Ολοκληρώνονται σήμερα Τετάρτη, με την ομιλία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, οι εργασίες του συνεδρίου Athens Alitheia Forum, με θέμα «Αντιμετωπίζοντας τις ψευδείς ειδήσεις και τον τοξικό λόγο».
Το συνέδριο πραγματοποιείται για πρώτη χρονιά από την Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, υπό τον υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη.
Ο ίδιος, στην τοποθέτησή του πρότεινε την κατάργηση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο.
«Έχει έρθει η ώρα να ανοίξει η συζήτηση για να καταργηθεί η ανωνυμία στο διαδίκτυο» είπε αρχικά συμμετέχοντας στο πάνελ με τίτλο «Θεσμοί, Διαφάνεια και Αντιμετώπιση της Παραπληροφόρησης». «Δεν αναφέρομαι στην έκφραση άποψης, στη διαφορετική γνώμη, στο ρεπορτάζ ή την κριτική. Αναφέρομαι στην τέλεση ποινικών αδικημάτων», σημείωσε ο κ. Μαρινάκης. Στο επίκεντρο του πάνελ βρέθηκαν οι προκλήσεις που δημιουργεί η παραπληροφόρηση στη δημόσια σφαίρα, ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης και η ευθύνη της πολιτείας ενώ παρεμβάσεις έκαναν οι δημοσιογράφοι Χριστίνα Κοραή, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Αντώνης Σρόιτερ και Σταμάτης Ζαχαρός.
Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης στην ψηφιακή εποχή, την ταχύτητα διάδοσης των ψευδών ειδήσεων και το κατά πόσο το κράτος και οι θεσμοί μπορούν να παρέμβουν αποτελεσματικά για να περιορίσουν το φαινόμενο.
Απαντώντας στις επικρίσεις που έχουν διατυπωθεί για τη διοργάνωση του συνεδρίου και τις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, ο Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι τέτοιες ενέργειες είναι φυσικό να προκαλούν αντιδράσεις.
«Αν αποφασίσει ένα υπουργείο να κάνει μια καμπάνια για την καταπολέμηση των κυκλωμάτων απάτης, ποιοι θα αντιδράσουν; Οι απατεώνες. Αν το υπουργείο Οικονομικών ξεκινήσει πρωτοβουλίες για να αντιμετωπίσει το λαθρεμπόριο καυσίμων, ποιοι θα αντιδράσουν; Οι λαθρέμποροι καυσίμων. Η δράση στην πολιτική προκαλεί αντίδραση και είναι λογικό», είπε.
Παράλληλα, σημείωσε ότι για πολλά χρόνια υπήρχε ανοχή απέναντι σε τέτοια φαινόμενα.
«Το γεγονός ότι για πολλά χρόνια αφήναμε χώρο σε αυτή τη λογική και δεν αντιδρούσαμε ίσως τους είχε κακομάθει όλους αυτούς», ανέφερε.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπερασπίστηκε τη διοργάνωση του Athens Alitheia Forum, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μπορεί να εξελιχθεί σε θεσμό ανεξάρτητα από το ποια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία.
«Είμαστε σε ένα συνέδριο που φιλοδοξούμε να γίνει θεσμός. Από τη συμμετοχή του κόσμου και από τους ανθρώπους που συμμετέχουν θεωρώ ότι μπορεί να γίνει και πρέπει να γίνει θεσμός, όποια και να είναι η κυβέρνηση του τόπου», ανέφερε.
Απαντώντας, επίσης, στην κριτική για τη σύνθεση των πάνελ, υποστήριξε ότι όλα τα κόμματα είχαν προσκληθεί να συμμετάσχουν: «Καλέσαμε το σύνολο των κομμάτων. Αρχικά μάλιστα τρία κόμματα είχαν δεχθεί. Όταν όμως ανακοινώθηκε το πρόγραμμα, ο εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ αποχώρησε, ενώ την πρώτη μέρα του συνεδρίου το ΠΑΣΟΚ ανακοίνωσε ότι δεν θα συμμετάσχει», είπε,
Αναφερόμενος στα αποτελέσματα της έρευνας που παρουσιάστηκε νωρίτερα στο συνέδριο για τα fake news, ο Παύλος Μαρινάκης σημείωσε ότι τα στοιχεία καταδεικνύουν πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα.
«Πάνω από το 80% των ανθρώπων στη χώρα πιστεύουν ότι η παραπληροφόρηση είναι μια μεγάλη κρίση. Πάνω από το 50% πιστεύουν ότι έχουν οι ίδιοι πιστέψει κάποια στιγμή μια ψευδή είδηση», είπε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η κοινωνία ζητά ενεργότερο ρόλο από την πολιτεία. «Περίπου το 85% των ανθρώπων πιστεύουν ότι η πολιτεία πρέπει να πάρει μέτρα. Εμείς λοιπόν, είμαστε εκεί που είναι η κοινωνία», ανέφερε.
Η δημοσιογράφος Χριστίνα Κοραή έθεσε το ζήτημα της ανωνυμίας στο διαδίκτυο και των επιπτώσεών της στη διάδοση ψευδών ειδήσεων, μεταφέροντας και προσωπική εμπειρία παραπληροφόρησης που αφορούσε το όνομά της. Η δημοσιογράφος υποστήριξε ότι η δυνατότητα ανώνυμης παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διευκολύνει τη διασπορά ψευδών ειδήσεων και επιθετικών σχολίων, ενώ συχνά δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο η συκοφαντία και η παραπληροφόρηση μπορούν να διαδοθούν ανεξέλεγκτα.
Με αφορμή αυτό, ρώτησε τον κυβερνητικό εκπρόσωπο αν η κυβέρνηση εξετάζει την πιθανότητα να τεθούν περιορισμοί στην ανωνυμία των χρηστών στο διαδίκτυο.
Απαντώντας στην παρέμβαση της δημοσιογράφου, ο Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι θεωρεί πως το θέμα πρέπει να ανοίξει ως δημόσια συζήτηση. «Θεωρώ ότι έχει έρθει η ώρα να ανοίξουμε τη συζήτηση για να καταργηθεί η ανωνυμία στο διαδίκτυο, να βγάλουμε δηλαδή τις κουκούλες από το διαδίκτυο», είπε.
Διευκρίνισε πάντως, ότι δεν αναφέρεται στην έκφραση άποψης ή στη δημοσιογραφική κριτική. «Δεν αναφέρομαι στην έκφραση άποψης, στη διαφορετική γνώμη, στο ρεπορτάζ ή την κριτική. Αναφέρομαι στην τέλεση ποινικών αδικημάτων», σημείωσε.
Όπως εξήγησε, θα μπορούσε να υπάρξει ένα σύστημα όπου η πλατφόρμα θα γνωρίζει την πραγματική ταυτότητα του χρήστη, χωρίς όμως αυτή να είναι δημόσια.
«Όταν θέλεις να πάρεις ένα κινητό, μπορεί να πάρεις και έναν και δύο και τρεις και πέντε και δέκα αριθμούς, δίνεις την ταυτότητά σου. Και ξέρει η κάθε εταιρεία, όχι όλοι εσείς που μας βλέπετε, ότι πίσω από αυτό το κινητό είναι το όνομά μου, αντίστοιχα και τα δικά σας», είπε ο κ. Μαρινάκης, τονίζοντας ότι εκφράζει δική του θέση αν και θα παλέψει, όπως είπε, για να γίνει πλειοψηφική θέση. «Θες να κάνεις κύριε ένα λογαριασμό οπουδήποτε στην Ελλάδα; Αυτό έχει να κάνει και με τις πλατφόρμες- για αυτό είναι και δύσκολο και θέλει συζήτηση- πάρα πολύ ωραία, θα ξέρει η πλατφόρμα, όχι όλοι εμείς, ποιος είσαι. Και μπορεί να επιλέξεις να λέγεσαι Αντώνης Σρόιτερ, αλλά μπορεί να θες να λέγεσαι Θόδωρος Κολοκοτρώνης, μπορεί να θες να λέγεσαι Νερό. Δεν είσαι υποχρεωμένος να δημοσιεύσεις το όνομά σου, αλλά θα ξέρει η πλατφόρμα, άρα και η δικαιοσύνη και οι αρχές, αν διαπράξεις ποινικό αδίκημα, ποιος είσαι. Και αυτό δεν το λέω για να προστατευθεί η κυβέρνηση ή η όποια κυβέρνηση, το λέω γιατί πίσω από αυτές τις ανωνυμίες, τα ανώνυμα προφίλ, κρύβονται εγκλήματα, βασικά τα ανώνυμα προφίλ κρύβονται πίσω από εγκλήματα για τα παιδιά μας. Πρέπει να καταλάβουμε ότι οι κουκούλες στο διαδίκτυο είναι αυτές οι οποίες έχουν κάνει phishing πολλές φορές, έχουν πάρει τα λεφτά συγγενών μας, φίλων μας, έχουν εξαπατήσει τα παιδιά μας και μπορεί αύριο μεθαύριο να προκαλέσουν μεγάλες, μεγάλες αναστατώσεις και απειλές» σημείωσε ο Παύλος Μαρινάκης.
Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος έστρεψε τη συζήτηση στο ζήτημα της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τα μέσα ενημέρωσης και τους θεσμούς. Όπως επισήμανε, η παραπληροφόρηση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με ρυθμιστικά μέτρα, αλλά συνδέεται και με τη γενικότερη κρίση εμπιστοσύνης που βιώνουν οι δημοκρατίες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν εμπιστεύονται ούτε τους πολιτικούς ούτε τους δημοσιογράφους, είναι πιο πιθανό να στραφούν σε ανεξέλεγκτες πηγές πληροφόρησης. «Η παραπληροφόρηση διαβρώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους δημοσιογράφους και τους πολιτικούς. Είμαστε όλοι στο ίδιο καράβι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Αντώνης Σρόιτερ έθεσε το ζήτημα της ασύμμετρης ρύθμισης ανάμεσα στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Όπως είπε, τα τηλεοπτικά μέσα λειτουργούν μέσα σε ένα αυστηρό πλαίσιο κανόνων και ελέγχων, ενώ στο διαδίκτυο συχνά δεν υπάρχουν αντίστοιχοι περιορισμοί. «Στην τηλεόραση υπάρχει ασφυκτικός έλεγχος, ενώ στο διαδίκτυο πλήρης ασυδοσία», ανέφερε. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης δεν μπορεί να γίνει χωρίς να διασφαλιστεί η ελευθερία της έκφρασης, κάτι που καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα σύνθετο. Ο ίδιος έθεσε επίσης ζητήματα που αφορούν τη διαφάνεια και τη λειτουργία των θεσμών, επισημαίνοντας ότι η αξιοπιστία των μέσων ενημέρωσης συνδέεται άμεσα με τη συνολική αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος.
Ο Σταμάτης Ζαχαρός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και στις ευθύνες που έχουν στη διαχείριση του περιεχομένου. Ο δημοσιογράφος έθεσε επίσης το ερώτημα αν θα μπορούσαν να αυστηροποιηθούν οι κανόνες λειτουργίας των πλατφορμών, ώστε να περιοριστεί η διάδοση ψευδών ειδήσεων και επιθετικού λόγου και ρώτησε τον κ. Μαρινάκη αν πρέπει όποιος μπαίνει να σχολιάσει να πρέπει να γνωρίζουμε την ip του και τον αριθμό δελτίου ταυτότητάς του.
Απαντώντας στις επισημάνσεις των δημοσιογράφων, ο Παύλος Μαρινάκης αναφέρθηκε σε θεσμικές αλλαγές που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στον χώρο των μέσων ενημέρωσης.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο Μητρώο Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου. «Για να πάρει μια εφημερίδα ή ένα site κρατική διαφήμιση πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προδιαγραφές», είπε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, πριν από αυτή τη ρύθμιση ακόμη και μέσα που δεν τηρούσαν βασικούς κανόνες λειτουργίας, μπορούσαν να λαμβάνουν κρατική διαφήμιση. «Κάθε πειρατικό μέσο που δεν πλήρωνε δημοσιογράφους έπαιρνε κανονικά διαφήμιση από το κράτος. Αυτό τελείωσε», ανέφερε.
Κλείνοντας τη συζήτηση, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τόνισε ότι η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση για τις σύγχρονες δημοκρατίες.
«Το ψέμα είναι θελκτικό και διαδίδεται πολύ γρήγορα. Η αλήθεια χρειάζεται επιχειρήματα, τεκμηρίωση και απόδειξη», είπε. Όπως υπογράμμισε, η προσπάθεια για την ενίσχυση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας της ενημέρωσης πρέπει να συνεχιστεί.
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με την κοινή διαπίστωση ότι η παραπληροφόρηση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και ότι η αντιμετώπισή της απαιτεί συνεργασία μεταξύ πολιτείας, δημοσιογράφων, ψηφιακών πλατφορμών και κοινωνίας των πολιτών.
Xατζηδάκης: Θωράκιση του δημόσιου διαλόγου απέναντι στα fake news και τον τοξικό λόγο
Σε μια εποχή όπου η ταχύτητα της πληροφορίας ξεπερνά συχνά την κριτική σκέψη, η προάσπιση της αντικειμενικής αλήθειας αναδεικνύεται σε κορυφαία πρόκληση για τη λειτουργία της Δημοκρατίας. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της ομιλίας του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, κατά την έναρξη του Athens Alitheia Forum. Ο κ. Χατζηδάκης περιέγραψε με μελανά χρώματα το τοπίο της παραπληροφόρησης, ενώ κατέθεσε συγκεκριμένες προτάσεις για τη θωράκιση του δημόσιου διαλόγου απέναντι στα fake news και τον τοξικό λόγο.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ξεκίνησε την τοποθέτησή του υπογραμμίζοντας τη συγκυρία του συνεδρίου, η οποία συμπίπτει με μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας. Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην κρίση στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας ότι κατασκευασμένα βίντεο και παραποιημένες εικόνες κατακλύζουν όχι μόνο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά διεισδύουν ακόμη και σε έγκριτα δυτικά ΜΜΕ.
Στο εγχώριο μέτωπο, ο κ. Χατζηδάκης κατήγγειλε τη διασπορά «σεναρίων Αρμαγεδδώνα» για την ελληνική οικονομία και τον τουρισμό, καθώς και τη χρήση ψευδών SMS για δήθεν επιστρατεύσεις. Όπως τόνισε, αυτού του είδους η παραπληροφόρηση δεν είναι πάντα τυχαία, αλλά συχνά κατευθύνεται από οργανωμένα κομματικά ή ιδιωτικά συμφέροντα που επιδιώκουν τη δημιουργία κλίματος ανασφάλειας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην επικίνδυνη τάση σχετικοποίησης των γεγονότων. Σύμφωνα με τον κ. Χατζηδάκη, επιχειρείται μια τεχνητή σύγχυση μεταξύ των προσωπικών απόψεων και των αντικειμενικών δεδομένων. Ενώ η Δημοκρατία βασίζεται στην πολυφωνία και τη διαφωνία, αυτή δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν υπάρχει ένας «κοινός τόπος» στα βασικά γεγονότα.
«Η δημοκρατία αναπνέει μέσα από τις διαφορετικές απόψεις, αλλά δεν μπορεί να αναπνεύσει όταν αμφισβητούνται επιστημονικές μεθοδολογίες και αδιαμφισβήτητα δεδομένα, όπως η ανεργία ή το δημόσιο χρέος, επειδή απλώς δεν εξυπηρετούν ένα πολιτικό αφήγημα», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Θέλοντας να δώσει μια ανθρώπινη διάσταση στο πρόβλημα, ο αντιπρόεδρος αναφέρθηκε στις προσωπικές επιθέσεις που δέχεται σχετικά με τις δηλώσεις «πόθεν έσχες». Περιέγραψε πώς αγροτικές εκτάσεις στην Κρήτη βαφτίζονται «πολυτελή σπίτια» από ανώνυμα προφίλ και περιφερειακές ιστοσελίδες, δημιουργώντας μια ψευδή εικόνα που αναπαράγεται ανεξέλεγκτα.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι ο απώτερος στόχος της παραπληροφόρησης δεν είναι πάντα η πειθώ, αλλά η εξάντληση των πολιτών. Η διαρκής έκθεση στο ψεύδος οδηγεί στην παραίτηση, στην πεποίθηση ότι «όλοι είναι ίδιοι» και, τελικά, στην αποδοχή του λαϊκισμού.
Η εμφάνιση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των deep fakes προσθέτει ένα νέο επίπεδο πολυπλοκότητας. Ο κ. Χατζηδάκης επισήμανε ότι πλέον είναι τεχνικά εφικτό να εμφανίζονται δημόσια πρόσωπα να λένε πράγματα που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Αυτό καθιστά την ανάγκη για διασταύρωση (fact-checking) επιτακτική, καθώς η τεχνολογία μπορεί να γίνει όπλο στα χέρια όσων επιδιώκουν να «πριονίσουν» τα θεμέλια του πολιτεύματος.
Κλείνοντας, ο κ. Χατζηδάκης παρέθεσε τους πυλώνες πάνω στους οποίους πρέπει να οικοδομηθεί η άμυνα της κοινωνίας:
1. Κυβερνητική Διαφάνεια: Η ενημέρωση των πολιτών πρέπει να γίνεται με αυστηρούς δείκτες, αριθμούς και χρονοδιαγράμματα, στοιχεία που λειτουργούν ως αντίδοτο στον λαϊκισμό.
2. Δημοσιογραφική Δεοντολογία: Τα ΜΜΕ οφείλουν να επενδύουν στην ακρίβεια και την επαλήθευση, βάζοντας την αξιοπιστία πάνω από την ταχύτητα του «κλικ».
3. Εκπαιδευτικό Σύστημα: Η καλλιέργεια κριτικής σκέψης στις νέες γενιές είναι η μοναδική μακροπρόθεσμη λύση. Οι πολίτες πρέπει να μάθουν να ξεχωρίζουν το γεγονός από το σχόλιο.
Με αναφορά στη θρυλική ρήση του Παύλου Μπακογιάννη, «μπορούμε και διαφωνούμε διότι μπορούμε και συνυπάρχουμε», ο αντιπρόεδρος κάλεσε σε μια επιστροφή στην πολιτισμένη αντιπαράθεση. Το στοίχημα, κατέληξε, είναι να καταστήσουμε την αλήθεια και την αξιοπιστία ξανά «μόδα», ως πράξη προστασίας της προσωπικότητας και της ίδιας της Δημοκρατίας.
Φλωρίδης: Ο νόμος μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις του ψεύδους
Το κατά πόσο έχει ο νόμος τη δύναμη να ορθώσει ανάστημα απέναντι στο ψέμα που βασιλεύει στο διαδίκτυο και τα fake news που διαδίδονται με ταχύτητα φωτός, επιχείρησαν να απαντήσουν ειδικοί του χώρου, σε συζήτηση κατά τη δεύτερη μέρα του Athens Alitheia Forum, με τη συμμετοχή του υπουργού Δικαιοσύνης.
Ο Γιώργος Φλωρίδης, ο δικηγόρος Μιχάλης Δημητρακόπουλος, η δημοσιογράφος Ιωάννα Μάνδρου, και ο συγγραφέας-αρθρογράφος Σάκης Μουμτζής, αντάλλαξαν απόψεις γύρω από το αν μπορούμε να προστατεύσουμε τη Δικαιοσύνη, την ενημέρωση, ακόμη και τη Δημοκρατία, από την ανεξέλεγκτη διάδοση της παραπληροφόρησης.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επάρκεια του νομικού πλαισίου για την αντιμετώπιση του φαινομένου των fake news και πώς αυτό επηρεάζει την κοινή γνώμη και τους θεσμούς.
Ο κ. Φλωρίδης, ο οποίος αποχώρησε νωρίτερα λόγω σημαντικής σύσκεψης υπό τον πρωθυπουργό για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, τοποθετήθηκε ευθύς εξαρχής ξεκαθαρίζοντας τη φιλοσοφία του νομικού πλαισίου έναντι της αλήθειας και του ψεύδους. «Ο νόμος δεν μπορεί να προστατεύσει την αλήθεια. Ο νόμος μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις του ψεύδους», δήλωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η πεποίθηση πως οι νομοθετικές ρυθμίσεις μπορούν να λύσουν όλα τα προβλήματα είναι εσφαλμένη.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης αναφέρθηκε στις αλλαγές που επήλθαν στον Ποινικό Κώδικα, καταργώντας το αδίκημα της απλής δυσφήμησης και της δυσφήμησης ενώπιον κρατικού οργάνου, κινήσεις που στόχευαν στην «απελευθέρωση δυνάμεων» και την ενίσχυση του δημοσιογραφικού έργου.
Όπως εξήγησε ο ίδιος, η απλή δυσφήμηση συχνά οδηγούσε σε καταδίκες ακόμη και όταν επρόκειτο για αποκάλυψη αλήθειας, με τη Δικαιοσύνη να λέει: «Αλήθεια λες, αλλά δεν έπρεπε να την πεις». Αυτές οι αλλαγές, κατά τον κ. Φλωρίδη, βοηθούν στο να μην αντιμετωπίζεται, νομικά, η αποκάλυψη της αλήθειας.
Παρέθεσε επίσης στατιστικά στοιχεία για τις αγωγές (SLAPP) κατά δημοσιογράφων το 2023, τονίζοντας ότι από τις 265 αγωγές, έγιναν δεκτές οι 69 σε πρώτο βαθμό και μόλις 13, σε δεύτερο, με αποτέλεσμα οι τελεσίδικες αγωγές να είναι 69. Ανέφερε ακόμη ότι τα ποσά που επιδικάζονται είναι περίπου το 1/10 των αιτούμενων, υπογραμμίζοντας ότι «δεν έχουμε εδώ βιομηχανία παραγωγής τέτοιων αγωγών».
Αναλύοντας το φαινόμενο της διάδοσης των ψευδών ειδήσεων, ο κ. Φλωρίδης επισήμανε ότι ενώ η προπαγάνδα υπήρχε από την αρχαιότητα, οι σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες επιτρέπουν την ταχύτατη εξάπλωσή της. Η άποψή του είναι ότι τα κατασκευασμένα νέα, ανθούν «όταν έχουμε υποβαθμισμένο κοινωνικό και πολιτικό λόγο». Όταν, δηλαδή, η αντιπαράθεση δεν γίνεται με επιχειρήματα και οι πολιτικοί φορείς αδυνατούν να αναπτύξουν σαφή επιχειρήματα, τότε δημιουργούνται ψευδή αφηγήματα. Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε την τραγωδία των Τεμπών ως «μια κλασική ιστορία fake news, η οποία οργανώθηκε με σκοπό να παραγάγει πολιτικό αποτέλεσμα», αναφέροντας ότι πολλά κέντρα συνέκλιναν προς αυτό τον στόχο, εκμεταλλευόμενα την απουσία επιχειρημάτων για τις πολιτικές και θεσμικές ευθύνες.
Η δημοσιογράφος Ιωάννα Μάνδρου συμφώνησε με την εκτίμηση ότι τα fake news ασκούν μεγάλη επιρροή στις δικαστικές αποφάσεις. Τόνισε ότι πριν καν αποφανθούν τα δικαστήρια, τα ψευδή νέα δημιουργούν βεβαιότητες στην κοινή γνώμη για αθωότητες ή ενοχές που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, επηρεάζοντας τους δικαστές, οι οποίοι «δεν λειτουργούν εν κενώ». Ως παράδειγμα ανέφερε την υπόθεση της 12χρονης στον Κολωνό, όπου εκτός του δικαστηρίου υπήρξε μαζική κινητοποίηση με φωνές «αθώα-αθώα», που ενδεχομένως επηρέασαν τους δικαστές. Προειδοποίησε ότι όταν η Δικαιοσύνη αποφασίζει διαφορετικά από τις «βεβαιότητες» της κοινής γνώμης, κλονίζεται σοβαρά η αξιοπιστία του δικαστικού θεσμού. Η κ. Μάνδρου επέκρινε επίσης τη μυστικότητα της δικογραφίας για τα Τέμπη, η οποία «παράγει αναξιοπιστία» και επέτρεψε την έξαρση των ψευδών ειδήσεων.
Ο συγγραφέας και αρθρογράφος Σάκης Μουμτζής υποστήριξε ότι η σημερινή τοξικότητα είναι «παιδική χαρά» σε σχέση με το κλίμα της δεκαετίας του '80 και προειδοποίησε ότι τα fake news οδηγούν στην ισοπέδωση, την απογοήτευση και εν τέλει στη μη συμμετοχή των πολιτών. Για τον κ. Μουμτζή, κάθε πολιτικά κατασκευασμένη είδηση, έχει ένα συγκεκριμένο πολιτικό κίνητρο και στρατηγική. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την υπόθεση της «Μαρίας του Έβρου», μια απολύτως κατασκευασμένη είδηση που είχε ως στόχο να επηρεάσει την κοινή γνώμη και αποκάλυψε ότι ο ίδιος και άλλοι αντιμετώπισαν διαδικτυακό λιντσάρισμα στην προσπάθειά τους να την αποδομήσουν. Σημείωσε επίσης ότι το 58% των ερωτηθέντων σε πρόσφατη δημοσκόπηση εξακολουθεί να πιστεύει ότι το μοιραίο τρένο στα Τέμπη μετέφερε παράνομα εύφλεκτο υλικό, γεγονός που υπογραμμίζει την ανθεκτικότητα των ψευδών ειδήσεων.
Ο δικηγόρος Μιχάλης Δημητρακόπουλος, με βάση την εμπειρία του στις δικαστικές αίθουσες, εξέφρασε την πεποίθηση ότι «η αλήθεια επικρατεί» στα δικαστήρια. Χαρακτήρισε επαρκέστατο το νομικό πλαίσιο, το οποίο προστατεύει την αλήθεια, τόσο με ποινικές όσο και με αστικές διατάξεις. Αναφέρθηκε στην εξέλιξη από τον παλιό Ποινικό Κώδικα του 1951, στον νέο του Ιουλίου 2019 και στις τροποποιήσεις που έγιναν μέχρι το 2026 από τον κ. Τσιάρα και τον κ. Φλωρίδη.
Ο κ. Δημητρακόπουλος εξήγησε ότι η διάσπαση ψευδών ειδήσεων, ειδικά όταν προκαλούν τεράστια ζημιά στην οικονομία, την άμυνα ή την υγεία, ποινικοποιείται. Ενώ παλαιότερα αρκούσε ο κίνδυνος, πλέον απαιτείται να έχει προκληθεί πραγματικό αποτέλεσμα (βλάβη), κάτι που χαρακτήρισε ως «ευμενέστερη» προσέγγιση.
Σχετικά με τη συκοφαντική δυσφήμιση, υπενθύμισε ότι η απλή δυσφήμηση δεν αποτελεί πλέον ποινικό αδίκημα. Ωστόσο, η συκοφαντική δυσφήμιση, που αφορά την εν γνώσει διάδοση ψευδών στοιχείων για κάποιον, τιμωρείται με ποινές που φτάνουν τα πέντε χρόνια φυλάκισης. Ο δικηγόρος εξέφρασε τη διαφωνία του με τις πρόσφατες τροποποιήσεις που προβλέπουν ποινές φυλάκισης δύο ετών και μίας ημέρας για τους δημοσιογράφους, καθώς αυτές «εκτίονται» και μπορεί να οδηγήσουν σε πραγματική στέρηση της ελευθερίας. «Εάν αρχίσουμε και βάζουμε στην φυλακή με δύο χρόνια και μία ημέρα τους δημοσιογράφους, νομίζω ότι δεν βοηθάμε την καταπολέμηση του ψεύδους», τόνισε.
Πρόσθεσε επίσης ότι όταν η δυσφήμιση γίνεται μέσω μέσων ενημέρωσης, το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει την υποχρέωση δημοσίευσης της καταδικαστικής απόφασης στα ίδια μέσα, προστατεύοντας έτσι την αλήθεια και τον πολίτη που έχει πληγεί. Εάν το μέσο αρνηθεί, επιβάλλεται νέα ποινική κύρωση.
Κλείνοντας, ο κ. Δημητρακόπουλος υπενθύμισε την περίπτωση του «τυποκτόνου νόμου», μιας παλαιότερης κυβερνητικής πρωτοβουλίας που επέβαλλε υπέρογκες χρηματικές ποινές σε μέσα ενημέρωσης για προσβολή προσωπικότητας, αλλά τελικά κρίθηκε αντισυνταγματική από τον Άρειο Πάγο, ως περιοριστική για την ελευθερία του Τύπου.
Βόζενμπεργκ: Ανάγκη να καταπολεμηθεί η παράνομη ανωνυμία των κακόβουλων χρηστών
Για την προστασία της πληροφορίας και την Τεχνητή Νοημοσύνη συνομίλησαν ειδικοί σήμερα κατά την διάρκεια του Συνεδρίου Athens Alitheia Forum «Confronting fake news and toxic discourse» (Αντιμετωπίζοντας τις ψευδείς ειδήσεις και τον τοξικό λόγο) .
Στη συζήτηση με συντονιστή τον δημοσιογράφο Κ. Παπαχλιμίτζο, η ευρωβουλευτής Ελίζα Βόζενμπεργκ τόνισε πως όταν «μιλάμε για ρύθμιση ενός πλαισίου στην ΕΕ, θα πρέπει να ξέρουμε ότι η τεχνολογία τρέχει με ρυθμούς εξαιρετικά γρήγορους και ο νομοθέτης ή οποιοδήποτε πλαίσιο καλείται εκ των υστέρων να καλύψει και να ρυθμίσει μία εξέλιξη». Αναφερόμενη στους κανονισμούς που έχουν θεσπισθεί από την ΕΕ για τον έλεγχο της πληροφορίας και τα fake news και τα θεμελιώδη δικαιώματα, που έχουν κύριο γνώμονα την προστασία και την εκπαίδευση των παιδιών, η κ. Βόζενμπεργκ στάθηκε ιδιαίτερα στο «ποιος ελέγχει το λογισμικό με το οποίο τροφοδοτείται μια είδηση και παράγεται και μετά αναπαράγεται και διαδίδεται αυτό ελέγχεται».
Η κ. Βόζενμπεργκ στάθηκε ιδιαίτερα στην «αλγοριθμική λογοδοσία», που δίνει τη δυνατότητα στην ΕΕ και τα κράτη-μέλη να επεμβαίνουν και να ελέγχουν «το λογισμικό των πλατφορμών και να ελέγχουν με ποιον τρόπο ο αλγόριθμος τροφοδοτείται ούτως ώστε να παράγεται μια είδηση και να μπορέσει εκ των υστέρων να παρέμβει».
Επίσης η κ. Βόζενμπεργκ στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη να καταπολεμηθεί η παράνομη ανωνυμία των κακόβουλων χρηστών και των επιθετικών ομάδων.
Από την πλευρά της η Πέννυ Καλύβα, πρόεδρος της ΕΔΙΤΠ, τόνισε πως «η κάθε πληροφορία από πίσω έχει μία ανθρώπινη δημιουργία», η οποία «έχει φτιάξει να περιεχόμενο και έχει παράγει κάποιο έργο αυτός ο δημιουργός λοιπόν πρέπει να αμυνθεί και πρέπει να προστατευτεί και η εργασία που έχει κάνει». Όπως πρόσθεσε, δύο είναι οι κατηγορίες που πλήττεται ο κάματος κι η εργασία τους, «η μία είναι η κατηγορία του δημιουργού και του δημοσιογράφου που έκανε την έρευνα» και «απ' την άλλη είναι και ο εκδότης ο οποίος επενδύει πάνω στην ενημέρωση».
Σύμφωνα με την ίδια, «εάν δεν προστατευτούν θα υπάρχει ένα πρόβλημα στη βιωσιμότητα της ενημέρωσης» και για τούτο είναι πολύ σημαντική η ευρωπαϊκή οδηγία, που «δυστυχώς ακόμα στην Ελλάδα είναι ανενεργή από τον Νοέμβριο τουλάχιστον του ‘22 και δεν έχει ψηφιστεί ένας κανονισμός που είναι σημαντικός για τα κριτήρια και διαδικασία, κατά την οποία ο κάθε εκδότης θα μπορεί να διεκδικεί από τις ψηφιακές πλατφόρμες το δημοσιογραφικό περιεχόμενο, την αξία δημοσιογραφικού περιεχομένου και ειδικά τώρα που έχουν ανακύψει πάρα πολλά ζητήματα».
Ο αναπλ. καθηγητής Επικοινωνίας και Πολιτισμού, Κώστας Καρπούζης, ορμώμενος από τα παραδείγματα για την τάση των μαθητών και φοιτητών να χρησιμοποιούν το Chatgpt για τις εργασίες τους, επέμεινε στην ανάγκη για ψηφιακή εγγραμματοσύνη των νέων. Όπως τόνισε, «σήμερα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τεχνικές ΤΝ είτε για να αναλύσουμε αυτά τα δεδομένα και να προχωρήσουμε σε χάραξη πολιτικής, είτε για να κάνουμε ένα ρεπορτάζ, αυτό που θα λέγαμε data driven, έτσι που να καθοδηγούμε τα δεδομένα και βγάζουμε κάποιο συμπέρασμα, αλλά στο τέλος ο υπεύθυνος είναι κάποιος άνθρωπος και αυτός είναι που υπογράφει».
«Αυτό που λέμε και στους φοιτητές είναι πως είναι λάθος το να θέτουμε κάποιο ερευνητικό ερώτημα έχοντας ήδη την απάντηση στο μυαλό μας, γιατί πάντα θα βρούμε δεδομένα, είτε μέσω της νοημοσύνης είτε επιλέγοντας το σύνολο που θέλουμε», αλλά δεν θα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Σύμφωνα με τον κ. Μπλέτσα, επικεφαλής της Ελληνικής Επιτροπής Κυβερνοασφάλειας, η Ελλάδα είναι «το ιδανικό πεδίο κατανάλωσης fake news διότι έχουμε το μεγαλύτερο ποσοστό στην ΕΕ, βάσει της έρευνας του Oxford Institute, ανθρώπων που έχουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως πρωταρχική πηγή ενημέρωσης». Όπως τόνισε τα ΜΚΔ «εξαιτίας του επιχειρηματικού τους μοντέλου σε ταΐζουν αυτό το οποίο θα σου δημιουργήσει περισσότερα συναισθήματα και θα σε κρατήσει κολλημένο στην οθόνη επομένως είμαστε το ιδανικό μέρος για την κατανάλωση fake news».
Αναφορικά με το εάν θα βοηθήσει σε αυτό η ΤΝ, ο κ. Μπλέτσας τόνισε πως μέχρι στιγμής «στην καλύτερη περίπτωση ανέρχεται στο 65% η ανίχνευση πραγματικής από ψεύτικη πληροφορία». Αναφορικά με τα ΜΚΔ, ο κ. Μπλέτσας τόνισε πως «το συναίσθημα πάντα επικρατεί της λογικής [...] Τα ΜΚΔ και το επιχειρηματικό τους μοντέλο είναι οι μεγαλύτεροι φοροφυγάδες γιατί παίρνουν τα συμπεριφορικά μας δεδομένα, τα παίρνουν δωρεάν, δεν τους φορολογεί κανείς και καταστρέφουν τη δημοσιογραφία». Ο ίδιος τόνισε πως «εάν δεν αλλάξει αυτό και αν δεν μάθουμε στον κόσμο πώς να καταναλώνει περιεχόμενο, δεν ξέρω αν έχει νόημα να απαγορεύουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στα πικρά παιδιά ή στους άνω των 70 οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί ό,τι βλέπουν γραμμένο να το πιστεύουν πολύ πιο εύκολα».
Ζαχαράκη: Πολυδιάστατο το έργο που μπορεί να γίνει μέσα στο σχολείο, για την ανάπτυξη κριτικών αναγνωστών
Για τον ρόλο του σχολείου στην ενδυνάμωση των παιδιών απέναντι στην παραπληροφόρηση, αλλά και τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται με τη ραγδαία εξάπλωση της χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης, μίλησε νωρίτερα σήμερα, η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, συμμετέχοντας σε συζήτηση με τίτλο: «Εντοπίζοντας το ψέμα: Θέμα Παιδείας», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Athens Alitheia Forum, το οποίο διοργανώνει η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης.
«Είναι σημαντικό να βάλουμε στην καρδιά της συζήτησης το πολυδιάστατο έργο που μπορεί να γίνει μέσα στο σχολείο: να μάθει το παιδί να πιάνει την εφημερίδα, να διακρίνει την αρθρογραφία από τη δημοσιογραφία, να συνθέτει πηγές και να παράξει το ίδιο, είδηση και άρθρο», σημείωσε η υπουργός, αναφερόμενη στο πρόγραμμα «Κριτικοί Αναγνώστες», που υλοποιείται από το Εργαστήριο Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας (Peace Journalism Lab) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με την υποστήριξη του υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και την Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ).
Η υπουργός ανακοίνωσε ότι μετά την αποτίμηση της φετινής, πιλοτικής εφαρμογής του προγράμματος, η επιδίωξη του υπουργείου και της Γενικής Γραμματείας είναι να αναπτυχθεί περαιτέρω και να εφαρμοστεί σε περισσότερα σχολεία από τη νέα σχολική χρονιά.
Η κ. Ζαχαράκη στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της ενδυνάμωσης των παιδιών και της παροχής των κατάλληλων εργαλείων για τη μετέπειτα πορεία τους, εκτός σχολικής κοινότητας. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση μαθήτριας, που συμμετείχε στο πάνελ, η κ. Ζαχαράκη ανέφερε: «Θα πρέπει να συνεχίσουμε την προσπάθεια να βελτιώνουμε το πρόγραμμα σπουδών, να δίνονται ευκαιρίες να έχετε (σσ οι μαθητές) περισσότερες δράσεις ενεργού πολίτη, να αναπτύσσετε ήπιες δεξιότητες και ζωής, μαζί με τους εκπαιδευτικούς, ώστε να νιώσετε πιο δυνατοί σε μία περίοδο που η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει πολλά. Να είστε υπεύθυνοι χρήστες αυτής, να διαμορφώνετε το περιεχόμενο που χρησιμοποιείτε και διαμορφώνετε στην ΤΝ, και να μπορείτε σε έναν κόσμο που αλλάζει τόσο γρήγορα, να αποκτήσετε την προσαρμοστικότητα, την ευελιξία, την ετοιμότητα και τη δύναμη να ανταπεξέλθετε σε αυτές τις προκλήσεις, με ψυχραιμία».
Από την πλευρά της, η μαθήτρια Εύη Γιαλιά, συμμετέχουσα στο πρόγραμμα «Κριτικοί Αναγνώστες», αναφέρθηκε στους τρόπους με τους οποίους προτιμά πλέον να ενημερώνεται. «Προτιμώ να ενημερώνομαι από δημοσιογραφικά σάιτ, τα οποία ήδη γνωρίζω ότι είναι έγκυρα. Η αλήθεια είναι ότι οι έφηβοι δεν παρακολουθούμε πολλή τηλεόραση. Προσπαθούμε να αντλήσουμε πληροφορίες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και από όποια ιστοσελίδα βρούμε. Προσωπικά προσπαθώ να διαλευκάνω μόνη μου εάν η πληροφορία που λαμβάνω είναι έγκυρη ή όχι, καθώς στις πλατφόρμες η πληροφορία ταξιδεύει με πολύ ταχείς ρυθμούς», ανέφερε.
Επίσης, αναφέρθηκε στα εργαλεία που έχει αποκομίσει ήδη από το πρόγραμμα, όπως το να βλέπει για δεύτερη φορά το περιεχόμενο μιας είδησης, να εστιάζει στο εάν αναφέρονται πολλές πηγές, εάν ακολουθείται η δημοσιογραφική δεοντολογία και εάν αναφέρεται το όνομα του συντάκτη.
Στα θετικά αποτελέσματα του προγράμματος αναφέρθηκε με τη σειρά του ο Νίκος Παναγιώτου, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος. «Πρόκειται για μία αποκάλυψη, μίας Ελλάδας, η οποία δεν βρίσκει χώρο και χρόνο στα πρωτοσέλιδα, οι εκπαιδευτικοί και τα παιδιά. Η δουλειά τους είναι πολύ πιο πάνω από τις προσδοκίες μας», τόνισε.
Όπως ανέφερε ο κ. Παναγιώτου, η Ελλάδα, με το συγκεκριμένο πρόγραμμα στέκεται στην πρωτοπορία της Ευρώπης, καθώς μαζί με τη Φινλανδία είναι οι δύο χώρες που υλοποιούν παρόμοια πρόγραμμα. «Η δική μας ιδιαιτερότητα είναι ότι το πρόγραμμα δεν αφορά μόνο τους ακαδημαϊκούς, αλλά και τους δημοσιογράφους», είπε και πρόσθεσε: «Η δημοσιογραφία και τα επαγγελματικά μέσα έχουν μία ευκαιρία να επανασυνδεθούν με ένα κοινό που έχουν χάσει».
Όπως σημείωσε, το πρόγραμμα θα καταλήξει με τη διοργάνωση ενός διεθνούς συνεδρίου στις 8 Μαΐου.
Στο ρητό του Σωκράτη, που αναφέρει ότι «η μόρφωση είναι όπως η εύφορη γη και φέρνει όλα τα καλά, αν την καλλιεργείς», αναφέρθηκε από την πλευρά του ο δημοσιογράφος Δημήτρης Στούμπος, στεκόμενος ιδιαίτερα στην ευθύνη που βαραίνει τους δημοσιογράφους, αλλά και τους πολιτικούς να λειτουργούν με βάση τη δεοντολογία και την ηθική.
Στο ρόλο της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, τα μέσα ενημέρωσης και την τεχνολογία αναφέρθηκε η Δήμητρα Δημητρακοπούλου, επικεφαλής ερευνήτρια στο Κέντρο Εποικοδομητικής Επικοινωνίας του ΜΙΤ. «Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι κρίση εμπιστοσύνης σε θεσμούς μέσα, τεχνολογία, ο ένας στον άλλον», είπε η κ. Δημητρακοπούλου και επεσήμανε ότι σε μία τέτοια κατάσταση έλλειψης εμπιστοσύνης, «υπάρχει πρόσφορο έδαφος για τοξικότητα, πόλωση, αφού οι κοινωνικοί δεσμοί δεν είναι ισχυροί και δεν είναι αυτοί που χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε την καθημερινότητα και τις ειδήσεις με υπευθυνότητα».
Όπως σημείωσε, η Παιδεία «είναι απαραίτητη για την άσκηση της κριτικής ικανότητας» και αποτελεί «μία δεξιότητα δημοκρατικής συνύπαρξης», καθώς μαθαίνουμε μέσω της Παιδείας να συνυπάρχουμε, να κάνουμε διάλογο και εποικοδομητική κριτική.
Τέλος, στο πάνελ συμμετείχε και ο Θάνος Ασκητής, καθηγητής Ψυχιατρικής και Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας και Αντιπεριφερειάρχης Υγείας Αττικής. Όπως σημείωσε, η αλήθεια, στη βάση της, προέρχεται μέσα από το σπίτι μας. Κατά την τοποθέτησή του, υποστήριξε ότι η σύγχρονη κοινωνία έχει θέσει ως προτεραιότητα την εκπαίδευση των παιδιών και έχει περιοριστεί η «παίδευσή» τους. «Παίδευση, είναι η Παιδεία, δηλαδή αρχές, οι αξίες, το ήθος, η εμπιστοσύνη και η σύνδεση του παιδιού με το γονέα. Ζώντας στο σήμερα, σε αυτό το κομμάτι θα δούμε αρκετή παθολογία», σημείωσε.
Όπως ανέφερε καταγράφεται σημαντικό συναισθηματικό έλλειμμα. «Όταν το γονεϊκό δίκτυο δεν επικοινωνεί σωστά, δημιουργείται μία τοξικότητα, άρα το παιδί ήδη θεωρεί ότι αυτή η σχέση δεν είναι σημαντική. Στην ηλικία 6-16 η καρδιά της αναπτυξιακής σχέσης με το εγώ, οι υπερπροστατευτικοί γονείς θα παράξουν έναν φόβο στο παιδί και θα οδηγηθεί σε μία ευθραυστότητα της διαχείρισης του μοντέρνου τρόπου ζωής, άρα θα πάει στο διαδίκτυο κρυφά, θα πάρει πληροφορίες που δεν είναι έγκυρες», σημείωσε.
Επιπλέον, αναφέρθηκε στη βία των εφήβων, επισημαίνοντας ότι είναι «αποτέλεσμα του ότι το παιδί δεν περνάει το στάδιο της παιδικής ηλικίας». «Το παιδί καλείται να μεγαλώσει πολύ γρήγορα, να αναπτύξει ρόλους και συμπεριφορές, από το άγχος των γονιών, οι οποίοι δεν ασχολούνται μαζί του και του φορτώνουν ρόλους», πρόσθεσε. «Βλέπουμε σήμερα παιδιά, τα οποία δε μεγαλώνουν ως παιδιά και παραμένουν παιδιά σε μία ανωριμότητα συναισθηματική. Εκεί το διαδίκτυο κλέβει την παράσταση και περνά μηνύματα ελεγχόμενα», επεσήμανε και κατέληξε ότι είναι ανάγκη να εκπαιδεύονται οι γονείς να είναι γονείς και ότι θα πρέπει να επενδύσουν σε μία καλή σχέση με τους δασκάλους των παιδιών τους.
Σδούκου: πώς θα πρέπει τα κόμματα να αντιμετωπίσουν τα fake news
Για το πώς αντιμετωπίζουν τα κόμματα την παραπληροφόρηση μίλησε η εκπρόσωπος Τύπου της ΝΔ Αλεξάνδρα Σδούκου κατά τη διάρκεια του Athens Alitheia Forum, που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 11 Μαρτίου.
Εκφράζοντας τη λύπη της για την απουσία εκπροσώπων από άλλα κόμματα στη συγκεκριμένη συζήτηση, η κα Σδούκου τόνισε πως "χρειάζεται γενναιότητα να μπορείς να σταθείς και να αντιπαρατεθείς με τα επιχειρήματα σου και ας διαφωνούμε και να κάνουμε έναν πολιτισμένο διάλογο και οφείλω να ομολογήσω ότι ήτανε απογοητευτικό".
Αναφορικά με τα fake news στην πολιτική, η κα Σδούκου τόνισε πως "δυστυχώς πια ο δημόσιος διάλογος ή η αντιπαράθεση γίνεται με όρους πόλωσης και τοξικότητας και θέλει πολύ προσπάθεια, εάν θέλουμε να λογιζόμαστε ως σοβαροί και υπεύθυνοι άνθρωποι στο χώρο της πολιτικής για να μπορέσει να αντισταθείς από το να διαδόσεις ένα ψέμα, να δημιουργήσει σε εντυπώσεις, να καλλιεργήσεις μια εσφαλμένη εντύπωση, που στο τέλος της ημέρας πρέπει να αναλογιστούμε ότι αυτό έχει ένα κόστος στην πολιτική και στον τρόπο που οι πολίτες αντιλαμβάνονται τελικά τους πολιτικούς, την πολιτική και τη δημοκρατία".
Όπως πρόσθεσε η κα Σδούκου, πολλές φορές παρακολουθώντας δημόσιες συζητήσεις στα μέσα ενημέρωσης " δυστυχώς τις περισσότερες φορές ο κόσμος απογοητεύεται γιατί κάπου χάνεται τελικά η πληροφορία, μπερδεύεται ο κόσμος" και "είναι χρέος μας, όσοι υπηρετούμε τις θέσεις αυτές και τον δημόσιο λόγο, να μπορούμε να τοποθετούμαστε με βάση την αλήθεια, με βάση τα πραγματικά περιστατικά και δεδομένα".
Η κα Σδούκου τόνισε πως "όταν μιλάμε για την παραπληροφόρηση, μιλάμε για κάτι πιο στοχευμένο ένα στρατηγικό, μία οργανωμένη προσπάθεια για να αντιμετωπθισθεί μία παραπλάνηση και χειραγώγηση της κοινής γνώμης" και πρόσθεσε πως εάν ήταν εδώ οι άλλοι εκπρόσωποι "θα τους έλεγα να μπορούσαμε να φτιάξουμε έναν κώδικα, τον οποίο να το σεβόμαστε κάθε φορά που συνομιλούμε, για παράδειγμα να μην αντιπαρατιθέμεθα κάθε φορά χτυπώντας επί προσωπικού κάποιον ή όταν υπάρχουνε επίσημα στοιχεία από διάφορους θεσμούς από τα υπουργεία να μην τα αμφισβητούμε".
Αναφερόμενη στην πανσπερμία των πηγών πληροφόρησης, ιδίως στα ΜΚΔ η κα Σδούκου τόνισε "σε ό,τι αφορά τα fake news ναι στο κόμμα έχουμε επιχειρήσει να φτιάξουμε ένα παρατηρητήριο να κάνουμε ένα fact checking και να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις ψευδείς ειδήσεις παραθέτοντας τα ακριβή στοιχεία, με δεδομένα και αριθμούς " για να μπορεί κάποιος "να μπαίνει κάπου για να βλέπει ποια είναι η αλήθεια".
"Είναι δύσκολη όμως αυτή η μάχη", τόνισε η κα Σδούκου "να χάνεσαι μέσα στο διαδίκτυο, να χάνεσαι μέσα στο ορυμαγδό της πληροφόρησης και να προσπαθείς τελικά μόνος σου να παλεύεις να βρεις την αλήθεια, τι ισχύει και τι όχι και γι' αυτό θεωρώ ότι τα κόμματα έχουνε πολύ μεγάλη ευθύνη σε αυτό και αυτό τελικά έχει ένα αντίκτυπο στην εμπιστοσύνη που έχουν τελικά οι πολίτες στους θεσμούς και στα κόμματα φυσικά".
Όπως πρόσθεσε "η αλήθεια κερδίζει στο τέλος, όμως αυτό θέλει υπομονή, επιμονή, θέλει προσπάθεια, αλλά στο τέλος θεωρώ ότι πρέπει να κερδίζει η αλήθεια" κι αυτή είναι "η προσπάθεια που πρέπει να κάνουνε όλα τα κόμματα προς αυτή την κατεύθυνση, διότι αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό στο τέλος της ημέρας είναι ότι χάνουμε μέσα από αυτό. Οι πολίτες τελικά στο τέλος φεύγουνε, απαξιώνουνε τα κόμματα και το πολιτικό σύστημα για να τους φέρουμε πίσω για να τους κερδίσουμε πρέπει να τους λέμε την αλήθεια".
Τέλος, πρόσθεσε πως "πρέπει να μπορεί ο πολιτικός γιατί είναι άνθρωπος, να μπορεί να τα πάρει πίσω και να πει ότι εδώ έκανα λάθος. Δεν χάνει τουναντίον ομίζω ότι κερδίζει στην αξιοπιστία του και δείχνει και ένα σεβασμό προς τους πολίτες . Καταλαβαίνω ότι μπορεί να είναι δύσκολο, αλλά πιστεύω ότι εάν έχεις το θάρρος της γνώμης να πεις είπα κάτι, δεν το ήξερα, έκανα λάθος ,το διορθώνω και να μην το αφήνεις να διαιωνίζεται μόνο κερδισμένος μπορείς να βγεις".
Έρευνα για τα fake news
Η έρευνα «Αναζητώντας την αλήθεια: Τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα fake news», που παρουσιάστηκε στο Athens Alitheia Forum επιχειρεί να αποτυπώσει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ενημερώνονται σήμερα, αλλά και πώς αντιλαμβάνονται το φαινόμενο της παραπληροφόρησης. Τη συζήτηση σε αυτό το πάνελ συντόνισε ο δημοσιογράφος Γιώργος Πιέρρος, ενώ τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσίασε ο ιδρυτής της εταιρείας δημοσκοπήσεων MARC SA, Θωμάς Γεράκης.
Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, ο Γιώργος Πιέρρος τόνισε ότι η ενημέρωση βρίσκεται σε μια περίοδο έντονων αλλαγών. Όπως ανέφερε, σήμερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανταγωνίζονται άμεσα την τηλεόραση ως προς την επιρροή που ασκούν στο κοινό. Για πολλούς πολίτες, τα social media αποτελούν πλέον την κύρια πηγή ενημέρωσης, γεγονός που αλλάζει ριζικά το τοπίο της δημόσιας πληροφόρησης. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι σε πολλές περιπτώσεις η ενημέρωση μέσω αυτών των πλατφορμών γίνεται από άτομα που δεν λογοδοτούν θεσμικά και δεν ακολουθούν συγκεκριμένους δημοσιογραφικούς κανόνες ή αξιακό πλαίσιο.
Παρά τις προκλήσεις, ο δημοσιογράφος σημείωσε δύο θετικά στοιχεία που προκύπτουν από την έρευνα. Πρώτον, η τηλεόραση εξακολουθεί να ανταγωνίζεται τα social media ως προς την αξιοπιστία, κάτι που δείχνει ότι η παραδοσιακή δημοσιογραφία μπορεί, με υπεύθυνη στάση, να ανακτήσει την εμπιστοσύνη του κοινού. Δεύτερον, οι πολίτες εξακολουθούν να θεωρούν την πολιτεία βασικό σημείο αναφοράς για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, γεγονός που υποδηλώνει ότι υπάρχει εμπιστοσύνη πως το κράτος μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση του φαινομένου.
Στη συνέχεια, ο Θωμάς Γεράκης παρουσίασε αναλυτικά τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας, η οποία πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 1.200 ατόμων ηλικίας 17 ετών και άνω, με τηλεφωνικές και διαδικτυακές συνεντεύξεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η κύρια πηγή ενημέρωσης για τους Έλληνες είναι πλέον τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ποσοστό περίπου 37%. Ακολουθεί η τηλεόραση, ενώ σε χαμηλότερα ποσοστά βρίσκονται τα ειδησεογραφικά sites, οι εφημερίδες και το ραδιόφωνο. Η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο: οι νεότερες γενιές ενημερώνονται κυρίως μέσω social media, ενώ οι μεγαλύτερες συνεχίζουν να προτιμούν την τηλεόραση.
Η χρήση των κοινωνικών δικτύων είναι ιδιαίτερα συχνή, δείχνει η έρευνα. Τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες δήλωσαν ότι τα χρησιμοποιούν καθημερινά, ποσοστό που φτάνει περίπου το 90% στις νεότερες ηλικίες. Μεταξύ των πιο δημοφιλών πλατφορμών βρίσκονται το Facebook, το YouTube και το Instagram, ενώ το TikTok εμφανίζεται κυρίως στις νεότερες ηλικιακές ομάδες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ένα σημαντικό ποσοστό πολιτών ενημερώνεται και από σχολιαστές ή φίλους στα social media. Σχεδόν ένας στους δύο δηλώνει ότι λαμβάνει πληροφορίες με αυτόν τον τρόπο αρκετά συχνά ή πολύ συχνά, γεγονός που δείχνει πόσο ισχυρή έχει γίνει η επιρροή της άτυπης πληροφόρησης στο διαδίκτυο.
Σε ό,τι αφορά την εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης, η έρευνα δείχνει ότι οι εφημερίδες και τα ειδησεογραφικά sites συγκεντρώνουν τα υψηλότερα ποσοστά εμπιστοσύνης, κυρίως επειδή συνοδεύονται από υπογραφές δημοσιογράφων. Ακολουθεί η τηλεόραση, ενώ τα social media βρίσκονται χαμηλότερα στη σχετική κατάταξη.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα αφορά το περιεχόμενο του δημόσιου διαλόγου στα social media. Οι τρεις στους τέσσερις πολίτες πιστεύουν ότι σε αυτές τις πλατφόρμες κυριαρχεί ο τοξικός και εχθρικός λόγος και όχι ο τεκμηριωμένος διάλογος. Η αντίληψη αυτή είναι κοινή ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή ιδεολογικής τοποθέτησης.
Παράλληλα, η πλειονότητα των πολιτών δηλώνει ιδιαίτερα ανήσυχη για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων. Περίπου το 80% αναφέρει ότι η παραπληροφόρηση τούς προβληματίζει πολύ ή αρκετά. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι πάνω από το 70% θεωρεί πως είναι δύσκολο για τον μέσο πολίτη να διακρίνει μια ψευδή είδηση από μια αληθινή. Παρ' όλα αυτά, ένα σημαντικό ποσοστό πιστεύει ότι προσωπικά μπορεί να εντοπίσει πιο εύκολα τις ψευδείς πληροφορίες.
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι οι ψευδείς ειδήσεις έχουν πλέον γίνει μέρος της καθημερινότητας. Μεγάλο ποσοστό των ερωτηθέντων δηλώνει ότι συναντά συχνά παραπλανητικό περιεχόμενο, κυρίως σε θέματα πολιτικής. Άλλοι τομείς όπου εντοπίζονται fake news είναι τα διεθνή ζητήματα, η οικονομία, κοινωνικά θέματα και ζητήματα υγείας.
Όταν οι πολίτες υποπτεύονται ότι μια είδηση είναι ψευδής, οι μισοί δηλώνουν ότι απλώς την αγνοούν. Οι υπόλοιποι προσπαθούν να την ελέγξουν μέσω άλλων πηγών, εξετάζουν ποιος τη δημοσίευσε ή διαβάζουν τα σχόλια άλλων χρηστών.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι ένας στους δύο παραδέχεται πως έχει πιστέψει στο παρελθόν μια είδηση που αποδείχθηκε ψευδής, ενώ περίπου τέσσερις στους δέκα έχουν μοιραστεί άθελά τους μια τέτοια πληροφορία. Παράλληλα, η μεγάλη πλειονότητα εκτιμά ότι η τεχνητή νοημοσύνη κάνει ακόμη πιο δύσκολο τον εντοπισμό της αλήθειας.
Τέλος, περισσότεροι από εννέα στους δέκα πολίτες θεωρούν ότι η παραπληροφόρηση αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημοκρατία. Πολλοί πιστεύουν ότι μπορεί να επηρεάσει ακόμη και εκλογικά αποτελέσματα, την οικονομία ή την εθνική ασφάλεια. Ως προς το ποιος πρέπει να έχει την κύρια ευθύνη αντιμετώπισης των fake news, οι περισσότεροι δείχνουν την πολιτεία, ενώ ακολουθούν οι ίδιες οι ψηφιακές πλατφόρμες και οι πολίτες.
Η έρευνα καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: οι ψευδείς ειδήσεις αποτελούν ένα ευρέως αναγνωρισμένο και ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα, το οποίο απαιτεί συντονισμένες δράσεις από το κράτος, τα μέσα ενημέρωσης, τις πλατφόρμες και την κοινωνία συνολικά.
Η μάχη των fact-checkers στην Meta-πραγματικότητα
Πού σταματά η πληροφορία και πού αρχίζουν τα fake news; Από πού διέρχεται, σαν χείμαρρος, η ενημέρωση και ποιοι έχουν ή πρέπει να έχουν, το βάρος του φιλτραρίσματος της είδησης, πριν φτάσει στο κοινό;
Οι σύγχρονοι ήρωες αυτοί, ονομάζονται fact-checkers που αντιμετωπίζουν τη μετα-αλήθεια και βρέθηκαν στο επίκεντρο της επίκαιρης συζήτησης στο πλαίσιο του Athens Alitheia Forum.
Οι ομιλητές του πάνελ συμφώνησαν ότι την ώρα που ψηφιακή εποχή μάς υποσχέθηκε έναν κόσμο γεμάτο γνώση, άνοιξε και διάπλατα τις πόρτες στην παραπληροφόρηση, στα ψέματα που μοιάζουν ειδήσεις και σπέρνουν παντού την καχυποψία για οτιδήποτε τεκμηριωμένο.
'Ανθρωποι της πρώτης γραμμής, επαγγελματίες και καθηγητές, κλήθηκαν να εξηγήσουν τη σκληρή μάχη που δίνουν καθημερινά: να κρατήσουν την αλήθεια ζωντανή, απέναντι σε έναν κόσμο που δείχνει να προτιμά τη «δική του» αλήθεια. Μια αλήθεια που συχνά είναι ένα όμορφο αφήγημα, χωρίς στοιχεία πραγματικότητας και αληθινή επιχειρηματολογία.
Στο πάνελ «Fact checkers vs the Meta truth», κατά τις εργασίες της δεύτερης ημέρας του συνεδρίου, συμμετείχαν οι Έλενα Βατάλα, Mininformation Journalist & Communication Manager Ellinika Hoaxes, Ανδρέας Βέγλης, καθηγητής, Διευθυντής Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής στα ΜΜΕ, Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ στο ΑΠΘ, Επικεφαλής Ερευνητικής Ομάδας του ΑΠΘ στο Μεσογειακό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (MedDMO), Δέσποινα Κονταράκη, αρχισυντάκτρια εφημερίδας «Ελεύθερος Τύπος», Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος TVXS.gr και Έλενα Παπαδημητρίου, δημοσιογράφος Head of Editorial «fyi.news».
Ο δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς, συντονίζοντας τη συζήτηση, ξεκίνησε με μια προσωπική αναφορά που υπογράμμισε τη διαχρονική σημασία του ελέγχου των γεγονότων. Θυμήθηκε την επίσκεψή του το 2011 στα γραφεία του «The New Yorker», όπου ο βραβευμένος με Πούλιτζερ εκδότης David Remnick του έδειξε τον χώρο των 16 fact-checkers, στους οποίους ανατίθετο η επαλήθευση ακόμα και της πιο ασήμαντης είδησης, περνώντας από έναν έως τρεις ελέγχους, ανάλογα με τη σοβαρότητα του θέματος. Αυτή η εικόνα, όπως τόνισε, του αποκάλυψε την εγγενή αξία του fact-checking, πολύ πριν αυτό γίνει ευρέως γνωστό, παρότι υπήρχε ήδη για έναν αιώνα.
Η Έλενα Βατάλα, από τα Ellinika Hoaxes, επιβεβαίωσε την αρχική τοποθέτηση, χαρακτηρίζοντας τον έλεγχο των γεγονότων ως την «ψυχή», τον «πυρήνα» και την «ηθική πυξίδα» της δημοσιογραφίας. Υπογράμμισε ότι δεν αποτελεί απλώς ένα στάδιο, αλλά την ουσία της ενημέρωσης. Το έργο των Ellinika Hoaxes, όπως εξήγησε, είναι να επαναφέρει τη δημόσια συζήτηση στις σωστές της βάσεις, δηλαδή στα γεγονότα, μακριά από την κυριαρχία της «δημοφιλέστερης άποψης» ή του «κυρίαρχου αφηγήματος». Ωστόσο, η ίδια έθεσε έναν προβληματισμό: σε αντίθεση με το παράδειγμα του «New Yorker», η σύγχρονη δημοσιογραφία, ακόμα και η συστημική, υπονομεύει τον εαυτό της. Τα μέσα ενημέρωσης συχνά αναπαράγουν πληροφορίες χωρίς κριτικό έλεγχο, ενώ ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει μια πλατφόρμα χωρίς κανόνες δεοντολογίας. Η ακρίβεια και η εγκυρότητα θυσιάζονται στον βωμό της ταχύτητας, με αποτέλεσμα να μη διαφυλάσσεται το δημόσιο συμφέρον. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την τραγωδία των Τεμπών και την κυκλοφορία μιας ανυπόστατης «έκθεσης Γκαντ» από μεγάλη εφημερίδα, η οποία διαψεύστηκε από τα Ellinika Hoaxes μέσω απευθείας επικοινωνίας με τους υποτιθέμενους «Βέλγους επιστήμονες». «Τα fake news δεν είναι κισμέτ», τόνισε, «είναι στο χέρι μας να τα αποφύγουμε». Το πρόβλημα έγκειται στο ότι μέσα από το παιχνίδι της πόλωσης, ενισχυμένο από τους αλγόριθμους των social media, συζητάμε πλέον για το τι είναι «δημοφιλές» και όχι για το τι είναι «ακριβές».
Ο καθηγητής Ανδρέας Βέγλης, διευθυντής του Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής στα ΜΜΕ του ΑΠΘ, αναφέρθηκε στην ακαδημαϊκή ανταπόκριση στις νέες συνθήκες. Διευκρίνισε πως ο όρος meta-αλήθεια δεν υπήρχε ως αντικείμενο διδασκαλίας 15 χρόνια πριν, αλλά το μάθημα για το fact-checking εισήχθη στο ΑΠΘ περίπου 11 χρόνια νωρίτερα, ως απάντηση στην έκρηξη των ψευδών ειδήσεων, με παραδείγματα όπως το δημοψήφισμα για το Brexit και τις αμερικανικές εκλογές. Επισήμανε ότι, ενώ το 80% των Ελλήνων αναγνωρίζει τα fake news ως σοβαρό πρόβλημα, υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ αναγνώρισης και πράξης. Το μάθημα, αν και κατ' επιλογήν, προσελκύει περίπου τους μισούς φοιτητές δημοσιογραφίας, παρότι απαιτεί συνεχή εργασία και όχι απλή απομνημόνευση, καθώς η ύλη αλλάζει διαρκώς.
Η Δέσποινα Κονταράκη, αρχισυντάκτρια της εφημερίδας «Ελεύθερος Τύπος», ανέδειξε το πλεονέκτημα του έντυπου Τύπου: τον χρόνο. Αυτό το «προνόμιο» επιτρέπει τη διασταύρωση πληροφοριών, σε αντίθεση με την ασφυκτική πίεση των ψηφιακών μέσων. Ως παράδειγμα χρησιμοποίησε πάλι την περίπτωση των Τεμπών, όπου μια viral εικόνα στο Instagram με την υποτιθέμενη φράση «νεκρός τώρα στο Σύνταγμα» διαψεύστηκε άμεσα με ένα τηλεφώνημα στον αστυνομικό συντάκτη. Παρατήρησε ότι, παρότι τα fake news υπήρχαν πάντα (όπως η ιστορία της εφημερίδας «Sun» για ζωή στη Σελήνη πριν από 200 χρόνια), η μεγάλη διαφορά σήμερα είναι ότι «δεν πιστεύουμε απλώς το ψέμα, αλλά δυσπιστούμε και απέναντι στην αλήθεια». Αναφέρθηκε και στο περιστατικό με τον Jim Carrey, όπου όταν εμφανίστηκε σε μια τελετή απονομής βραβείων, χρήστες των social media αρνούνταν να πιστέψουν ότι είναι ο ηθοποιός, που απλώς είχε γεράσει και αυτό, κατά την κ. Κονταράκη, είναι απόδειξη ότι δεν εμπιστευόμαστε πλέον «ούτε τα ίδια μας τα μάτια».
Ο δημοσιογράφος Στέλιος Κούλογλου στάθηκε στην ψυχολογία του κοινού. «Οι άνθρωποι», είπε, «τείνουν να πιστεύουν και να διαβάζουν όσα επιβεβαιώνουν τις ήδη διαμορφωμένες απόψεις τους». Τόνισε ότι η ιστορία των ψευδών ειδήσεων είναι παλιά, όμως αυτό που έχει αλλάξει είναι η κλίμακα και η ταχύτητα διάδοσης μέσω των social media. Αναφέρθηκε σε δικό του ντοκιμαντέρ του 2003, «25+1 ψέματα για να πουλήσετε έναν πόλεμο», σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράκ, τονίζοντας πως πολλά από αυτά τα ψέματα αποδείχθηκαν εκ των υστέρων. Για τον Στέλιο Κούλογλου, χρειάζεται μια πολύ μεγάλη μορφωτική προσπάθεια, ξεκινώντας από την εκπαίδευση, ώστε οι πολίτες να αποκτήσουν την ικανότητα να εξετάζουν κριτικά και την αντίθετη άποψη.
Η δημοσιογράφος Έλενα Παπαδημητρίου, Head of Editorial του «fyi.news», εκπροσωπώντας έναν οργανισμό που ζει και αναπνέει στα social media, τόνισε ότι το να είσαι «γοητευτικός και έγκυρος» ταυτόχρονα δεν είναι τόσο δύσκολο όσο ακούγεται, εφόσον υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ άποψης, είδησης και γεγονότος. Υποστήριξε ότι τα μέσα ενημέρωσης πάντα λάμβαναν υπόψη τι ήθελε το κοινό και αυτό δεν είναι κακό, καθώς ανταποκρίνεται σε μια ανάγκη για ενημέρωση. Η δυσκολία προκύπτει όταν αυτή η ανάγκη μετατρέπεται σε ζήτηση για χάιδεμα αυτιών και «αποψάρες». Η ίδια υπογράμμισε την αδήριτη ανάγκη για μορφωμένους και καταρτισμένους δημοσιογράφους, ικανούς να αναζητούν την πολυπλοκότητα των πηγών και να διαχωρίζουν την άποψη από το γεγονός. Σχολίασε επίσης την άνοδο των news creators και news influencers στα social media, από τους οποίους ενημερώνεται η πλειονότητα των νεότερων γενεών, με λιγότερο από το 30% αυτών να είναι δημοσιογράφοι. Κατέληξε πως το πρόβλημα δεν είναι τα social media, αλλά η ευθύνη που αναλογεί στους ίδιους τους δημοσιογράφους. Αναφέρθηκε επίσης στην «αποκλεισμό» των fact-checkers από δημοσιογραφικές ενώσεις στην Ελλάδα, κάτι δεν ισχύει στην Ευρώπη.
Κλείνοντας το πάνελ, ο συντονιστής δημοσιογράφος, Μάκης Προβατάς συνόψισε την ουσία της συζήτησης, καταλήγοντας σε ένα μονόδρομο συμπέρασμα: «Ή τα fake news, ή εμείς». Η μάχη μεταξύ της επαληθεύσιμης πραγματικότητας και της υποκειμενικής meta-αλήθειας, είναι διαρκής και απαιτεί από τους δημοσιογράφους, την ακαδημαϊκή κοινότητα και εν τέλει τους πολίτες, μια κρίσιμη και υπεύθυνη στάση στην κατανάλωση και την παραγωγή της πληροφορίας.
Το πρόγραμμα
«Ανακτώντας την Εμπιστοσύνη στην Πληροφορία»
09:30 – 10:00 | Εγγραφές & Υποδοχή
10:00 – 10:05 | Πένυ Αβραμίδη, Δημοσιογράφος iefimerida, εφημερίδα ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ – Καλωσόρισμα
10:05 – 10:20 | Κωστής Χατζηδάκης, Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης – Χαιρετισμός
10:20 – 10:25 | Κυριάκος Πιερρακάκης, Υπουργός Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών και Πρόεδρος Eurogroup – Χαιρετισμός – video
10:25 – 10:55 | Παρουσίαση έρευνας «Αναζητώντας την αλήθεια: τι πιστεύουν οι Έλληνες για τα fake news»
Συντονιστής: Γιώργος Πιέρρος, Δημοσιογράφος ACTION24, iefimerida
- Θωμάς Γεράκης, Founder, MARC SA
10:55 – 11:25 | «Θεσμοί, διαφάνεια και αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης»
Ο Παύλος Μαρινάκης, Υφυπουργός Παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικός Εκπρόσωπος συζητά με τους:
- Σταμάτη Ζαχαρό, Δημοσιογράφο ONE, ATHENS VOICE
- Χριστίνα Κοραή, Δημοσιογράφο MEGA, NEWSIT
- Νίκο Παναγιωτόπουλο, Δημοσιογράφο, Διευθυντή newpost.gr, Ραδιοφωνικό παραγωγό ALPHA RADIO 9.89, Παρουσιαστή Δελτίου Ειδήσεων KONTRA
- Αντώνη Σρόιτερ, Δημοσιογράφο ALPHA TV
11:25 – 12:10 | ΠΑΝΕΛ 7: «Fact checkers vs the Meta truth»
Συντονιστής: Μάκης Προβατάς, Δημοσιογράφος – Συγγραφέας
- Έλενα Βατάλα, Misinformation Journalist & Communications Manager στα Ellinika Hoaxes
- Ανδρέας Βέγλης, Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής στα ΜΜΕ, Τμήμα Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Επικεφαλής Ερευνητικής Ομάδας του ΑΠΘ στο Μεσογειακό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (MedDMO)
- Δέσποινα Κονταράκη, Αρχισυντάκτρια στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος
- Στέλιος Κούλογλου, Δημοσιογράφος TVXS.gr
- Έλενα Παπαδημητρίου, Δημοσιογράφος Head of editorial fyi.news
12:10 – 13:10 | ΠΑΝΕΛ 8: «Μπορεί ο νόμος να προστατεύσει την αλήθεια;»
Συντονιστής: Παναγιώτης Στάθης, Παρουσιαστής, Δημοσιογράφος Antenna, dikastiko.gr
- Μιχάλης Δημητρακόπουλος, Δικηγόρος
- Ιωάννα Μάνδρου, Δημοσιογράφος ΤΟ ΒΗΜΑ, MEGA
- Σάκης Μουμτζής, Συγγραφέας – Αρθρογράφος
- Γιώργος Φλωρίδης, Υπουργός Δικαιοσύνης
13:10 – 13:55 | ΠΑΝΕΛ 9: «Εντοπίζοντας το ψέμα: Θέμα Παιδείας»
Συντονίστρια: Έλλη Τριανταφύλλου, Δημοσιογράφος, Πολιτική συντάκτρια
- Δρ. Θάνος Ε. Ασκητής, Καθηγητής Ψυχιατρικής E.U.C, Πρόεδρος Ινστιτούτου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας, Αντιπεριφερειάρχης Υγείας Αττικής
- Δήμητρα Δημητρακοπούλου, Principal Research Scientist, Head of Translational Research & Practice, Center for Constructive Communication, Massachusetts Institute of Technology
- Σοφία Ζαχαράκη, Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού
- Νίκος Παναγιώτου, Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας, Υπεύθυνος Προγράμματος «Κριτικοί Αναγνώστες», Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ, ΑΠΘ
- Δημήτρης Στούμπος, Δημοσιογράφος
- Με τη συμμετοχή μαθήτριας
13:55 – 14:40 | ΠΑΝΕΛ 10: «ΑΙ, Ψηφιακή Ασφάλεια & Προστασία της Πληροφορίας»
Συντονιστής: Κώστας Παπαχλιμίντζος, Δημοσιογράφος ERTNEWS, ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ
- Ελίζα Βόζεμπεργκ, Ευρωβουλευτής, Επικεφαλής Ευρωομάδας ΝΔ, Πρόεδρος Επιτροπής Μεταφορών και Τουρισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
- Πέννυ Καλύβα, Πρόεδρος ΕΔIΠT, Business News Magazine
- Κώστας Καρπούζης, Αναπλ. Καθηγητής, Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
- Μιχάλης Μπλέτσας, Διοικητής, Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, Ερευνητής και Διευθυντής Υπολογιστών, MIT Media Lab
- Σωτήρης Τριανταφύλλου, Πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών
14:40 – 15:20 | ΠΑΝΕΛ 11: «Είναι η παραπληροφόρηση διαχρονικό φαινόμενο; Πώς διαμορφώνεται και πόσο διαφέρει η επιρροή της στο πέρασμα του χρόνου;»
Συντονιστής: Μάνος Νιφλής, Παρουσιαστής OPEN TV, Γεν. Διευθυντής enikos.gr
- Άγγελος Μόσχοβας, Αρχισυντάκτης ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ / ΕΡΤNEWS
- Ιορδάνης Χασαπόπουλος, Δημοσιογράφος – Παρουσιαστής MEGA, Διευθυντής εφημερίδας ΒΡΑΔΥΝΗ
- Νίκος Χασαπόπουλος, MONONEWS
15:20 – 16:10 | ΠΑΝΕΛ 12: «Πώς αντιμετωπίζουν τα κόμματα την παραπληροφόρηση»
Συντονίστρια: Πένυ Αβραμίδη, Δημοσιογράφος iefimerida, εφημερίδα ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ
- Δήμος Θανάσουλας, Εκπρόσωπος Τύπου του Δημοκρατικού Πατριωτικού Λαϊκού Κινήματος ΝΙΚΗ
- Αλεξάνδρα Σδούκου, Εκπρόσωπος Τύπου ΝΔ
- Κώστας Τσουκαλάς, Εκπρόσωπος Τύπου ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ
16:10 – 17:00 | ΠΑΝΕΛ 13: «Περιφερειακά ΜΜΕ και παραπληροφόρηση: αδύναμος κρίκος ή αντίδοτο;»
Συντονίστρια: Μαρία Τσατζαλή, Δημοσιογράφος STAR Κεντρικής Ελλάδας
- Βιργινία Δημαρέση, Αρχισυντάκτρια STATUS FM 107,7, Μέλος ΕΣΗΕΜ-Θ
- Αντώνης Δημητρίου, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος ΚΡΗΤΗ TV και Πρόεδρος Ένωσης ΕΕΤΕΠ
- Σπύρος Καμπιώτης, Ιδιοκτήτης & Διευθυντής IONIAN TV, Αντιπρόεδρος ΕΕΤΕΠ
- Δημήτρης Πλεμμένος, Διευθυντής σύνταξης εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Μεσσηνίας – Αντιπρόεδρος ΣΗΠΕ
- Αντώνιος Πουγαρίδης, Εκδότης Εφημερίδας ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΣ, Διευθυντής TRUE STORY RADIO Ν. Κοζάνης
- Σταύρος Φανφάνης, Εκδότης – Διευθυντής Δ.Ο. Ο ΧΡΟΝΟΣ Κομοτηνής
17:00 – 17:45 | ΠΑΝΕΛ 14: «Τα fake news βλάπτουν σοβαρά την οικονομία»
Συντονιστής: Νίκος Φιλιππίδης, Δημοσιογράφος ΣΚΑΙ & ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
- Τάσος Αναστασάτος, Πρόεδρος Συντονιστικής Επιτροπής Οικονομικής Ανάλυσης Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών
- Μιχάλης Αργυρού, Προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού
- Νίκος Βέττας, Γενικός Διευθυντής ΙΟΒΕ και Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
17:45 – 18:00 | Κεντρική ομιλία Παύλου Μαρινάκη, Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικού Εκπροσώπου
18:00 – 18:40 | «Διαλέγοντας πραγματικότητα: Η απειλή της παραπληροφόρησης»
Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συζητά με τους:
- Γιάννη Θεοχάρη, Καθηγητή Ψηφιακής Διακυβέρνησης και κάτοχο της ομώνυμης έδρας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου
- Γιάννη Πρετεντέρη, Εκδότη εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ
