις μόλις μήνες μετά τη δολοφονία της μητέρας της, το βλέμμα της παρέμενε βυθισμένο στο πένθος. Συντριβή. Στο πρόσωπό της δεν καθρεφτίστηκε μόνο ο πόνος ενός ολόκληρου χωριού, αλλά ο σπαραγμός ενός έθνους που βασανίστηκε στα χέρια ενός αδίστακτου κατακτητή.
Το Δίστομο δεν είναι απλώς μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Κατοχής. Είναι μια ανοιχτή πληγή της συλλογικής μας μνήμης. Ως αντίποινα για ενέδρα ανταρτών του ΕΛΑΣ στην περιοχή, κατά την οποία σκοτώθηκαν δεκάδες Γερμανοί στρατιώτες, οι ναζιστικές δυνάμεις εξαπέλυσαν μια πρωτοφανή σφαγή εναντίον αμάχων. Γυναίκες, παιδιά, βρέφη και ηλικιωμένοι βρέθηκαν στο στόχαστρο μιας μανίας που ξεπερνά κάθε ανθρώπινη λογική.
Οι μαρτυρίες μιλούν για εκτελέσεις, βασανισμούς, βιασμούς και πράξεις απερίγραπτης αγριότητας. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων διαφέρει ανάλογα με τις πηγές, όμως είναι βέβαιο ότι περισσότεροι από 218 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους με φρικτό τρόπο.
Η φωτογραφία της Μαρίας Παντίσκα μπορεί να έγινε σύμβολο συλλογικής μνήμης, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί ένα κάλεσμα της Ιστορίας για αποφυγή της ληθης. Γιατί όταν ο άνθρωπος ξεχνάει, επαναλαμβάνει.
