Σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται με πρωτοφανή ταχύτητα, η στρατηγική αξία της Κύπρου αναδεικνύεται περισσότερο από ποτέ.
Η θέση της στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων δεν αποτελεί απλώς ένα γεωγραφικό ή ιστορικό δεδομένο. Είναι ένα σημαντικό πολιτικό και οικονομικό πλεονέκτημα, το οποίο μπορεί να μετατραπεί σε ασφάλεια, ανάπτυξη και ευημερία για τον τόπο μας. Η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο και διατηρεί ιστορικούς δεσμούς τόσο με την Ασία όσο και με την Αφρική. Μπορεί, επομένως, να λειτουργήσει ως αξιόπιστη γέφυρα ανάμεσα στην Ευρώπη και τις δύο αυτές ηπείρους, οι οποίες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη οικονομική, δημογραφική και πολιτική επιρροή.
Η εξωτερική πολιτική που ασκεί σήμερα η Κυπριακή Δημοκρατία κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα από την ενίσχυση των διμερών σχέσεων, τις τριμερείς συνεργασίες και την ενεργότερη παρουσία της στα ευρωπαϊκά και διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων, η Κύπρος διευρύνει το διπλωματικό της αποτύπωμα και εδραιώνει τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας και συνεργασίας. Πρόκειται για μια εξωτερική πολιτική εξωστρεφή, πολυδιάστατη και προσανατολισμένη στην παραγωγή συγκεκριμένων αποτελεσμάτων. Μια πολιτική που δεν περιορίζεται στη διαχείριση των κρίσεων, αλλά επιχειρεί να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που δημιουργεί η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Δύο στρατηγικοί πυλώνες
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της πολιτικής αποτελούν οι σχέσεις της Κύπρου με το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Η μία χώρα βρίσκεται στην Ασία και η άλλη στην Αφρική. Και οι δύο, όμως, αποτελούν σημαντικούς εταίρους της Κυπριακής Δημοκρατίας και επιβεβαιώνουν στην πράξη τον ρόλο της Κύπρου ως συνδετικού κρίκου μεταξύ των δύο ηπείρων. Η συνεργασία με το Ισραήλ έχει αποκτήσει στρατηγικό βάθος. Εκτείνεται στους τομείς της ενέργειας, της ασφάλειας, της άμυνας, της τεχνολογίας, της καινοτομίας, του εμπορίου και της πολιτικής προστασίας. Οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις και έχουν συμφέρον να εργαστούν για μια ασφαλή και σταθερή Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η Αίγυπτος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εταίρους της Κύπρου στην αφρικανική ήπειρο. Πρόκειται για χώρα με καθοριστική γεωπολιτική βαρύτητα, σημαντικές ενεργειακές υποδομές και κεντρικό ρόλο στην ασφάλεια της περιοχής. Η συνεργασία Κύπρου και Αιγύπτου δημιουργεί σημαντικές προοπτικές στους τομείς της ενέργειας, του εμπορίου, των θαλάσσιων μεταφορών, του τουρισμού, της γεωργίας και της αντιμετώπισης κοινών προκλήσεων. Οι τριμερείς συνεργασίες Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ, όπως και Κύπρου, Ελλάδας και Αιγύπτου, αποτελούν μοντέλα θετικής περιφερειακής συνεργασίας. Δεν στρέφονται εναντίον οποιουδήποτε κράτους. Αντίθετα, αποδεικνύουν ότι χώρες με κοινά συμφέροντα μπορούν να οικοδομούν σταθερές συνεργασίες στη βάση του διεθνούς δικαίου, του αμοιβαίου σεβασμού και της ειρηνικής συνύπαρξης.
Ο διάδρομος του IMEC
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η στρατηγική σχέση της Κύπρου με την Ινδία, μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις της Ασίας, με την οποία μας συνδέουν ιστορικοί δεσμοί, κοινές αρχές και διαχρονικός αμοιβαίος σεβασμός. Η αναβάθμιση αυτής της σχέσης σε στρατηγική εταιρική συνεργασία ανοίγει νέες προοπτικές στους τομείς των επενδύσεων, της ναυτιλίας, της τεχνολογίας, της άμυνας, της εκπαίδευσης και του εμπορίου. Η Ινδία αποτελεί μια τεράστια αγορά και μια ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη.
Η Κύπρος, από την πλευρά της, μπορεί να προσφέρει στην Ινδία μια αξιόπιστη πύλη προς την Ευρωπαϊκή Ενωση και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, ο υπό διαμόρφωση Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας, Μέσης Ανατολής, Ευρώπης, γνωστός ως IMEC, δημιουργεί μια ιστορική ευκαιρία για τη χώρα μας. Χάρη στη γεωγραφική της θέση, στα λιμάνια της, στη ναυτιλιακή της τεχνογνωσία και στην ιδιότητά της ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η Κύπρος μπορεί και πρέπει να διεκδικήσει ενεργό ρόλο ως θαλάσσιος, εμπορικός, ενεργειακός και ψηφιακός κόμβος του διαδρόμου.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση της Κύπρου ως γέφυρας που συνδέει την Ινδία και την Ασία με τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και την ευρωπαϊκή αγορά. Θα μπορούσε επίσης να προσελκύσει νέες επενδύσεις σε λιμάνια, αποθηκευτικούς χώρους, κέντρα εφοδιαστικής αλυσίδας, ενεργειακές υποδομές, τηλεπικοινωνίες και υπηρεσίες.
Περί οικονομικής ανάπτυξης
Η ανάδειξη της Κύπρου σε περιφερειακό κόμβο μπορεί να δημιουργήσει ουσιαστικά και μετρήσιμα οφέλη. Η χώρα μας μπορεί να αποτελέσει βάση για επιχειρήσεις από την Ασία και την Αφρική που επιθυμούν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, αλλά και για ευρωπαϊκές εταιρείες που ενδιαφέρονται να δραστηριοποιηθούν στις ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές αυτών των ηπείρων. Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, η ισχυρή ναυτιλία, το υψηλό επίπεδο επαγγελματικών υπηρεσιών και το ανθρώπινο δυναμικό της Κύπρου μπορούν να προσελκύσουν ξένες επενδύσεις, περιφερειακές έδρες επιχειρήσεων, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και διεθνείς οργανισμούς. Τα λιμάνια και τα αεροδρόμιά μας μπορούν να ενισχυθούν ως κέντρα μεταφορών, εμπορίου και εφοδιαστικής αλυσίδας. Παράλληλα, σημαντικές προοπτικές υπάρχουν στους τομείς της ενέργειας, των ηλεκτρικών και ψηφιακών διασυνδέσεων, της τεχνολογίας, της εκπαίδευσης, της υγείας και του τουρισμού. Η Κύπρος μπορεί ακόμη να εξελιχθεί σε περιφερειακό εκπαιδευτικό και ερευνητικό κέντρο, προσελκύοντας φοιτητές και επιστήμονες από την Ασία και την Αφρική. Μπορεί να γίνει τόπος συνάντησης πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και ερευνητικών ιδρυμάτων από τρεις ηπείρους.
Η ενεργειακή διάσταση
Η ενέργεια αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες αυτής της στρατηγικής. Η Κύπρος μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός ευρύτερου ενεργειακού διαδρόμου στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συνεργασία με γειτονικά και φίλα κράτη. Η γεωγραφική εγγύτητα με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, σε συνδυασμό με τις σχέσεις συνεργασίας που έχουν οικοδομηθεί, δημιουργεί δυνατότητες για την αξιοποίηση ενεργειακών πόρων, την ανάπτυξη υποδομών και την προώθηση ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Μια τέτοια προοπτική δεν αφορά μόνο την οικονομία. Ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου και της Ευρώπης, προσελκύει επενδύσεις και αναβαθμίζει τη γεωπολιτική σημασία της χώρας μας.
Διπλωματία των αριθμών
Η σημασία της συστηματικής παρουσίας της Κύπρου στην Ασία και την Αφρική αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Η Αφρική διαθέτει 54 κράτη-μέλη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Από τις 48 χώρες που συνήθως περιλαμβάνονται στην Ασία, οι 47 είναι κράτη-μέλη του ΟΗΕ και διαθέτουν δικαίωμα ψήφου στη Γενική Συνέλευση, ενώ η Παλαιστίνη συμμετέχει ως κράτος-παρατηρητής χωρίς δικαίωμα ψήφου. Συνολικά, λοιπόν, τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ από την Ασία και την Αφρική ανέρχονται στα 101 και αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το μισό της Γενικής Συνέλευσης. Αυτό καταδεικνύει την τεράστια πολιτική και διπλωματική τους βαρύτητα, ιδιαίτερα για μια χώρα όπως η Κύπρος, της οποίας η εθνική υπόθεση συνδέεται άμεσα με τα ψηφίσματα και τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών.
Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει, συνεπώς, να διατηρεί σταθερή παρουσία και να καλλιεργεί ουσιαστικές, στενές και αμοιβαία επωφελείς σχέσεις με όσο το δυνατόν περισσότερες από αυτές τις χώρες. Κάθε φιλία που οικοδομούμε, κάθε πολιτική συμμαχία που ενισχύουμε και κάθε δίαυλο επικοινωνίας που διατηρούμε ανοικτό μπορούν να συμβάλουν τόσο στην προώθηση των εθνικών μας θέσεων όσο και στη διεύρυνση των οικονομικών και διπλωματικών δυνατοτήτων της Κύπρου. Δεν πρέπει να θυμόμαστε αυτές τις χώρες μόνο όταν χρειαζόμαστε την ψήφο ή τη στήριξή τους. Οι σχέσεις οικοδομούνται με συνέπεια, αμοιβαιότητα και διαρκή παρουσία. Χρειάζονται πολιτικές επισκέψεις, οικονομικές αποστολές, πολιτιστικές ανταλλαγές, εκπαιδευτικές συνεργασίες και κοινές πρωτοβουλίες που να παράγουν όφελος και για τις δύο πλευρές.
Η γεωπολιτική εξίσωση
Δεν μπορούμε, ωστόσο, να συζητούμε για τις γεωπολιτικές δυνατότητες της Κύπρου χωρίς να αναφερόμαστε στη συνεχιζόμενη κατοχή και διαίρεση του νησιού. Για περισσότερο από μισό αιώνα, η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη, με σημαντικό μέρος του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας υπό τουρκική κατοχή. Η εκκρεμότητα του Κυπριακού δεν αποτελεί μόνο μια ανοικτή πληγή για τον λαό μας. Αποτελεί και σοβαρό εμπόδιο στην πλήρη αξιοποίηση των οικονομικών, ενεργειακών και γεωπολιτικών δυνατοτήτων ολόκληρου του νησιού. Μια δίκαιη, βιώσιμη και λειτουργική λύση, στη βάση των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, των αρχών και αξιών της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του διεθνούς δικαίου, θα μπορούσε να μετατρέψει την Κύπρο σε πρότυπο ειρήνης και συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η εξωτερική πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας μπορεί να συμβάλει καθοριστικά σε αυτή την προσπάθεια. Η εμβάθυνση των σχέσεων με σημαντικά κράτη της Ασίας και της Αφρικής ενισχύει τη διεθνή παρουσία της χώρας μας και δημιουργεί ένα ευρύτερο δίκτυο πολιτικής στήριξης για την εθνική μας υπόθεση. Το Κυπριακό πρέπει να προβάλλεται σταθερά ως ζήτημα εισβολής, κατοχής, παραβίασης της κυριαρχίας και καταπάτησης θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παράλληλα, οφείλουμε να παρουσιάζουμε το θετικό όραμα της επόμενης ημέρας: τι μπορεί να προσφέρει μια επανενωμένη Κύπρος στους πολίτες της, στην περιοχή, στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στη διεθνή κοινότητα.
Μια επανενωμένη Κύπρος μπορεί να καταστεί ισχυρότατος οικονομικός, ενεργειακός, πολιτικός και πολιτιστικός κόμβος μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Στον οικονομικό τομέα, η λύση θα διεύρυνε τις επενδυτικές ευκαιρίες και θα επέτρεπε την ολοκληρωμένη αξιοποίηση των υποδομών ολόκληρου του νησιού. Η ανοικοδόμηση και η ανάπτυξη θα μπορούσαν να δημιουργήσουν χιλιάδες θέσεις εργασίας και να δώσουν νέα δυναμική στο εμπόριο, στον τουρισμό, στη ναυτιλία και στις υπηρεσίες. Στον ενεργειακό τομέα, θα δημιουργούσε καλύτερες προϋποθέσεις για ευρύτερες συνεργασίες, καθιστώντας την Κύπρο σημαντικό κρίκο στην ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη. Στο πολιτικό επίπεδο, η επίλυση ενός από τα μακροβιότερα διεθνή προβλήματα θα ενίσχυε κατακόρυφα την αξιοπιστία και το διπλωματικό αποτύπωμα της χώρας μας.
Θα αποδείκνυε ότι ακόμη και βαθιά ριζωμένες συγκρούσεις μπορούν να επιλυθούν μέσα από τον διάλογο, τη διεθνή νομιμότητα και τον αμοιβαίο σεβασμό. Ταυτόχρονα, μια επανενωμένη Κύπρος θα μπορούσε να αναδειχθεί σε κέντρο πολιτισμού και διαπολιτισμικού διαλόγου. Η ιστορία της, αποτέλεσμα της συνάντησης διαφορετικών λαών, θρησκειών και πολιτισμών, μπορεί να μετατραπεί σε σύγχρονη δύναμη συνεργασίας και ειρηνικής συνύπαρξης.
Η δύναμη της γεωγραφίας
Η Κύπρος δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τη γεωγραφική της θέση ως ένα σύνθημα που επαναλαμβάνεται σε ομιλίες. Πρέπει να τη μετατρέψει σε συνεκτική εθνική στρατηγική, με συγκεκριμένους στόχους και απτά αποτελέσματα. Η εξωτερική πολιτική που ασκείται σήμερα έχει θέσει σημαντικές βάσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Η ενίσχυση των σχέσεων με χώρες όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Ινδία, η αξιοποίηση των περιφερειακών συνεργασιών και η ενεργότερη παρουσία στην Ευρωπαϊκή Ενωση αναβαθμίζουν τον ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Αυτή η προσπάθεια πρέπει να συνεχιστεί και να επεκταθεί με νέες συνεργασίες στην Ασία και την Αφρική, οικονομικές και επιχειρηματικές αποστολές, συμφωνίες για την προστασία των επενδύσεων και ισχυρότερες αεροπορικές, θαλάσσιες, ενεργειακές και ψηφιακές διασυνδέσεις. Η Κύπρος είναι μια μικρή χώρα, αλλά δεν είναι καταδικασμένη να έχει μικρό ρόλο. Μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματική γέφυρα ειρήνης, ασφάλειας, συνεργασίας και ανάπτυξης μεταξύ της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής. Η γεωγραφία μάς προσφέρει την ευκαιρία. Η συνεπής εξωτερική πολιτική και, πάνω απ’ όλα, η λύση του Κυπριακού μπορούν να τη μετατρέψουν σε δύναμη, ανάπτυξη και κοινή ευημερία για ολόκληρο τον κυπριακό λαό.
*Ο Νίκος Τορναρίτης είναι ειδικός απεσταλμένος του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας για το Κυπριακό στις χώρες της Ασίας και της Αφρικής.
