Η Κύπρος ολοκλήρωσε τις τεχνικές προϋποθέσεις για ένταξη στη Ζώνη Σένγκεν, όμως απομένει η πολιτική συμφωνία των κρατών μελών.
Μαζί με την Ιρλανδία, η Κύπρος παραμένει το μοναδικό κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν συμμετέχει στον ευρωπαϊκό χώρο ελεύθερης κυκλοφορίας. Έπειτα από πολυετή προετοιμασία και την εφαρμογή 120 τεχνικών συστάσεων, η Λευκωσία έλαβε τον περασμένο Ιούλιο θετική αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως προς την τεχνική της ετοιμότητα.
Οι συστάσεις, οι οποίες είχαν τεθεί στο πλαίσιο ευρωπαϊκών αξιολογήσεων από το 2021, αφορούσαν μεταξύ άλλων τους συνοριακούς ελέγχους, την πολιτική θεωρήσεων εισόδου, τη διασύνδεση με ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων ασφαλείας και την αστυνομική συνεργασία. Για την υλοποίησή τους χρειάστηκαν τεχνολογικές αναβαθμίσεις, νομοθετικές παρεμβάσεις και διοικητικές αλλαγές.
Την 1η Οκτωβρίου, ο υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας Νικόλας Ιωαννίδης ανακοίνωσε ότι «όλες οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θεωρούνται πλέον υλοποιημένες», επισημαίνοντας ότι η χώρα είναι τεχνικά έτοιμη και ότι πλέον απαιτείται η αναγκαία πολιτική συμφωνία.
Απαιτείται ομοφωνία των κρατών μελών
Η θετική τεχνική αξιολόγηση δεν αρκεί για την πλήρη ένταξη της Κύπρου στη Σένγκεν. Χρειάζεται απόφαση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με ομοφωνία, αφού προηγηθεί διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες της DW, η Αυστρία και η Ολλανδία έχουν εκφράσει ανεπίσημα επιφυλάξεις, κυρίως για θέματα ασφαλείας που συνδέονται με την Πράσινη Γραμμή και το ιδιαίτερο καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων.
Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημη απειλή βέτο. Οι επιφυλάξεις των δύο χωρών έχουν, ωστόσο, ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς είχαν προβάλει στο παρελθόν αντιρρήσεις και στη διεύρυνση της Σένγκεν προς τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
Το ζήτημα της Πράσινης Γραμμής
Κεντρικό πρόβλημα αποτελεί η Πράσινη Γραμμή, η γραμμή κατάπαυσης του πυρός μήκους περίπου 180 χιλιομέτρων, η οποία από το 1974, μετά την τουρκική εισβολή, χωρίζει τις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας από το κατεχόμενο βόρειο τμήμα του νησιού.
Η περιοχή επιτηρείται από την ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ, UNFICYP, ενώ η Πράσινη Γραμμή δεν αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο κρατικό σύνορο. Η διέλευση πραγματοποιείται μέσω εννέα οδοφραγμάτων και διέπεται από ειδικό ευρωπαϊκό κανονισμό.
Το ζήτημα προκύπτει επειδή η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο σε ολόκληρη τη γραμμή, ενώ η Λευκωσία απορρίπτει οποιαδήποτε λύση που θα μπορούσε να τη μετατρέψει, νομικά ή συμβολικά, σε εξωτερικό σύνορο.
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Μεταβατικής Δικαιοσύνης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο UCLan Cyprus, Νάσια Χατζηγεωργίου, σημειώνει ότι ο προβληματισμός ορισμένων κρατών της Σένγκεν αφορά ακριβώς αυτή την αδυναμία πλήρους ελέγχου.
«Μπορεί να ελέγχει τα σημεία διέλευσης, ωστόσο υπάρχουν και ανοιχτές εκτάσεις. Για να θεωρηθεί ότι ασκεί πλήρη έλεγχο, κάτι θα πρέπει να αλλάξει. Είτε θα πρέπει να επιλυθεί το Κυπριακό, είτε να δημιουργηθεί ένα αυστηρά ελεγχόμενο φυσικό σύνορο. Δεν υπάρχει άλλη οδός», ανέφερε.
Οι Βρετανικές Βάσεις και η Δεκέλεια
Δεύτερο κρίσιμο ζήτημα είναι οι Βρετανικές Βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια, τις οποίες το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε υπό την κυριαρχία του μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960.
Οι δύο περιοχές καλύπτουν συνολικά 254 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν το 3% του νησιού, και αποτελούν βρετανικό έδαφος.
Η μεγαλύτερη δυσκολία εντοπίζεται στη Δεκέλεια, η οποία συνορεύει τόσο με εδάφη που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία όσο και με το κατεχόμενο βόρειο τμήμα. Στα σημεία διέλευσης στο Πέργαμο και στα Στροβίλια, τους ελέγχους πραγματοποιούν οι βρετανικές αρχές.
Όπως εξηγεί η Νάσια Χατζηγεωργίου, αυτό δημιουργεί μια ασυνήθιστη κατάσταση, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο δεν ανήκει στη Σένγκεν, θα είχε ρόλο στον έλεγχο της εισόδου και εξόδου από τη ζώνη.
«Πρόκειται για μια ανορθόδοξη κατάσταση, καθώς συνήθως είναι τα ίδια τα κράτη της Ζώνης Σένγκεν που αποφασίζουν ποιος εισέρχεται και ποιος εξέρχεται από αυτήν», σημείωσε.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Λευκωσία και οι Βρετανικές Βάσεις έχουν ήδη ξεκινήσει συζητήσεις για επιχειρησιακή αναβάθμιση των ελέγχων στο Πέργαμο και στα Στροβίλια, ώστε να ανταποκρίνονται στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.
Η διπλωματική προσπάθεια της Λευκωσίας
Η κυπριακή κυβέρνηση έχει εντείνει τις επαφές της για να εξασφαλίσει την απαιτούμενη πολιτική συναίνεση. Στο περιθώριο του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στο Λουξεμβούργο την 1η Οκτωβρίου, ο Νικόλας Ιωαννίδης είχε διμερείς συναντήσεις με ομολόγους του από την Αυστρία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία, με την ένταξη στη Σένγκεν μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν.
Στις 7 Οκτωβρίου, η Κύπρος εξασφάλισε επιπλέον πολιτική στήριξη στη Σύνοδο των εννέα μεσογειακών κρατών μελών της ΕΕ, MED9, στην Κροατία. Στην κοινή διακήρυξη, οι ηγέτες χαιρέτισαν τη θετική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ζήτησαν την έγκαιρη ολοκλήρωση των διαδικασιών ένταξης.
Παρά τις θετικές ενδείξεις, διπλωματικές πηγές που επικαλείται η DW εκτιμούν ότι η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Ζώνη Σένγκεν δεν πρέπει ακόμη να θεωρείται δεδομένη.
Κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, είναι πιθανό η ΕΕ να επιλέξει να αναμένει την εξέλιξη των προσπαθειών για επίλυση του Κυπριακού, προτού λάβει απόφαση που θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες πολιτικές και πρακτικές περιπλοκές.
